Tragiczny los jednostki i zbiorowości jako motyw literacki

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.02.2024 o 17:49

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 31.01.2024 o 1:46

Tragiczny los jednostki i zbiorowości jest motywem, który wielokrotnie przewija się w literaturze różnych epok. Jest to temat niezwykle bogaty, który porusza zarówno kwestie osobiste bohaterów, jak i kolektywnych tragedii społeczeństw oraz ich uwarunkowań historycznych, politycznych czy kulturalnych. Przykładami literackimi, które nadają się do analizy tego zjawiska, mogą być "Odprawa posłów greckich" Jana Kochanowskiego, "Lalka" Bolesława Prusa, "Dżuma" Alberta Camusa oraz "Król Edyp" Sofoklesa.

Początkiem analizy niech będzie "Odprawa posłów greckich", która jest dramatem renesansowym nawiązującym do antycznych korzeni tragedii. Kochanowski, przedstawiając radę wojenną przed wyprawą do Troi, pokazuje zarówno tragiczny los poszczególnych bohaterów, jak i zbiorowy dylemat całej społeczności. Na nieuchronną zgubę skazani są zarówno poszczególni wojownicy, jak i cała armia grecka, wplątana w wojnę przez ambicje i decyzje swoich przywódców. Tragiczność sytuacji pochodzi stąd, że wojna ta nie będzie bohaterskim czynem, lecz żmudnym oblężeniem, przynoszącym wiele ofiar.

Przechodząc do innych epok, "Lalka" Bolesława Prusa ukazuje los jednostki – Stanisława Wokulskiego, który, mimo swojej aktywności, przedsiębiorczości i naukowej pasji, uosabia postać tragiczną. Walczy on nie tylko z własnymi namiętnościami, ale i z nieprzychylnym społeczeństwem, które go nie rozumie i nie akceptuje. Tragiczny los Wokulskiego jest także w pewnym sensie losem zbiorowości, bo choć bohater działa indywidualnie, jego upadek obrazuje również problem zderzenia idei pozytywistycznych z konserwatyzmem i poglądami arystokracji, jak również niewykorzystanie szans na rozwój przez społeczeństwo polskie.

Powieść "Dżuma" Alberta Camusa to kolejny przykład literatury, w której tragiczny los jednostki miesza się z losem zbiorowości. Camus pokazuje zmagania lekarza Rieux i mieszkańców zamkniętego z powodu zarazy miasta Oran. Tragedia zbiorowa, plaga dżumy, jest tłem dla osobistych katastrof bohaterów, którzy muszą odnaleźć się w sytuacji ekstremalnej izolacji i strachu. Także tu, choć każda postać mierzy się z katastrofą na swój sposób, wszyscy stanowią część większej tragedii ludzkiej, walki z niewidzialnym i nieuchronnym wrogiem, który zaburza porządek życia społecznego i osobistego.

W kontekście antycznym warto przywołać "Króla Edypa" Sofoklesa, który jest może najbardziej klasycznym przykładem tragedii jednostki i zbiorowości jednocześnie. Fatalne przeznaczenie Edypa, wynikające z przekleństwa i własnej nieświadomości, prowadzi nie tylko do jego osobistej tragedii – odkrycia, że niechcący popełnił ojcobójstwo i kazirodztwo – ale stanowi również tragedię dla całego miasta Teb, które cierpi z powodu klątwy sprowadzonej na siebie przez władcę. Tragiczny los Edypa jest tym bardziej przytłaczający, iż niezależnie od własnych wyborów i wysiłków nie był w stanie uciec przed przeznaczeniem wytyczonym przez bogów.

Podsumowując, tragiczny los jednostki i zbiorowości stanowi jeden z najbardziej poruszających motywów literackich. Przedstawione przykłady literackie ukazują, jak rozmaicie może być on interpretowany i jak różnie literatura potrafi przedstawić dynamikę pomiędzy osobistą tragedią bohatera a cierpieniem grupy, społeczności czy całego narodu. Czy to w antyku, czy w epoce pozytywizmu, czy w czasach współczesnych, każdy z autorów na swój sposób pokazuje, że tragiczny los może dotknąć każdego, a jego echa zawsze wpływają na szersze grupy społeczne.