Scenariusz zajęć TUS dla młodzieży w wieku 16–19 lat

Rodzaj zadania: Zadanie domowe

Dodane: dzisiaj o 7:52

Scenariusz zajęć TUS dla młodzieży 16–19 lat poszukującej pracy Temat: Asertywność i komunikacja w sytuacjach społecznych oraz zawodowych

Grupa, z którą pracujesz, jest w szczególnym momencie: z jednej strony to jeszcze młodzi ludzie, często nie do końca pewni siebie, z drugiej – osoby stojące już u progu dorosłości, konfrontujące się z oczekiwaniami rynku pracy, oceną innych, presją społeczną i własnym lękiem przed porażką. W przypadku uczestników biernych zawodowo bardzo często pojawia się nie tylko brak doświadczenia, ale także obniżona sprawczość, wycofanie, trudność w inicjowaniu kontaktu, niska motywacja i przekonanie, że „i tak się nie uda”. Dlatego dobre zajęcia TUS dla tej grupy powinny być dynamiczne, konkretne, praktyczne i mocno osadzone w realnych sytuacjach życiowych, a nie „szkolne” czy moralizujące. Im mniej teorii podanej wprost, a więcej działania, tym lepiej.

Poniżej znajdziesz gotowy scenariusz jednych zajęć oraz pakiet ćwiczeń, które możesz wykorzystywać także na kolejnych spotkaniach.

Scenariusz zajęć TUS Temat zajęć: „Powiedzieć swoje, nie raniąc innych – asertywność w życiu i w szukaniu pracy”

Czas trwania: 90 minut

Grupa: młodzież 16–19 lat, osoby bierne zawodowo, poszukujące pracy

Cele ogólne: – rozwijanie umiejętności asertywnego wyrażania własnych potrzeb, opinii i granic, – zwiększanie pewności siebie w sytuacjach społecznych i zawodowych, – ćwiczenie komunikacji w sytuacjach trudnych, – rozpoznawanie różnicy między zachowaniem uległym, agresywnym i asertywnym, – przygotowanie do realnych sytuacji związanych z poszukiwaniem pracy.

Cele szczegółowe: Uczestnik: – potrafi rozpoznać trzy style zachowania: uległy, agresywny, asertywny, – umie podać przykłady sytuacji, w których trudno mu odmówić lub zabrać głos, – ćwiczy komunikat „ja”, – podejmuje próbę asertywnej odmowy, – potrafi reagować na krytykę lub nacisk w sposób spokojny i stanowczy, – lepiej rozumie, że asertywność nie oznacza ani bycia niemiłym, ani bycia „słabym”.

Metody pracy: – burza mózgów, – mini dyskusja, – odgrywanie scenek, – praca w parach i małych grupach, – elementy psychoedukacji, – analiza sytuacji.

Materiały: – kartki A4, – długopisy lub mazaki, – tablica lub flipchart, – przygotowane opisy sytuacji do scenek, – opcjonalnie karteczki samoprzylepne.

Przebieg zajęć

1. Otwarcie i rozgrzewka – „Jak reaguję?” Czas: 10 minut

Poproś uczestników, aby stanęli lub usiedli w kręgu. Zadaj krótkie pytania sytuacyjne, a oni mają pokazać ręką lub kartką, jak zwykle reagują: – ktoś wciska ci dodatkowe zadanie, choć nie masz ochoty, – znajomy pożycza pieniądze i nie oddaje, a znów prosi, – ktoś ci przerywa, kiedy mówisz, – pracodawca lub trener mówi coś niesprawiedliwego, – kolega namawia cię do czegoś, czego nie chcesz.

Można ustalić prosty kod: 1 – milczę, odpuszczam, 2 – wybucham albo mówię ostro, 3 – próbuję powiedzieć spokojnie, co myślę.

To ćwiczenie działa dobrze, bo od razu uruchamia grupę i pokazuje, że temat dotyczy każdego.

2. Wprowadzenie – czym jest asertywność? Czas: 10–15 minut

Na tablicy napisz trzy hasła: – uległość, – agresja, – asertywność.

Poproś grupę o skojarzenia. Następnie uporządkuj odpowiedzi.

Możesz powiedzieć w prosty sposób: Uległość to rezygnowanie z siebie, żeby uniknąć konfliktu albo zdobyć akceptację. Agresja to bronienie siebie kosztem innych. Asertywność to wyrażanie siebie z szacunkiem do siebie i drugiej osoby.

Warto podkreślić, że asertywność nie polega na „wygadywaniu wszystkiego”, tylko na jasnym, spokojnym i odpowiedzialnym komunikowaniu swoich granic, potrzeb i opinii.

Dobrze sprawdza się też krótkie zdanie do zapamiętania: „Ja też się liczę”.

