Czy należy akceptować każde prawo stanowione przez władzę? Obywatelskie nieposłuszeństwo na przykładzie „Antygony” i wybranego kontekstu

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 1.12.2025 o 21:31

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 20.11.2025 o 21:21

Wyzwania związane z akceptacją prawa stanowionego przez władzę oraz usprawiedliwieniem obywatelskiego nieposłuszeństwa to zagadnienia, które od wieków budzą refleksje i kontrowersje. W kontekście szeroko pojętej etyki oraz prawa, problem ten jest nie tylko aktualny, ale również fundamentalny. Odwołując się do dramatów antycznej Grecji, a zwłaszcza do „Antygony” Sofoklesa oraz kontekstu historycznego okresu PRL-u w Polsce, możemy zrozumieć, iż nie każde prawo stanowione przez władzę zasługuje na naszą akceptację, a obywatelskie nieposłuszeństwo bywa niekiedy nie tylko usprawiedliwione, ale wręcz konieczne.

W dramacie Sofoklesa „Antygona” kwestia konfliktu między prawem boskim a prawem stanowionym jest przedstawiona w sposób dramatyczny i surowy. Antygona, córka Edypa, staje przed wyborem – czy podporządkować się nakazom króla Kreona, który zakazuje pochówku jej brata Polinika jako zdrajcy, czy też zaryzykować własne życie, by wypełnić religijny i moralny obowiązek wobec zmarłego. Kreon, nowy król Teb, reprezentuje prawo stanowione, które ma na celu utrzymanie porządku i autorytetu państwa. Z kolei Antygona kieruje się prawem boskim, które w jej przekonaniu jest nadrzędne wobec jakichkolwiek ludzkich nakazów. Konflikt ten ukazuje, że nie każde prawo stanowione przez władzę jest sprawiedliwe czy godne akceptacji. Sofokles ukazuje, że prawa człowieka oraz wartości moralne często stoją w opozycji do pragnień i decyzji władzy.

Rola Króla Kreona jest znacząca, ponieważ ilustruje on stanowczość i bezwzględność władzy, która nie dopuszcza żadnej dyskusji ani krytyki. Kreon, zdecydowany w swoich postanowieniach, nie dostrzega głębszej niesprawiedliwości swojego dekretu. Uważa, że dobro państwa jest nadrzędne i nie podlegające dyskusji. Jednakże jego surowa postawa prowadzi do tragedii – jego syn Hajmon, który był narzeczonym Antygony, buntuje się przeciwko ojcu i popełnia samobójstwo po śmierci Antygony. Kreon dopiero na końcu tragicznie rozumie swoje błędy, gdy już jest za późno na odwrócenie biegu wydarzeń.

W opozycji do „Antygony” można przywołać również dramat „Dziady” Adama Mickiewicza jako przykład literacki ukazujący różne podejścia do prawa oraz nieposłuszeństwa obywatelskiego. W „Dziadach” problematyka jednostki wobec systemu politycznego również odgrywa istotną rolę. Przypadek Konrada obrazuje bunty skierowane przeciwko tyranii i niesprawiedliwości, które były typowe dla okresu zaborów w Polsce. Konrad symbolizuje walkę o wolność i godność narodu, niepodporządkowaną prawom narzucanym przez zaborców. Bojownicy przedstawieni w „Dziadach” walczą z niesprawiedliwością, uznając, że moralna racja stoi po ich stronie mimo formalnej niezgodności ich działań z prawem zaborców.

Przenosząc się do kontekstu historycznego, warto przywołać okres PRL-u w Polsce oraz działalność opozycji demokratycznej. Jednym z przykładów jest działalność Komitetu Obrony Robotników (KOR), który został założony w 1976 roku. KOR był symbolem obywatelskiego nieposłuszeństwa wobec autorytarnych rządów PRL-u. Powstał w odpowiedzi na brutalne represje wobec robotników protestujących przeciwko podwyżkom cen żywności. Członkowie KOR-u, w tym Jacek Kuroń i Adam Michnik, dążyli do obrony praw człowieka i demokratycznych zasad, często narażając się na represje ze strony władz. Ich działania ukazały, że obywatelskie nieposłuszeństwo może być usprawiedliwione, gdy władza łamie podstawowe prawa i wolności człowieka.

Gandhi, lider ruchu niepodległościowego w Indiach, jest innym wybitnym przykładem, który odwołuje się do pojęcia obywatelskiego nieposłuszeństwa. Gandhi propagował filozofię biernego oporu i masowego nieposłuszeństwa wobec brytyjskiej kolonialnej władzy. Jego kampanie, takie jak marsz solny, były przejawem niezgody na ucisk i wyzysk. Gandhi wierzył, że moralność i zasady są ważniejsze niż prawo stanowione przez niesprawiedliwego okupanta. Dzięki jego metodom, Indie ostatecznie uzyskały niepodległość, co ukazało, że obywatelskie nieposłuszeństwo może być skutecznym środkiem walki z niesprawiedliwością.

Podsumowując, zarówno „Antygona” Sofoklesa, jak i przykłady historyczne takie jak działalność KOR-u czy filozofia Gandhiego, ukazują, że nie każde prawo stanowione przez władzę zasługuje na naszą akceptację. Obywatelskie nieposłuszeństwo bywa usprawiedliwione, a nawet konieczne, gdy władza łamie fundamenty moralności, sprawiedliwości i praw człowieka. Warto pamiętać, że każda decyzja o sprzeciwie wobec prawa wymaga głębokiej refleksji i odwagi, lecz historia ukazuje, że są sytuacje, w których obywatelskie nieposłuszeństwo może prowadzić do pozytywnych zmian społecznych i politycznych.