Różne postawy ludzi wobec władzy na podstawie „Roku 1984” i „Tanga”

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 8:34

Różne postawy ludzi wobec władzy są tematem stale aktualnym, zarówno w rzeczywistości, jak i w literaturze. Władza – rozumiana jako możliwość wpływania na losy innych i kierowania społeczeństwem – budzi rozmaite reakcje: od podporządkowania, przez bierną zgodę, aż po bunt i otwarty sprzeciw. W literaturze polskiej i światowej odnajdujemy liczne przykłady rozważań na temat relacji jednostki z władzą. Szczególnie wyraźnie ukazują to dwie lektury szkolne: „Rok 1984” George’a Orwella oraz „Tango” Sławomira Mrożka.

Pierwszym argumentem na temat różnych postaw wobec władzy jest analiza sytuacji bohaterów powieści „Rok 1984”. W totalitarnym świecie stworzonym przez Orwella społeczeństwo jest nieustannie kontrolowane przez wszechwładną Partię i Wielkiego Brata. W tej rzeczywistości większość obywateli wybiera bierne podporządkowanie i akceptację sytuacji, nawet kosztem utraty własnej tożsamości. Przerażająca wszechobecność władzy, inwigilacja i manipulacja sprawiają, że ludzie tłumią w sobie jakiekolwiek buntownicze myśli czy pragnienie wolności. Przykłady takich postaw odnajdujemy choćby w postaci Parsonsów czy Syme’a – ludzi całkowicie lojalnych wobec Partii, uważających ją za absolutny autorytet, niezdolnych nawet wyobrazić sobie innego porządku świata. Ich postawa to przykład konformizmu – gotowi są zgodzić się na każdą absurdalną decyzję władzy, wierząc ślepo w oficjalną propagandę i nie próbując jej kwestionować.

Jednak w świecie Orwella odnajdujemy także inną postawę wobec władzy – bunt i niezgodę. Uosobieniem tej postawy jest główny bohater Winston Smith, który mimo strachu pragnie zachować resztki wolności, tożsamości i prawdy. Winston podejmuje próbę buntu – pisze dziennik, wchodzi w związek z Julią, a w końcu stara się nawiązać kontakt z domniemanym ruchem oporu. Jego działania są przejawem indywidualizmu i sprzeciwu wobec totalitarnych rządów Partii. Niestety, bunt Winstona zostaje stłumiony; bohater zostaje złamany przez okrutną machinę systemu, co pokazuje, jak groźna potrafi być wszechwładna, represyjna władza i jak trudno skutecznie się jej przeciwstawić. „Rok 1984” ukazuje zatem szerokie spektrum postaw – od podporządkowania aż po bunt, które kształtowane są przez siłę władzy, metody jej działania oraz sytuację jednostki.

Drugi argument można oprzeć na dramacie „Tango” Sławomira Mrożka, który przedstawia odmienny, ale równie sugestywny obraz relacji między jednostką a władzą. W utworze tym dom jest mikrokosmosem społeczeństwa, a władza rozumiana jest tu szeroko – jako możliwość narzucania woli, ustanawiania reguł i panowania nad innymi. Na podstawie tej lektury dostrzegamy dwa główne typy postaw wobec władzy: uległość i bierność, reprezentowane przez Stomila i Eleonorę, oraz bunt młodego pokolenia, którego przedstawicielem jest Artur.

Stomil i Eleonora, pozbawieni autorytetu dawnej wolności, uważają się za ludzi wyzwolonych, ale w gruncie rzeczy są bierni i niezdolni do wprowadzenia konkretnego ładu. Unikają odpowiedzialności, odrzucili dawne konwenanse, jednak pozwolili na chaos i anarchię, nie potrafiąc narzucić żadnych norm ani zasad. Ich postawa to przykład abdykacji z władzy, ucieczki przed koniecznością podejmowania trudnych decyzji i brania odpowiedzialności za innych. Przeciwieństwem ich bierności jest postawa Artura, młodego idealisty, który – widząc brak jakichkolwiek norm oraz moralny rozkład – postanawia wziąć sprawy w swoje ręce i dokonać swoistej „kontrrewolucji”. Artur pragnie wprowadzić w domu (i symbolicznie – w społeczeństwie) ład, porządek oraz wartości. Działa na zasadzie buntu przeciwko panującemu chaosowi, choć jego działania prowadzą ostatecznie do tragedii. Dramat ten pokazuje, że zarówno bierność wobec władzy, jak i bezkompromisowy bunt mogą przynieść destruktywne skutki, jeśli nie są przemyślane i oparte na prawdziwych wartościach.

Podsumowując, zarówno w „Roku 1984”, jak i w „Tangu” możemy zaobserwować różnorodne postawy wobec władzy: konformizm, bierność, uległość, ale też bunt i chęć przeciwstawienia się istniejącemu porządkowi. Autorzy tych dzieł pokazują, jak władza kształtuje ludzkie postawy, jakie mechanizmy psychologiczne i społeczne stoją za wyborem jednej z nich oraz jakie mogą być konsekwencje zarówno podporządkowania, jak i sprzeciwu. W ten sposób literatura zmusza czytelnika do refleksji nad własnym stosunkiem do władzy i odpowiedzialności za kształt społecznej rzeczywistości.