Martwe dusze - motywy literackie

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.05.2024 o 15:57

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 30.05.2024 o 15:42

Książka "Martwe dusze" autorstwa Mikołaja Gogola to jeden z najważniejszych utworów literatury rosyjskiej XIX wieku, która stanowi jednocześnie skomplikowane studium moralne i społeczno-polityczne. W swoim dziele Gogol krytycznie przedstawia ówczesną Rosję, jej społeczeństwo oraz skomplikowane relacje międzyludzkie, obnażając degrengoladę moralną, która towarzyszyła życiu codziennemu w połowie XIX wieku. Utwór skupia się na tematyce oszustwa, nieuczciwości i dehumanizacji, ukazując jednocześnie złożoność społecznych i politycznych realiów tamtego okresu.

Stan polityczny i gospodarczy Rosji w połowie XIX wieku był nierozerwalnie związany z systemem feudalnym i rażącą niesprawiedliwością społeczną. Społeczeństwo było podzielone na bogatych ziemian, którzy posiadali majątki i władzę, oraz biednych chłopów, żyjących w skrajnej nędzy. Gogol w swoim utworze mistrzowsko oddaje ten kontrast, obnażając biedę, ubóstwo i korupcję, które przenikały całe społeczeństwo. Główny bohater "Martwych dusz", Pawł Iwanowicz Cziczikow, jest personifikacją zdemoralizowanego społeczeństwa, które dąży do majątku i prestiżu za wszelką cenę, nie przebierając w środkach.

Cziczikow, jako reprezentant zepsutej moralnie klasy społecznej, podejmuje się wyjątkowo cynicznego planu dorobienia się na martwych duszach, czyli zmarłych chłopach, których dusze były nadal rejestrowane, co mogło mu przynieść znaczący zysk przy sprzedaży ziemi. W swoim działaniu bohater nie tylko łamał prawo, ale też pokazywał, jak głęboko zakorzenione były nieuczciwość, manipulacja i oszustwo w ówczesnej Rosji. Ten motyw podkreśla krytykę systemu feudalnego i biurokracji, które były niewydolne i niemoralne, co było jednym z głównych przesłań utworu.

Nieuczciwość i oszustwo są wszechobecne w "Martwych duszach". Gogol ukazuje, jak mieszkańcy miasteczka NN, w którym odbywa się akcja, codziennie dążą do osiągnięcia łatwego zysku przez nieuczciwe środki. Cziczikow spotyka na swojej drodze osoby, które gotowe są na nieuczciwe interesy, byle tylko poprawić swoją sytuację materialną. Przykładem jest tu postać Koroboczki, która z nieufności do Cziczikowa przechodzi w chciwość, i gotowa jest na wszystko, byle tylko zwiększyć swoje zyski. Takie zachowania ukazują, jak głęboko zakorzeniona była degeneracja moralna w społeczeństwie, gdzie oszustwo i chciwość były na porządku dziennym.

Motyw śmierci w utworze pełni ważną rolę zarówno fabularną, jak i moralną. Cziczikow skupuje dokumenty martwych chłopów, co staje się aktem technicznym o bardzo głębokich konsekwencjach moralnych. Gogol pokazuje, że bohaterowie utworu beztrosko traktują śmierć jako kolejny środek do osiągnięcia celu. Martwe dusze stają się przedmiotem handlu, a śmierć jest instrumentalnie wykorzystywana przez ludzi, którzy traktują ją jako kolejną okazję do zysku. Dehumanizacja i instrumentalne traktowanie ludzi, nawet po śmierci, staje się symbolem najwyższej hipokryzji i moralnego upadku społeczeństwa.

Podsumowując analizę motywów literackich w "Martwych duszach", widzimy głęboką krytykę systemu feudalnego i niesprawiedliwości społecznej (motyw kraju i polityki). Gogol obnaża wszechobecną degenerację moralną, w tym oszustwo i chciwość, które stają się codziennymi mechanizmami przetrwania w trudnych warunkach społeczno-ekonomicznych (motyw nieuczciwości). Ponadto, dehumanizacja i traktowanie ludzi jako przedmiotów, nawet po ich śmierci, obnaża najwyższą formę moralnego upadku (motyw śmierci).

Motywy zawarte w "Martwych duszach" mają ogromny wpływ na wymowę całego utworu, który mimo upływu lat, nadal zachowuje swoją aktualność. Problemy, jakie Gogol porusza, wciąż są żywe w dzisiejszym świecie, gdyż korupcja, niesprawiedliwość społeczna i moralny upadek nie straciły na swojej aktualności. Literatura, jak pokazuje przypadek "Martwych dusz", odgrywa kluczową rolę w analizowaniu problemów społecznych i moralnych, stanowiąc ważne źródło refleksji nad kondycją ludzką oraz społeczeństwem jako całością.

Warto zatem pochylić się nad twórczością Gogola nie tylko jako nad literackim dziełem, ale także jako cennym źródłem historycznym i moralnym przesłaniem, które skłania do głębszej refleksji nad losem społeczeństw i ról jednostek w kształtowaniu rzeczywistości.