Czy cel zawsze uświęca środki? analiza literacka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.02.2024 o 10:41

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 26.02.2024 o 19:24

"Cel uświęca środki" to stwierdzenie, które wywołuje dość żywą dyskusję. Jest to temat złożony i niejednoznaczny, wymagający głębokiej analizy oraz odwołań do konkretów. Jednym z najciekawszych źródeł literackich, służących jako podstawa do rozważań na temat zasadności takiego podejścia, jest "Konrad Wallenrod" Adama Mickiewicza. Ta powieść poetycka rzuca światło na skomplikowane zagadnienie celów i środków, pokazując jednocześnie konsekwencje decyzji, które podejmuje tytułowy bohater. Przyjrzyjmy się tej kwestii nie tylko na przykładzie Wallenroda ale także innych dzieł literackich, aby móc w pełni zrozumieć i odpowiedzieć na pytanie: czy cel rzeczywiście uświęca środki?

W "Konradzie Wallenrodzie", Mickiewicz przedstawia postać, która, by osiągnąć swoje cele - uwolnienie Litwy spod panowania Krzyżaków - decyduje się na podjęcie działań moralnie wątpliwych. Podstęp, intryga, a nawet zdrada stają się dla bohatera środkami do wypełnienia wyższego celu. Choć motywy Wallenroda wydają się być szlachetne, ponieważ dąży on do wyzwolenia swojego narodu, to sposób, w jaki dąży do realizacji tego celu, pokazuje złożoność problemu moralności wyborów. Konrad Wallenrod ponosi ostatecznie konsekwencje swoich decyzji, a historia kończy się dla niego tragicznie. Mickiewicz pokazuje, że wybór środków wątpliwych moralnie dla osiągnięcia celu niemalże nieuchronnie prowadzi do konsekwencji, które nie są zwarte w początkowym założeniu.

W kontekście tematu warto również odwołać się do "Krzyżaków" Henryka Sienkiewicza. Znajdujemy tam postać Juranda ze Spychowa, którego działania, mające na celu uratowanie córki, również balansują na granicy moralności. Chociaż motywowany głęboką miłością i chęcią zemsty, wybiera środki, które w oczach innych mogą wydawać się niegodziwe. Relatywizm moralny Juranda pokazuje, że w sytuacji ekstremalnej, gdy w grę wchodzą nasze podstawowe uczucia i wartości, trudno jest jednoznacznie ocenić czy cel uświęca środki.

Biorąc pod uwagę powyższe przykłady, widać, że literatura podejmuje temat środków i celów w kontekście moralnych dylematów. Za każdym razem, kiedy bohater decyduje się na podjęcie działań moralnie wątpliwych, kończy to tragedią lub przynajmniej poważnymi konsekwencjami. Można zatem zaryzykować stwierdzenie, że literatura wskazuje na to, iż cel nie zawsze uświęca środki. Podkreśla konieczność moralnej refleksji nad wyborami, które podejmujemy dążąc do realizacji naszych celów. W każdym z analizowanych przypadków widzimy, że postaci, mimo szczytnych intencji, nie osiągają pełni szczęścia lub spełnienia, ponieważ środki, na które się decydują, niosą z sobą ciężar konsekwencji.

W świetle przedstawionych rozważań można zbudować argument, że w rzeczywistości cel nie uświęca środków. Choć interpretacje literackie mogą być różnorodne, zdaje się, że powracający motyw konsekwencji wyborów moralnie wątpliwych skłania do refleksji nad ważnością nie tylko celową, ale i drogi do nich prowadzącej. Trzeba pamiętać, że każda decyzja niesie za sobą konsekwencje, a te często bywają odległe od pierwotnych intencji. W życiu, podobnie jak w literaturze, warto jest rozważyć moralną wartość użytych środków.