Przyprawianie ‘gęby’, czyli gombrowiczowska koncepcja człowieka zniewolonego przez formę. Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do powieści Ferdydurke i innego tekstu kultury

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 21.06.2024 o 22:31

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 21.06.2024 o 22:10

.

I. Wstęp

W literaturze termin "przyprawianie gęby" odnosi się do procesu narzucania jednostce określonej tożsamości lub roli przez społeczeństwo, wbrew jej naturalnym skłonnościom i prawdziwemu "ja". Koncepcja ta została wyraźnie zarysowana przez Witolda Gombrowicza w jego powieści "Ferdydurke". Proces przyprawiania gęby prowadzi do zniewolenia przez formę, czyli do sytuacji, w której człowiek staje się niewolnikiem narzuconych przez otoczenie i normy społecznych etykietek i ról. Czuje się zagubiony, stale próbuje dostosować się do oczekiwań otoczenia, zapominając o swojej prawdziwej istocie.

2. Teza wypracowania

Wpływ społeczeństwa i sytuacji politycznej na jednostkę prowadzi do zniewolenia przez formę, co jest szczegółowo ukazane w powieści "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza oraz w "Innym świecie" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Dwa różne konteksty, w których bohaterowie doświadczają podobnej koncepcji zniewolenia przez narzucone formy, pokazują, jak głęboko może sięgać ingerencja społeczna i polityczna w życie jednostki.

II. Rozwinięcie

Powieść "Ferdydurke" jest jednym z najważniejszych dzieł Witolda Gombrowicza, w którym autor eksploruje temat zniewolenia przez społeczne formy na przykładzie głównego bohatera - Józia Kowalskiego.

- Charakterystyka głównego bohatera, Józia Kowalskiego

Józio Kowalski, trzydziestoletni mężczyzna, doświadcza uczucia młodzieńczego zagubienia oraz nacisków ze strony innych ludzi i struktur społecznych, które pragną narzucić mu określoną rolę. Od początku powieści widzimy jego wewnętrzne zmagania, gdy niespodziewanie, na życzenie profesora Pimko, zostaje cofnięty do szkoły jako uczeń. Józio zmuszony jest kontynuować edukację, wracając do okresu życia, który już dawno za sobą zostawił.

- Symboliczne epizody zniewolenia przez formę

Epizody w "Ferdydurke" ukazują różnorodne formy narzucania jednostce ról i tożsamości.

- Epizod z profesorem Pimko

Profesor Pimko, postać manipulacyjna i autorytarna, symbolizuje społeczne siły starające się podporządkować jednostkę narzuconym normom. Jego krytyczne uwagi i decyzja o powrocie Józia do szkoły są przejawami przyprawiania gęby. Proces ten nazywany jest "upupieniem" – dziecinnieniem i infantylizacją jednostki, która w oczach społeczeństwa wciąż jest traktowana jako dziecko.

- Epizod z Młodziakami

Kolejny epizod to zetknięcie z rodziną Młodziaków, reprezentujących nowoczesność i zderzenie dwóch różnych światów. Józio fascynuje się Zutą, córką Młodziaków, co prowadzi do pogłębiającego się konfliktu między jego własną tożsamością a narzucanymi mu przez społeczeństwo formami. Młodziakowie przyprawiają mu "gębę", traktując go zgodnie z własnymi stereotypowymi wyobrażeniami.

- Epizod w Bolimowie

W trzecim kluczowym epizodzie, Józio trafia do majątku ciotki Hurleckiej. Tam zmuszany jest do przyjęcia formy młodego szlachcica, która jest dla niego obca i odrażająca. To wydarzenie uświadamia mu chęć zachowania autentyczności, która staje się niemożliwa w obliczu nieustannych prób przyprawiania mu "gęby" przez otoczenie.

- Główne przesłanie powieści

Gombrowicz w "Ferdydurke" ukazuje beznadziejną walkę jednostki z narzuconymi przez społeczeństwo formami. Józio, choć stara się zachować swoją tożsamość, nieustannie poddawany jest presji środowiska, które wymusza na nim przyjęcie określonych ról. Konkluzja powieści ukazuje, że ucieczka od formy jest niemożliwa, a każdy człowiek skazany jest na nieustanny konflikt między własnym "ja" a narzucanymi społecznymi maskami.

