Moralne i niemoralne metody w walce o ważne wartości

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 8.02.2024 o 17:40

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 8.02.2024 o 16:38

Walka o wartości, które uznajemy za ważne, często stawia nas przed moralnym dylematem co do wyboru metod działania. Czy cel uświęca środki, czy jednak istnieje linia, której nie powinniśmy przekraczać, nawet w imię najszlachetniejszych idei? Te pytania, które nurtują ludzi od wieków, znajdują swój wydźwięk w literaturze, a szczególnie w dziełach Adama Mickiewicza, w których przewija się problematyka walki o wolność i niezależność narodową, z jednej strony uosobionej przez romantyczne dążenia do wartości wyższych, a z drugiej strony, przez pragmatyczne podejście do rzeczywistości politycznej.

W "Panu Tadeuszu" walka polityczna jest kontekstem, w którym rozgrywa się akcja, jednak Mickiewicz skupia się głównie na obrazie życia szlacheckiego, ideałach gościnności, honorze i rodzinnej miłości. Mimo że naród walczy o odzyskanie niepodległości, poeta nie gloryfikuje przemocy, a wręcz przeciwnie – pokazuje, że prawdziwą siłą narodu jest jego jedność i zdolność do przezwyciężenia podziałów wewnętrznych.

Zupełnie inny obraz dają "Dziady" cz. III. Konrad, bohater dramatu, żarliwie pragnie wyzwolić naród z uścisku zaborcy, jednocześnie poddając w wątpliwość moralność swych pożądań. Obłąkany miłością do narodu i ideałów wolnościowych, w akcie "Wielkiej Improwizacji" dochodzi do granic bluźnierstwa, domagając się od Boga mocy, by samemu dokonać zmian w świecie. Mimo że jego intencje są słuszne, wybór środków pozostaje kontrowersyjny i stawia pod znakiem zapytania moralną stronę jego działania.

Kontynuując ten wątek, w "Konradzie Wallenrodzie" Mickiewicz ukazuje postać tytułowego bohatera – człowieka, który dla wyższych celów posuwa się do podstępu i zdrady. Jako Litwin, zostając przywódcą Krzyżaków, unika bezpośredniej walki, ale planuje ich upadek od wewnątrz. Tym samym, chociaż koniec końców jego działania przynoszą wymierne korzyści, pozostawiają gorzki posmak w ustach, i stawiają pytanie o granice, których w walce o wyższe dobro nie powinno się przekraczać.

Właściwe wartości to takie, które są we właściwy sposób realizowane. Nie można honoru obronić niehonorowymi czynami, podobnie jak nie można walczyć o wolność, tłamsząc wolność innych. Mickiewicz, chociaż pełen jest romantycznej fascynacji walką o niepodległość i obroną wartości, nie daje jasnych odpowiedzi, nawet jeśli wydaje się bronić pewnych założeń etycznych.

Na podstawie wyżej wymienionych przykładów można zaryzykować stwierdzenie, że Mickiewicz zdaje się odrzucać metody niemoralne, nawet jeśli są one efektywne w walce o wyższe cele. Poeta snuje opowieść o Polsce i Polakach, którzy mimo zaborów zachowali godność, honor i miłość do ojczyzny, nie zatracając swych wartości w nierównej walce. Mickiewicz podkreśla, że prawdziwa siła narodu tkwi nie w podstępie i zdradzie, ale w jedności, duchowości i gotowości do poświęceń.

Jednocześnie, warto tu zaznaczyć, że literatura, jaką tworzy Mickiewicz, jest dziełem sztuki, które ma również inspirować i poruszać umysły swoich odbiorców. W związku z tym, przedstawione w niej sytuacje i problemy moralne mogą z jednej strony stanowić odzwierciedlenie rzeczywistej złożoności ludzkich dylematów, z drugiej zaś być umyślnie przerysowane w celu wywołania głębszej refleksji.

Moralne i niemoralne metody w walce o wartości stają się więc nie tylko tematem literatury, ale i punktem wyjścia dla własnych przemyśleń czytelnika o tym, co w życiu jest dozwolone, a co stanowi przekroczenie granic. Odpowiedzialna decyzja wymaga od nas ciągłej samooceny z poszanowaniem uniwersalnych zasad etycznych.