Oniryzm - motyw snu w Ferdydurke

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 20.08.2024 o 17:00

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 20.08.2024 o 7:18

I. Wstęp

Oniryzm, czyli motyw snu, jest tematyką obecnie szeroko wykorzystywaną w literaturze, pozwalającą na eksplorację wewnętrznych przeżyć bohaterów, ich nieuświadomionych pragnień oraz lęków. W powieści "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza, temat ten przyjmuje szczególnie ważne miejsce, kształtując strukturę narracyjną i symboliczne znaczenia utworu. Oniryczna natura "Ferdydurke" umożliwia autorowi przedstawienie absurdu rzeczywistości i skomplikowanej relacji bohatera z otaczającym go światem. W dalszej analizie przyjrzymy się, jak motyw snu wpływa na rozwój fabuły i charakterystykę postaci, koncentrując się szczególnie na głównym bohaterze Józiu Kowalskim.

Powieść "Ferdydurke" koncentruje się na perypetiach trzydziestoletniego mężczyzny, który niespodziewanie zostaje ponownie wciągnięty w realia młodzieżowego życia szkolnego. Józio Kowalski zmaga się z próbami ukształtowania własnej tożsamości w świecie opanowanym przez absurdalne normy i "formy" narzucane przez otoczenie. Awangardowy styl Gombrowicza, pełen surrealistycznych akcentów i groteskowej ironii, tworzy specyficzny klimat powieści, gdzie granice między rzeczywistością a iluzją są zacierane.

II. Motyw snu na początku powieści

Pierwszy sen Józia, będący swoistym prologiem powieści, rozgrywa się w momencie przejścia między nocą a świtem. Światło i mrok splatają się, tworząc atmosferę niepewności i dezorientacji, która będzie towarzyszyć bohaterowi przez całą opowieść. W swoim śnie Józio wraca do lat młodzieńczych, kiedy to przeżywa okres dojrzewania, pełen niepokoju i niepewności. Sen ten ma silne oddziaływanie na bohatera, budząc w nim uczucia wstydu z powodu mutacji głosu i zarostu oraz poczucie porażki, związanego z własnym dojrzewaniem.

Interpretacja tego snu wskazuje na głębsze konflikty wewnętrzne Józia. Powrót do młodości symbolizuje jego odrazę do okresu dojrzewania, kiedy to został poddany presji i normom społecznym. Konflikt między dorosłością a młodością, symbolizowany przez sen, ukazuje Józia jako osobę dorosłą, która mimo to nie jest w pełni zrealizowana. Chociaż teoretycznie dorosły, wciąż zmaga się z formami narzucanymi przez innych, co stanowi leitmotiv całej powieści.

III. Oniryczne perypetie bohatera

Głównym motywem przewodnim powieści jest niemożność odróżnienia snu od jawy, co prowadzi Józia do permanentnej dezorientacji. Spotkania z absurdalnymi postaciami, takimi jak Kopyrda — określany jako „człowiek nogi” z uwagi na swoją nieustanną aktywność fizyczną — czy Zosia, której pragnienia i zachowania zmieniają się w sposób nieprzewidywalny, podkreślają surrealistyczny charakter świata przedstawionego. Kryzys tożsamości, wynikający z niemożności rozróżnienia między snem a rzeczywistością, osiąga kulminację, gdy Józio staje twarzą w twarz z pytaniem, czy rzeczywiście został cofnięty do lat szkolnych przez profesora Pimkę, czy jest to jedynie wytwór jego wyobraźni.

Postać profesora Pimki, pełniącego rolę edukatora, stanowi kluczowy element w analizie onirycznych perypetii bohatera. Pimka "upupia" Józia, traktując go jak niesamodzielne dziecko, przyczyniając się do jego mentalnego zamknięcia w formie młodzieńca. Relacja między Józiem a Pimką ukazuje niepowodzenie bohatera w próbach wyrwania się spod jarzma narzucanych form, co można odczytywać jako symboliczne niewolnictwo wobec norm społecznych.

IV. Konwencja oniryczna w "Ferdydurke"

Nierealistyczne wydarzenia są w "Ferdydurke" na porządku dziennym. Przykłady zdarzeń, które odbiegają od rzeczywistości, to między innymi groteskowe opisy ciotki Hurleckiej czy przesadnie demonstracyjna władza profesora. Te nierealistyczne elementy wzmacniają przekaz powieści o zniewoleniu przez formy, ukazując, jak absurdalne i arbitralne normy mogą wpływać na jednostkę.

Józio postrzega ludzi i świat wokół siebie w sposób nierealistyczny i symboliczny. Postacie, z którymi wchodzi w interakcje, często przybierają groteskowe formy, co wzbudza w czytelniku pytanie, czy to, co widzi Józio, rzeczywiście ma miejsce, czy jest jedynie projekcją jego umysłu. Taki sposób przedstawienia rzeczywistości sprawia, że czytelnik sam staje przed wyzwaniem odróżnienia snu od jawy, co z kolei wzmacnia główny przekaz utworu.

V. Gombrowicz a oniryzm

Witold Gombrowicz, jako twórca awangardowy, świadomie wykorzystuje konwencję oniryczną, aby podkreślić absurd rzeczywistości i niewolę formy, której podlegają jednostki. Oniryzm w "Ferdydurke" nie jest jedynie stylistycznym zabiegiem, ale służy jako narzędzie do wyrażenia głębszych treści i krytyki społecznej. Sen, jako przestrzeń wolna od konwencjonalnych reguł, pozwala Gombrowiczowi na przedstawienie skomplikowanej sytuacji jednostki w starciu z nielogicznymi i opresyjnymi normami społecznymi.

Specyfika "Ferdydurke" polega na tym, że oniryzm jest nierozerwalnie złączony z ogólnym stylem powieści. Jest to zabieg, który wpływa na odbiór utworu przez czytelnika, zmuszając go do nieustannego podważania i reinterpretacji przedstawionych wydarzeń. Oniryczna konwencja sprawia, że czytelnik nie może być pewny, co jest rzeczywiste, a co fabrykowane przez umysł bohatera, co podkreśla tematykę niepewności tożsamościowej i kryzysu jednostki.

VI. Podsumowanie

Oniryzm w "Ferdydurke" pełni kluczową funkcję literacką, umożliwiając Gombrowiczowi eksplorację problemów tożsamościowych oraz konfliktów wewnętrznych Józia Kowalskiego. Motyw snu ukazuje głęboką nienawiść bohatera do formy narzucanej przez społeczeństwo, a także jego nieudane próby uwolnienia się od niej. Sen w powieści staje się przestrzenią, w której Józio konfrontuje się z własnymi lękami i pragnieniami, co pozwala na głębszą refleksję nad mechanizmami społecznego przymusu i konformizmu.

Gombrowicz, poprzez zastosowanie motywu snu, przedstawia swoją krytykę formy jako nie tylko literackiej, ale także społecznej konstrukcji, która kształtuje tożsamość jednostki. Oniryzm staje się zatem narzędziem, za pomocą którego autor obnaża absurdalność i arbitralność reguł rządzących ludzkim życiem. W ten sposób "Ferdydurke" stanowi nie tylko opowieść o perypetiach młodzieńca, ale także głęboką analizę ludzkiej kondycji w świecie zdominowanym przez formy.