Na czym polega upupianie w Ferdydurke?

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 25.06.2024 o 11:11

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 24.06.2024 o 15:27

"Powieść "Ferdydurke" autorstwa Witolda Gombrowicza należy do najważniejszych dzieł literatury polskiej XX wieku. Gombrowicz, jeden z najbardziej awangardowych pisarzy swojej epoki, stworzył powieść, która poprzez nowatorską formę, głęboką analizę psychologiczną i absurdalny humor podważa powszechne normy społeczne. "Ferdydurke", wydana w 1937 roku, to książka, która poprzez absurd i groteskę bada mechanizmy władzy, tożsamości oraz formowania jednostki w społeczeństwie. Jednym z kluczowych motywów w tej powieści jest proces „upupiania”, który stanowi centralny temat niniejszego wypracowania.

Upupianie to pojęcie, które Witold Gombrowicz wprowadza, aby opisać proces narzucania komuś niewinności, nieświadomości i infantylności, symbolizowany przez dziecięcą pupę. Jest to przemoc symboliczna, która ma na celu zatrzymanie rozwoju osobowego jednostki i utrzymanie jej w stanie wiecznej niedojrzałości. Dla Gombrowicza upupianie jest sposobem, w jaki społeczeństwo, instytucje edukacyjne, a nawet najbliższe otoczenie manipulują jednostką, by zyskać nad nią kontrolę. Wprowadzając pojęcie "upupiania", Gombrowicz oferuje krytyczną analizę sił, które zniekształcają proces dorastania i formowania osobowości.

Rozwinięcie

Jednym z głównych przykładów upupiania w "Ferdydurke" jest sytuacja głównego bohatera, Józia Kowalskiego. Józio, mimo że ma już trzydzieści lat, jest wciąż postrzegany przez innych jako niedojrzały i niezdolny do samodzielności. Jego dorosłość jest bardziej formalnością niż rzeczywistością. Wydanie "Pamiętnika z okresu dojrzewania" stanowi dowód, że Józio mentalnie pozostaje w okresie młodzieńczym, co skutkuje jego bezradnością i brakiem samodzielności.

Pewnego dnia bohater zostaje odwiedzony przez profesora Pimkę – nauczyciela, który symbolizuje przemoc edukacyjną i represję dorosłości. Zostaje siłą zmuszony do powrotu do szkoły, co symbolicznie oznacza cofnięcie się do czasów dzieciństwa i przeżywanie okresu dojrzewania na nowo. Profesor Pimko jest postacią wyjątkowo dominującą, narzucającą Józiowi swoją wolę i zmuszającą go do regresji w kluczowych momentach rozwojowych. Fakt, że Pimko wydaje się Józiowi ogromny i potężny, podkreśla psychologiczną i społeczną podległość bohatera.

Relacja między Pimkiem a Józiem jest dynamiczna i pełna napięć – Pimko narzuca niewinność i infantylność, a Józio, choć początkowo nieświadome i bezsilne, stopniowo zaczyna dostrzegać mechanizmy manipulacji. Pomimo swojego wieku, Józio staje się niewolnikiem woli profesora Pimki, co stanowi kluczowy element procesu upupiania.

2. Szkoła dyrektora Piórkowskiego jako miejsce upupiania

Szkoła dyrektora Piórkowskiego, do której trafia Józio, jest miejscem, gdzie upupianie jest instytucjonalizowane. Celem szkoły i jej nauczycieli jest odebranie uczniom zdolności do samodzielnego myślenia i niezależnego działania. Zamiast rozwijać intelektualną i moralną dojrzałość, nauczyciele tacy jak Pimko narzucają zuniformizowane postrzeganie świata, przekreślając możliwość buntu i różnorodności.

W szkole dyrektora Piórkowskiego uczniowie zostają podzieleni na dwie grupy: „chłopięcia” i „chłopaków”. Chłopięcia to uczniowie całkowicie poddani procesowi upupiania, nieświadomi i posłuszni. Z kolei chłopacy to buntownicze jednostki, które próbują wyłamać się spod narzuconych im norm. Jednakże nawet oni, w sposób nieświadomy, są obiektami upupiania, ponieważ ich buncie również poddawane są kontroli nauczycieli.

Ważny symbol w tej części powieści stanowią matki stojące za płotem szkolnym. Obserwując swoje dzieci, matki są personifikacją brakującej dojrzałości uczniów oraz ich permanentnej zależności od opiekunów. Ten kontrast uwypukla różnicę między potencjalną dorosłością uczniów a ich faktycznym statusem „dzieci” w oczach społeczeństwa.

3. Upupianie w dalszym życiu Józia

Proces upupiania nie kończy się dla Józia po opuszczeniu murów szkolnych. Udając się do domu ciotki Hurleckiej, Józio napotyka na dalsze przejawy tego samego procesu. Ciotka Hurlecka traktuje Józia jak małego chłopca, ignorując jego rzeczywisty wiek i rolę. Każde słowo, każdy gest ciotki jest przypomnieniem, że w jej oczach Józio jest wciąż dzieckiem, niezdatnym do podejmowania dorosłych decyzji.

Tego rodzaju upupianie nie jest wyłącznie domeną Pimki i instytucji edukacyjnych, ale przenika całe społeczeństwo. W domu ciotki Hurleckiej Józio nie znajduje spokoju, gdyż znów staje się obiektem paternalistycznej troski i kontroli, co jest kontynuacją tego, czego doświadczył w szkole.

Upupianie w "Ferdydurke" jest więc procesem wszechobecnym i systemowym. Mechanizmy tego procesu dostrzegalne są nie tylko w edukacji, ale również w rodzinie, życiu społecznym i indywidualnych relacjach międzyludzkich. Społeczeństwo w powieści Gombrowicza stara się kontrolować jednostki, poprzez odbieranie im prawa do dojrzałości i niezależności. Proces upupiania staje się więc uniwersalnym narzędziem manipulacji i władzy.

Zakończenie

Proces upupiania, analizowany w kontekście "Ferdydurke", ukazuje krytyczną refleksję na temat współczesnego społeczeństwa oraz mechanizmów, które wciąż mogą być aktualne w dzisiejszych czasach. Współczesne formy upupiania mogą przybierać różne postaci, od wszechobecnej kontroli mediów po paternalistyczne podejście do wychowywania dzieci i młodzieży. Krytyka Gombrowicza jest więc uniwersalna i wciąż dotyczy wielu aspektów współczesnego życia społecznego.

Ostatnią myślą, którą chciałbym podkreślić, jest znaczenie świadomości i edukacji w przeciwdziałaniu procesom upupiania. Tylko poprzez samodzielne myślenie, krytyczną analizę rzeczywistości oraz odważne stawianie pytań można zyskać odporność wobec manipulacji społecznej. Gombrowicz w "Ferdydurke" zachęca nas do refleksji nad własnym życiem, nad tym, kim jesteśmy, i jak możemy unikać bycia upupianymi przez zewnętrzne siły. To przesłanie jest wciąż aktualne i wartościowe zarówno dla współczesnych uczniów, jak i dorosłych.