Wierność sobie a wierność drugiemu człowiekowi w „Dżumie” Camusa

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: godzinę temu

Wierność sobie kontra wierność drugiemu człowiekowi – rozważania na podstawie "Dżumy" Alberta Camusa, innej lektury obowiązkowej i kontekstów literackich

W relacjach międzyludzkich bardzo często stajemy przed trudnym wyborem: być wiernym samemu sobie, swoim przekonaniom i wartościom, czy też podporządkować się oczekiwaniom lub potrzebom drugiej osoby. Konflikt ten najpełniej ujawnia się w sytuacjach wymagających poświęcenia, lojalności lub stawienia czoła moralnym dylematom. Wtedy pojawia się pytanie – czy relacja z drugim człowiekiem może nawet zmusić nas do rezygnacji z własnej tożsamości? Najgłębiej ten problem został ukazany w literaturze, gdzie bohaterowie stają wobec wyborów ostatecznych. Analizując ten temat, odwołam się przede wszystkim do "Dżumy" Alberta Camusa, "Antygony" Sofoklesa oraz podejmę dwa konteksty literackie: "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall i "Ludzi bezdomnych" Stefana Żeromskiego.

Przede wszystkim w "Dżumie" Alberta Camusa konflikt pomiędzy wiernością sobie a wiernością drugiemu człowiekowi jest ukazany poprzez losy doktora Bernarda Rieux oraz innych bohaterów. Rieux, będąc świadkiem śmiertelnie niebezpiecznej epidemii, pozostaje wierny swoim wartościom, przede wszystkim poczuciu obowiązku niesienia pomocy innym. Pomimo że relacja z chorymi i ich rodzinami wymaga od niego poświęcenia życia prywatnego oraz narażenia własnego zdrowia, nie rezygnuje z własnej tożsamości lekarza-humanisty. Jego postawa jest dowodem na to, iż można być wiernym sobie, a jednocześnie służyć innym – choć cena, jaką ponosi, to ogromna samotność i poczucie wyalienowania. Jednocześnie inni bohaterowie, tacy jak Tarrou czy Rambert, przeżywają dramatyczne wybory – Rambert początkowo pragnie wyjechać z ogarniętego dżumą Oranu do ukochanej kobiety. Wierny własnemu szczęściu, stara się o ucieczkę, jednak z czasem jego relacja z mieszkańcami miasta i nowe poczucie wspólnoty sprawia, że rezygnuje z ucieczki. Zostaje, by pomagać innym, niejako kosztem własnych marzeń. Jest to przykład sytuacji, kiedy relacja z drugim człowiekiem – zbiorowością – zmusza do przewartościowania własnych celów i częściowej rezygnacji z pierwotnej tożsamości.

Z kolei w "Antygonie" Sofoklesa problem ten zostaje postawiony w sposób wyjątkowo dramatyczny. Tytułowa bohaterka znajduje się między lojalnością wobec prawa ustanowionego przez Kreona a wiernością własnym przekonaniom moralnym i głębokim uczuciom wobec brata. Antygona, nie godząc się na złamanie boskich praw i nieludzkie traktowanie zwłok Polinika, ryzykuje własne życie, aby pogrzebać brata. Konflikt rozgrywa się między tożsamością posłusznego poddanego a tożsamością siostry oraz autonomicznej jednostki, dla której istnieje wyższe, nie narzucone prawo. Antygona wybiera wierność sobie i swoim wartościom nawet za cenę śmierci, rezygnując z podporządkowania się Kreonowi. Wymowną sceną jest jej rozmowa z Ismeną, która boi się narazić królowi i woli pozostać w cieniu, akceptując wymagania innych kosztem własnych przekonań. Antygona jest przekonana, że utrata własnej tożsamości byłaby śmiercią duchową, gorszą od rzeczywistego końca.

Podobne dylematy odnajdujemy w reportażu "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall, gdzie Marek Edelman – jeden z przywódców powstania w getcie warszawskim – musi godzić swoją indywidualną wrażliwość i poczucie odpowiedzialności za innych. Codzienne wybory życia i śmierci, selekcje, decyzje o walce i ustępstwach stawiają go w sytuacji, w której lojalność wobec wspólnoty i rola lidera czasami pociągają za sobą konieczność powstrzymania własnych emocji, zatarcie indywidualności, rezygnację z marzeń i normalności. Jednak Edelman mimo wszystko pozostaje sobą – człowiekiem wiernym życiu i próbom ratowania każdego istnienia, ilekroć to możliwe.

Kolejny kontekst literacki przynosi powieść Stefana Żeromskiego "Ludzie bezdomni". Doktor Tomasz Judym boleśnie doświadcza konfliktu pomiędzy własnym szczęściem, miłością do Joasi, a wiernością wobec ludzi biednych i skrzywdzonych. Jego relacja z ubogimi mieszkańcami Zagłębia oraz własna wrażliwość społeczna nie pozwala mu na kompromisy. W kulminacyjnej scenie Judym rezygnuje z osobistego szczęścia, by poświęcić się pracy dla innych. Jest to akt odrzucenia części własnej tożsamości jako człowieka pragnącego bliskości, rodzinnego ciepła, na rzecz wyższych ideałów.

Podsumowując, literatura pokazuje, że relacja z drugim człowiekiem może zmuszać nas do rezygnacji z pewnych elementów tożsamości, ale może też ją wzmacniać lub oczyszczać. Wierność sobie bywa okupiona samotnością i ofiarami, a lojalność wobec innych może prowadzić do zatracenia siebie. Najtrudniejsze są te sytuacje, gdy wymogi obu postaw wydają się nie do pogodzenia. Sztuką jest, by odnajdywać złoty środek – pozostać sobą, a jednocześnie nie odwracać się od drugiego człowieka, czego przykładem są bohaterowie omawianych utworów. To literackie studia sumienia, które zmuszają do refleksji o granice własnej tożsamości oraz cenę, jaką płacimy za życie we wspólnocie.