2. Analiza "Innego świata" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego

"Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego to literackie świadectwo tragicznych doświadczeń autora w radzieckim łagrze. Książka ta stanowi wymowne odzwierciedlenie zniewolenia jednostki przez formy narzucone przez totalitarny system.

- Kontekst historyczny i fabularny

Herling-Grudziński opisuje swoje wspomnienia z pobytu w łagrze w Jercewie pod Archangielskiem w latach 1940-1942. Wszechobecna kontrola, fizyczne i psychiczne zniewolenie więźniów są tutaj na porządku dziennym. Autor sprowadza nas do świata, w którym ludzie zmuszeni są przyjąć narzucone przez system role i tożsamości.

- Przykłady zniewolenia w łagrze

- Przymusowa praca i zniewolenie życia codziennego

Więźniowie musieli zmagać się z brutalną rzeczywistością przymusowej pracy oraz surowych kar za buntowanie się. W celu uniknięcia pracy, wielu z nich dokonywało samookaleczeń, pragnąc trafić do szpitala, co jednak nie chroniło ich przed brutalnością systemu.

- Hierarchia obozowa

Łagier posiadał własną hierarchię, w której na szczycie znajdowali się urkowie - kryminaliści, mający prawo do polowania na kobiety i wykorzystywania ich. Życie w obozie było określane przez brutalne reguły przetrwania, w których każda jednostka musiała poddać się narzuconej formie, aby uniknąć śmierci.

- Złamanie zasad moralnych

Głód i desperacja sprawiały, że więźniowie łamali wszelkie zasady moralne. Młoda Polka, która zmuszona była przekształcić się w prostytutkę, aby przetrwać, to tylko jeden z wielu przykładów ludzi przyjmujących narzucone przez system role w celu uniknięcia śmierci.

- Reakcje okolicznych mieszkańców

Społeczność okolicznych mieszkańców, która była także podporządkowana systemowi, przyczyniała się do zniewolenia więźniów. Przykładem jest brutalne skatowanie i zwrot do obozu uciekiniera przez chłopów, co tylko potwierdza, że zniewolenie jednostki było wszechobecne i akceptowane przez społeczeństwo.

- Główne przesłanie wspomnień

Herling-Grudziński pokazuje, jak totalitarny system polityczny łamie ludzką osobowość, redukując jednostkę do roli wykonawcy narzuconych norm. Zniewolenie przez narzucone formy w łagrze prowadzi do rozbicia osobowości więźnia, który staje się niewolnikiem nie tylko fizycznym, ale i moralnym.

III. Wnioski

Analiza "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza oraz "Innego świata" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego pokazuje, że zniewolenie jednostki przez narzucone formy może przyjmować różnorodne oblicza. W powieści Gombrowicza jest to zniewolenie psychiczne i społeczne, będące wynikiem nacisku otoczenia, narzucającego określone tożsamości i role. Z kolei w dziele Herlinga-Grudzińskiego, zniewolenie przyjmuje formę brutalnej kontroli politycznej, gdzie jednostka zmuszona jest przyjąć narzucone normy w celu fizycznego przetrwania.

2. Refleksje ogólne na temat zniewolenia jednostki

Oba teksty wskazują na trudności, jakie napotyka człowiek w dążeniu do prawdziwej wolności. Przyprawianie gęby przez społeczeństwo i system polityczny ukazują, że jednostka jest uwikłana w nieustanny konflikt między własnym "ja" a narzuconymi jej formami. Kwestia zachowania autentyczności w obliczu narzuconych etykietek okazuje się niezwykle trudna, a czasami niemożliwa.

3. Zakończenie i ostateczne wnioski

Zniewolenie przez formę, jak pokazują dzieła Gombrowicza i Herlinga-Grudzińskiego, jest nieodłącznym elementem życia społecznego i politycznego. Literatura ukazuje, że choć człowiek stale stara się odnaleźć swoją autentyczną tożsamość, często napotyka na bariery i przeszkody narzucone przez otoczenie. Walka z społecznymi formami jest zatem uniwersalnym doświadczeniem ludzkim, ukazującym, że prawdziwa wolność pozostaje konceptem trudnym do osiągnięcia w pełnym znaczeniu. Oba teksty literackie otwierają przed czytelnikiem refleksję na temat istoty tożsamości i wolności jednostki w kontekście współczesnych i historycznych realiów społecznych i politycznych.