Między awangardą a modernizmem: lektury: "Ferdydurke", "Sklepy Cynamonowe", "Szewcy"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.02.2024 o 10:45

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 22.02.2024 o 21:28

Głębokie zanurzenie się w literaturę polską XX wieku ujawnia istnienie dwóch równie istotnych, ale jednocześnie konkurujących nurtów - modernizmu i awangardy. Badanie tego zjawiska na przykładzie trzech klasycznych dzieł, takich jak "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza, "Sklepy Cynamonowe" Brunona Schulza, oraz "Szewcy" Stanisława Ignacego Witkiewicza pozwala na dogłębną analizę i zrozumienie tego fascynującego zjawiska. Pomimo różnic w prezentacji i tematyce, wszystkie trzy utwory tworzą niesamowitą mozaikę eksperymentów literackich, które wyraźnie balansują na krawędzi modernizmu i awangardy.

"Ferdydurke" Gombrowicza to dzieło, które z niezwykłą werwą krytykuje fałsz społecznych norm i sztuczność dorosłego życia, sprowadzając bohatera, trzydziestoletniego mężczyznę, z powrotem do szkolnej ławy. Gombrowicz wykorzystuje tutaj groteskę i absurd, aby wykpić sztampowość i ograniczenia, jakie narzuca społeczeństwo. Forma literacka, jaką się posługuje, zdecydowanie wpisuje dzieło w nurty awangardy, choć nie brakuje tu także cech modernistycznych, takich jak skupienie na wewnętrznym rozrachunku jednostki z otaczającą ją kulturą i społeczeństwem.

Z kolei "Sklepy cynamonowe" Schulza to zbiór krótkich, poetyckich opowiadań, w których widać fascynację autora codziennością, transformowaną jednak przez pryzmat marzeń i wyobraźni. Schulz maluje słowem świat, w którym granice między rzeczywistością a fantazją zostają zatarte. Styl Schulza, choć modernistyczny w swojej esencji, dzięki swojej unikalnej poetyckości i eksperymentom formalnym nawiązuje do awangardy. Jego dzieła demonstrują, jak poprzez transformację rzeczywistości można docierać do głębszych warstw ludzkiej świadomości.

"Szewcy" Witkacego to z kolei dzieło, w którym absurd i groteska służą krytyce współczesnej cywilizacji i rzeczywistości społecznej. Autor, z charakterystyczną dla siebie intensywnością, wykorzystuje format dramatu, aby przedstawić wizję świata dominowanego przez maszynę i dehumanizację. "Szewcy", oscylując na granicy rozmaitych konwencji i stylistyk, są jednocześnie wyrazem buntu przeciwko odtwórczości, szablonowi i ograniczeniom, co czyni z nich jedno z najważniejszych dzieł awangardy w Polsce, ale też wpisuje w trend modernistycznego pesymizmu co do losów kultury i jednostki w nowoczesnym świecie.

Analizując odmienne, a jednocześnie pokrewne podejścia Gombrowicza, Schulza i Witkacego, można dostrzec, że zarówno awangarda, jak i modernizm w sztuce literackiej nie wykluczają się, lecz często uzupełniają, tworząc unikalne połączenia, które odzwierciedlają złożoność i wielowymiarowość ludzkiej psychiki i doświadczenia. Choć każde z tych dzieł ma swoje indywidualne cechy i należy do różnych obszarów spektrum modernizmu i awangardy, wszystkie one demonstrują ciągłe przesuwanie granic literatury, dążąc do wyrażenia istoty ludzkiej egzystencji w coraz bardziej innowacyjny sposób.

Dlatego też zarówno "Ferdydurke", jak i "Sklepy cynamonowe", czy "Szewcy" stoją jako świadectwo nie tylko konfliktu, ale i współistnienia modernizmu z awangardą w literaturze polskiej XX wieku. Są one przykładem tego, jak przenikanie się tych dwóch nurtów mogło prowadzić do powstawania dzieł o niezwykłej głębi i oryginalności, które nadal inspirują i fascynują czytelników oraz badaczy.