3. Ćwiczenie główne – „Trzy style, jedna sytuacja” Czas: 20 minut

Podziel uczestników na 3–4 osobowe grupy. Każda grupa dostaje jedną sytuację, np.: – kolega chce, żebyś za niego coś załatwił, choć sam może to zrobić, – ktoś w domu mówi ci, że „i tak nie nadajesz się do pracy”, – znajomy namawia cię, żebyś poszedł z nim gdzieś zamiast na ważne spotkanie, – na praktykach lub rozmowie kwalifikacyjnej ktoś mówi do ciebie lekceważąco, – koleżanka stale dopytuje o prywatne rzeczy, których nie chcesz ujawniać.

Zadanie: przygotować trzy krótkie wersje tej samej scenki: – reakcja uległa, – reakcja agresywna, – reakcja asertywna.

Po prezentacjach omów: – co było skuteczne, – co pogarszało sytuację, – jak się czuła osoba odgrywająca każdą z ról, – która forma daje największą szansę na szacunek i realny wpływ.

To ćwiczenie jest bardzo angażujące i zwykle dobrze działa nawet na „trudniejsze” grupy, bo jest konkretne, żywe i pozwala wejść w rolę.

4. Mini narzędzie – komunikat „ja” Czas: 10 minut

Wprowadź prosty schemat: – kiedy ty… – ja czuję / myślę… – potrzebuję / proszę…

Przykład: „Kiedy mi przerywasz, trudno mi dokończyć i czuję złość. Chciałbym skończyć swoją wypowiedź.”

Albo: „Kiedy mówisz za mnie, czuję się pomijany. Proszę, daj mi odpowiedzieć samemu.”

Podkreśl, że komunikat „ja” zmniejsza ryzyko kłótni, bo nie atakuje drugiej osoby, tylko pokazuje własną perspektywę.

5. Praktyka w parach – „Asertywna odmowa” Czas: 15 minut

Uczestnicy dobierają się w pary. Jedna osoba naciska, druga odmawia. Po chwili zamiana.

Sytuacje: – „Pożycz mi pieniądze, oddam później”. – „Chodź ze mną, nie idź na to spotkanie”. – „Wyślij mi swoje CV, przerobię je i wyślę za ciebie”. – „Powiedz, że to zrobiłeś, żebyśmy nie mieli problemu”. – „Zostań dłużej, choć nikt cię wcześniej o to nie uprzedził”.

Zasady dobrej odmowy: – krótko, – jasno, – bez tłumaczenia się przez pięć minut, – spokojnym tonem, – bez poczucia winy.

Przykłady: „Nie, nie pożyczę ci teraz pieniędzy.” „Nie chcę tego robić.” „Nie zgadzam się na to.” „Nie pasuje mi to.” „Rozumiem, ale moja decyzja jest inna.”

Po ćwiczeniu warto omówić, co było najtrudniejsze: ton głosu, spojrzenie, brak tłumaczenia się, wytrzymanie nacisku.

6. Sytuacja zawodowa – „Rozmowa z pracodawcą” Czas: 10 minut

Poproś dwie chętne osoby do odegrania krótkiej scenki: Pracodawca mówi np.: – „Nie ma pan żadnego doświadczenia, więc nie wiem, po co pan przyszedł.” – „Na początek może pan robić wszystko, o co poprosimy.” – „Młodzi teraz są mało odpowiedzialni.”

Zadanie uczestnika: odpowiedzieć spokojnie, z szacunkiem, ale pewnie.

Przykładowe odpowiedzi: „To prawda, że nie mam jeszcze dużego doświadczenia, ale jestem gotowy się uczyć i zależy mi na pracy.” „Chętnie wykonuję obowiązki zgodne z ustaleniami, ale chciałbym wiedzieć jasno, czego się ode mnie oczekuje.” „Nie chcę odpowiadać za wszystkich młodych ludzi, mogę powiedzieć, jak ja podchodzę do pracy.”

To ważny moment, bo młodzież widzi, że asertywność przydaje się nie tylko w relacjach z rówieśnikami, ale też w kontakcie z autorytetem.

7. Podsumowanie – „Jedno zdanie dla siebie” Czas: 10 minut

Na koniec każdy kończy jedno zdanie: – „Na najbliższy tydzień biorę dla siebie…” albo – „W sytuacji trudnej chcę spróbować powiedzieć…”

Można też poprosić, by każdy zapisał jedno krótkie asertywne zdanie, którego chciałby użyć w realnym życiu.

Jeśli grupa niechętnie mówi o sobie, można zrobić to anonimowo na kartkach i odczytać kilka przykładów.

Kilka praktycznych ćwiczeń TUS do wykorzystania na kolejnych zajęciach

1. „Granice – co jest okej, a co nie?” Uczestnicy dostają różne sytuacje i oceniają je na skali: – akceptuję, – nie podoba mi się, ale mogę odpuścić, – to przekracza moją granicę.

