Człowiek w obliczu zła: refleksja na podstawie "Dżumy" Alberta Camusa i innych lektur związanych z II wojną światową

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.01.2024 o 11:39

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 17.01.2024 o 18:01

Zło jest wszechobecne w historii ludzkości, stając się niemalże jej nieodłącznym elementem. Nie inaczej jest w literaturze, która często staje się zwierciadłem, odbijającym najmroczniejsze zakamarki ludzkiej natury i historii. "Dżuma" Alberta Camusa jest doskonałym studium uniwersalności zła, jej konsekwencji dla społeczeństwa oraz indywidualnych postaw człowieka wobec jego przedsmaku. Odpowiednikiem i dopełnieniem tej refleksji w kontekście drugiej wojny światowej są "Medaliony" Zofii Nałkowskiej, przedstawiające zbrodnie wojenne z perspektywy ofiar i świadków. Porównując te dwie powieści, można dostrzec, w jaki sposób człowiek stoi w obliczu zła i jak różne postawy przybiera, by się z nim zmierzyć.

"Dżuma" to alegoryczne przedstawienie nazistowskiego zła, które rozprzestrzeniło się w Europie w XX wieku. Camus przedstawia miasto Oran ogarnięte tajemniczą chorobą, która staje się metaforą totalitaryzmu i nieludzkiego zła. Doktor Rieux, jedna z głównych postaci powieści, jest symbolem walki w obliczu beznadziejności i zdradza ludzką potrzebę solidarności, empatii oraz zrozumienia. Mimo wszechobecnej tragedii i śmierci, nie traci on wiary w ludzkie wartości i podejmuje heroiczny wysiłek ratowania życia pacjentów.

W "Medalionach" Nałkowskiej mamy do czynienia ze zbrodniami niemieckimi w czasach II wojny światowej, z relacjami świadków i ofiar, które nie pozostawiają cienia wątpliwości co do okrucieństwa i dehumanizacji, jakie niosła ze sobą wojna. Autorka stara się przedstawić, jak ludzie zareagowali na to zło – od tych, którzy poddali się bezbronnie, do tych, którzy próbowali walczyć lub przetrwać, zachowując choć odrobinę godności.

Analizując obie te książki, nietrudno dostrzec, że człowiek wobec zła może przyjąć różne postawy: od bezwzględnego oporu, przez poszukiwanie sensu w cierpieniu, po obojętność czy nawet współpracę z opresorem. W "Dżumie", oprócz doktora Rieux, są również postacie takie jak Grand czy Tarrou, których walka wyraża się poprzez próby nadania sensu życiu w obliczu zagłady, czy Cottard, który znajduje sposób na skorzystanie z sytuacji dla własnych korzyści.

Tymczasem w "Medalionach" widzimy zło, które zostaje zdefiniowane przez ofiary i świadków. Nie ma tu miejsca na zrozumienie czy akceptację, a zwrócona w stronę zbrodniarzy jest jedynie żąda sprawiedliwości. Nałkowska daje nam świadectwo ludzkiej krzywdy, która musi zostać usłyszana, by historia nigdy więcej się nie powtórzyła.

Warto również przytoczyć inne konteksty literackie lub historyczne, gdzie zło było istotnym elementem. W utworze "Ludzie ludzie" Tadeusza Różewicza poeta mierzy się z zepsuciem moralnym współczesności, poszukując odpowiedzi na pytanie, czy człowiek może zachować moralność w świecie pełnym przemocy i powszechnej korupcji. Różewicz demaskuje ludzką hipokryzję i pragnienie wygodnego życia za wszelką cenę, nawet jeżeli wiąże się to z niezauważaniem nieszczęść innych.

Kolejnym przykładem może być wszechobecne zło w politycznym systemie totalitarnym, o czym świadczy choćby "Rozmowy z katem" Kazimierza Moczarskiego, gdzie spotykają się dwa języki - oprawcy i ofiary, dwie perspektywy zdarzeń, gdzie zło pojawia się jako coś, z czym trzeba żyć na co dzień.

Podsumowując, zarówno "Dżuma" Albert Camus, jak i "Medaliony" Zofii Nałkowskiej, a także inne wspomniane utwory, przedstawiają różne oblicza zła oraz różnorodne reakcje ludzi na nie. Ukazują one, że człowiek wobec zła może stać się zarówno jego ofiarą, biernym świadkiem, ale też i bohaterem, walczącym do końca o ludzką godność. Literatura staje się w tym kontekście areną, na której odgrywane są najważniejsze dramaty ludzkości i w której szukamy odpowiedzi, jak żyć zgodnie z wartościami moralnymi, nie ulegając presji wszechobecnego zła.