Podstawy człowieka wobec miłości w literaturze

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 11:43

Miłość od wieków zajmuje poczesne miejsce w literaturze – jest tematem uniwersalnym, obecnym w niemal każdej epoce i kulturze. To uczucie wyzwala w ludziach najszlachetniejsze, ale i najciemniejsze emocje, prowadzi do poświęceń, szczęścia, ale także do konfliktów, rozczarowań i podstępów. W tej rozprawce postawię tezę, iż miłość potrafi wyzwalać w człowieku skłonność do podstępu, ponieważ stanowi potężną siłę wpływającą na ludzkie wybory. Na potwierdzenie tej tezy odwołam się do "Lalki" Bolesława Prusa (lektura obowiązkowa), a także do „Romea i Julii” Williama Szekspira oraz „Cierpień młodego Wertera” Johanna Wolfganga Goethego. Przytoczę także kontekst filozoficzny i kulturowy.

W „Lalce” Bolesława Prusa miłość Stanisława Wokulskiego do Izabeli Łęckiej staje się fundamentem jego działań, często motywowanych podstępem wobec samego siebie oraz społeczności. Bohater, by zbliżyć się do kobiety, wykorzystuje zarówno swoje przedsiębiorcze zdolności, jak i rozmaite strategie, aby zyskać jej uwagę i względy. Za jedno z najbardziej podstępnych jego działań można uznać wejście w środowisko arystokratyczne nie z powodu autentycznego przekonania czy potrzeby przynależności, lecz wyłącznie po to, by być bliżej Izabeli. Prowadzi szeroko zakrojone interesy, kupuje kamienicę Łęckich, ratuje ich majątek, a wszystko to kryje się pod pozorem działalności biznesowej. Jednakże prawdziwym motorem jego działań jest miłość i chęć zdobycia serca kobiety, która początkowo traktuje go z pogardą. Wokulski manipuluje swoim wizerunkiem w oczach społeczeństwa, udając kogoś innego niż faktycznie jest – wszystko dla miłości. Podstęp polega tu na ukrywaniu prawdziwych motywacji przed otoczeniem, a momentami także przed samym sobą. Wokulski z premedytacją wykorzystuje też swoje wpływy, by stać się „odpowiednim” kandydatem dla panny Izabeli, co jeszcze dobitniej ukazuje, jak silnie miłość determinuje jego postępowanie, prowadząc nierzadko do manipulacji i fałszu.

Podobny motyw znajdziemy w dramacie „Romeo i Julia” Williama Szekspira, gdzie miłość rodzi się pośród odwiecznego konfliktu między rodami. Główne postaci są zmuszone uciekać się do podstępu, by chronić swoją relację. Julia udaje śmierć, by uciec od przymuszonego małżeństwa z Parysem, a Romeo, zwiedziony pozorem, popełnia samobójstwo. Podstęp staje się tu nie tylko narzędziem walki o szczęście, ale także przyczyną tragedii. Szekspir ukazuje, że w świecie, gdzie miłość napotyka na społeczny opór i zakazy, podstęp staje się nieunikniony, prowadząc do dramatycznych konsekwencji. Bohaterowie starają się oszukać nie tylko innych, ale i przeznaczenie, które wydaje się być przeciwko nim.

W „Cierpieniach młodego Wertera” Goethego podstęp wobec miłości przyjmuje bardziej introspektywny wymiar. Werter nie posuwa się wprawdzie do klasycznych manipulacji otoczeniem, ale oszukuje samego siebie, karmiąc się złudzeniami o możliwości zdobycia Lotte, która jest już zaręczona z Albertem. Idealizuje zarówno ukochaną, jak i swoje uczucie, nie dopuszcza do siebie prawdy o beznadziejności swojej sytuacji. Ten auto-podstęp prowadzi go do rozpaczy i ostatecznej tragedii. Goethe poprzez postać Wertera ukazuje, jak łatwo zakochany człowiek zatraca granicę między rzeczywistością a wyobrażeniem, okłamując samego siebie w imię miłości.

Miłość jako katalizator podstępu pojawia się również w refleksji filozoficznej i kulturowej. Platon w „Uczcie” wskazuje, że miłość, będąc siłą twórczą, potrafi również budzić skrajne uczucia: zazdrość, niepokój, a nawet skłonność do działań niezgodnych z prawdą i zasadami. W kulturze polskiej temat podstępów popełnianych dla miłości pojawia się w wielu legendach (np. w legendzie o Warsie i Sawie, gdzie bohater ukrywa tożsamość, by zdobyć ukochaną), ale także w „Balladynie” Juliusza Słowackiego, gdzie miłość do Kirkora prowadzi Balladynę do zbrodni i manipulacji.

Podsumowując, literatura ukazuje miłość jako jedno z najpotężniejszych uczuć, zdolne popychać ludzi do czynów heroicznych i niskich zarazem. Bardzo często, pod wpływem miłości, człowiek jest gotów zastosować podstęp – zarówno wobec otoczenia, jak i wobec samego siebie. Przykłady z „Lalki”, „Romea i Julii” oraz „Cierpień młodego Wertera” pokazują, że miłość potrafi być źródłem inspiracji, ale także przyczyną upadku moralnego. To uczucie, w zależności od okoliczności, ujawnia zarówno wzniosłość, jak i słabość ludzkiej natury.