Przykłady: – ktoś czyta twoje wiadomości, – ktoś żartuje z ciebie przy innych, – znajomy wypytuje o pieniądze w domu, – pracodawca pisze do ciebie późnym wieczorem, – kolega bierze twoją rzecz bez pytania.

Potem omawiacie, że ludzie mogą mieć różne granice, ale każdy ma prawo je mieć.

2. „Zdarta płyta” Ćwiczenie techniki asertywnej odmowy. Jedna osoba naciska, druga powtarza spokojnie to samo zdanie, bez wdawania się w zbędne wyjaśnienia.

Przykład: – „No weź, tylko raz.” – „Nie, nie chcę.” – „Ale przecież nic się nie stanie.” – „Rozumiem, ale nie chcę.” – „Przesadzasz.” – „Możliwe, ale nie chcę.”

To ćwiczenie świetnie pokazuje, że nie trzeba mieć „idealnego argumentu”, żeby odmówić.

3. „Co słyszę, co myślę, co mówię” Dobre ćwiczenie na zatrzymanie automatycznych reakcji.

Daj uczestnikom trudne komunikaty, np.: – „Do niczego się nie nadajesz.” – „Jesteś leniwy.” – „I tak cię nigdzie nie przyjmą.” – „Nie umiesz nawet normalnie rozmawiać.”

Uczestnik uzupełnia trzy pola: – co słyszę, – co od razu myślę, – co mogę odpowiedzieć asertywnie.

To pomaga zauważyć mechanizmy obniżające samoocenę i ćwiczy nowe reakcje.

4. „Asertywna postawa ciała” Często młodzież mówi poprawne zdania, ale ton i ciało „psują” przekaz. Poproś uczestników, by przećwiczyli: – kontakt wzrokowy, – spokojny ton, – wyprostowaną sylwetkę, – nieuśmiechanie się nerwowo przy odmowie, – krótkie i konkretne komunikaty.

Można zrobić mini pokaz: to samo zdanie wypowiedziane niepewnie, agresywnie i asertywnie.

5. „Mój sukces społeczny” Na końcu zajęć lub cyklu każdy ma opowiedzieć o jednej sytuacji, w której: – odezwał się, choć zwykle milczy, – odmówił, – poprosił o pomoc, – zapanował nad impulsem, – przyszedł na spotkanie mimo stresu.

To buduje sprawczość, a dla młodzieży biernej zawodowo jest bardzo ważne, bo często nie widzi ona własnych małych postępów.

6. „Trudna rozmowa – gotowe scenki” Możesz przygotować zestaw scenek bardzo bliskich ich życiu: – rozmowa z rodzicem, który krytykuje, – rozmowa z urzędnikiem, – telefon do pracodawcy, – pytanie o ofertę pracy, – odmowa koledze, który chce wykorzystać, – reakcja na hejt lub wyśmiewanie, – prośba o wyjaśnienie polecenia, – zgłoszenie, że coś jest niejasne lub niesprawiedliwe.

W TUS najlepiej działają sytuacje „z życia”, nie abstrakcyjne.

Kilka wskazówek do pracy z wymagającą grupą

Przy młodzieży 16–19 lat bardzo ważne jest tempo i autentyczność. Jeśli grupa jest wymagająca, szybko wyczuje sztuczność, infantylność albo „gadanie pod podręcznik”. Lepiej mówić prosto, konkretnie i odnosić temat do codzienności oraz pracy. Dobrze sprawdza się zasada: krótko wprowadzasz, długo ćwiczysz.

Warto też: – nie przeciągać rundek słownych, – dawać wybór: mówienie, zapisanie, odegranie, – nie zmuszać do zwierzeń osobistych, – chwalić za konkret, nie ogólnie, – używać przykładów z życia zawodowego i relacji rówieśniczych, – reagować spokojnie na żarty i opór, bez wchodzenia w przepychanki.

Możesz też odwoływać się do ich realnej korzyści: asertywność pomaga na rozmowie kwalifikacyjnej, w praktykach, w konflikcie, w relacji z rodziną, w bronieniu swoich granic i w unikaniu wykorzystywania. Dla tej grupy ważne jest, by widzieli sens.

Jeśli chcesz, możesz z tego scenariusza zrobić cały mini cykl zajęć, na przykład: 1. Asertywność i granice, 2. Komunikacja i komunikat „ja”, 3. Radzenie sobie z krytyką, 4. Pewność siebie w kontakcie z pracodawcą, 5. Współpraca i relacje w grupie, 6. Emocje i reakcje w sytuacjach trudnych.

Taki układ daje spójność i pozwala stopniowo przechodzić od relacji społecznych do funkcjonowania zawodowego, co dla tej młodzieży może być szczególnie wartościowe.