Narrator jako uczestnik zdarzeń i obserwator świata

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.02.2024 o 21:11

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 2.02.2024 o 9:00

Pojęcie narratora jest jednym z kluczowych elementów teorii literatury. Jego rola w utworze jest wielka i zawsze wpływa na sposób, w jaki odbiorca postrzega świat przedstawiony w dziele. W literaturze możemy spotkać różnorodne typy narratorów, od wszechwiedzących po obserwatorów. W tej rozprawce skoncentruję się na narratorze uczestniku oraz narratorze obserwatorze, omawiając ich cechy, funkcje i znaczenie na podstawie wybranych dzieł literackich.

Narrator uczestnik jest charakterystyczny dla wielu gatunków literackich, a szczególnie dla powieści autobiograficznej czy pamiętnikarskiej. Jego główną cechą jest aktywne uczestnictwo w przedstawianych wydarzeniach. Narrator taki mówi z perspektywy „ja”, co nadaje opowieści charakter osobisty i subiektywny. Typowym przykładem jest "Dziennik" Witolda Gombrowicza. W tej powieści-autobiografii narrator, będący jednocześnie głównym bohaterem, dzieli się swoimi myślami, przeżyciami i obserwacjami. Droga, jaką przebywa bohater-narrator, jest nie tylko fizyczna, ale przede wszystkim duchowa i intelektualna. Główny bohater, a zarazem narrator, przedstawia swój subiektywny punkt widzenia, co pozwala czytelnikowi głębiej wejść w świat wewnętrznych rozterek postaci.

Zupełnie inną rolę pełni narrator obserwator, który opowiada historię, nie biorąc bezpośredniego udziału w opisywanych zdarzeniach. Taki narrator często używa trzeciej osoby liczby pojedynczej i przedstawia wydarzenia w sposób z pozoru obiektywny. Dobre przykłady dostarczają powieści historyczne Henryka Sienkiewicza, np. "Ogniem i mieczem". Narrator prowadzi nas przez zawiłe ścieżki historii Polski XVII wieku, nie angażując się emocjonalnie w opowiadanie. Pozostaje jakby w cieniu, pozwalając postaciom i wydarzeniom mówić za siebie. Poniekąd taki narrator pełni funkcję medium, przez które odbiorca poznaje świat przedstawiony.

Co ciekawe, w literaturze można spotkać sytuacje, w których oba rodzaje narratora występują w jednym dziele. Jednym z takich przykładów jest "Lalka" Bolesława Prusa. Narracja jest tutaj prowadzona głównie w trzeciej osobie, przez co narrator zdaje się być obserwatorem. Jednak dzięki licznym retrospekcjom i pamiętnikowi Ignacego Rzeckiego widzimy również przykład narracji pierwszoosobowej. Przyglądając się przeżyciom i rozterkom Stanisława Wokulskiego, narrator wnika w jego wewnętrzny świat, odsłaniając przed czytelnikiem złożone emocje i motywacje postaci.

Zaprezentowane różnice wskazują na to, że wybór perspektywy narracyjnej ma istotne znaczenie dla odbioru i interpretacji dzieła. Narrator uczestnik może przybliżyć czytelnika do emocji i myśli bohatera, czyniąc opowiadanie bardziej bezpośrednim i osobistym. Natomiast narrator obserwator daje szansę na szerokie spojrzenie na kontekst społeczny, historyczny czy kulturowy, w którym rozgrywa się akcja.

W konsekwencji, można stwierdzić, że narrator, niezależnie od tego, czy jest uczestnikiem, czy obserwatorem zdarzeń i świata przedstawionego, pełni kluczową rolę w przekazywaniu treści, klimatu, a także w ukierunkowaniu odbioru i wywołaniu określonych emocji u czytelnika. To, w jaki sposób narrator jest wprowadzony w świat danej opowieści, ma bezpośredni wpływ na to, jak odbiorca interpretuje daną książkę i wchodzi w interakcję z jej treścią. Narrator, będąc lusterkiem opowiadanej historii, odbija i kształtuje nasze postrzeganie literackiej rzeczywistości.