Na przykładzie utworu Kandyd wyjaśnij jakim problemom były poświęcone oświeceniowe powiastki filozoficzne

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.06.2024 o 21:53

Rodzaj zadania: Streszczenie

Dodane: 25.06.2024 o 21:29

Epoka oświecenia, trwająca głównie w XVIII wieku, była okresem dynamicznych zmian społecznych, religijnych, ekonomicznych, obyczajowych oraz filozoficznych. Był to czas, gdy ludzkość zaczęła kłaść większy nacisk na rozum, naukę i dążenie do postępu, co w dużej mierze wpłynęło na ówczesną literaturę i filozofię. Oświecenie przyniosło ze sobą nowe idee dotyczące wolności, równości i racjonalizmu, co stanowiło reakcję na dogmaty religijne i hierarchiczne struktury społeczne wcześniejszych epok. Filozofowie tamtego czasu, tacy jak Wolter, Rousseau czy Monteskiusz, starali się promować idee, które miały zmieniać świat na lepsze.

Jednym z kluczowych gatunków literackich tej epoki była powiastka filozoficzna, która łączyła fabułę z głębszymi koncepcjami filozoficznymi. Powiastki te miały na celu nie tylko dostarczenie rozrywki, ale także edukację i refleksję czytelników. Ich specyficzna forma – często przesiąknięta ironią i satyrą – miała na celu przenikliwe ukazywanie absurdów społecznych, religijnych i politycznych. Dobrym przykładem tego gatunku jest "Kandyd" autorstwa Woltera.

Wolter, jeden z najbardziej wpływowych myślicieli epoki oświecenia, był niestrudzonym propagatorem racjonalizmu i krytyki. Urodzony w 1694 roku jako François-Marie Arouet, Wolter stał się znany ze swoich błyskotliwych dzieł, w których podważał autorytety kościelne i polityczne. "Kandyd", napisany w 1759 roku, jest uważany za jedno z najważniejszych jego dzieł, które doskonale ilustruje, jak Wolter wykorzystywał powieść filozoficzną do ukazania problemów swojej epoki.

Jednym z głównych problemów poruszanych w "Kandydzie" są kwestie religijne. Wolter nie ukrywał swojej krytyki wobec Kościoła Katolickiego i jego instytucji, co w "Kandydzie" jest wyraźnie widoczne. Przez postać Panglossa i różne wydarzenia, Wolter ukazuje hipokryzję duchowieństwa, jej niezdolność do dostosowania się do zmieniającego się świata oraz przestarzałe podejście do religii. Na przykład, scena w której Pangloss tłumaczy wielkie tragedie jako "najlepszy z możliwych światów" jest wyrazem ironii Woltera wobec dogmatów religijnych, które nie potrafią dać sensu ludzkim cierpieniom. Duchowni w "Kandydzie" często są przedstawiani jako osoby nie tyle pobożne, ile skorumpowane i zaabsorbowane własnym interesem.

Kolejnym problemem podjętym w utworze jest kwestia przesądów i przywiązania do starych, skostniałych ideałów. Wolter przez postać Panglossa krytykuje filozofię Leibniza, która opierała się na tezie, iż żyjemy w "najlepszym z możliwych światów". Pangloss, będący nauczycielem Kandyda, uosabia ten konserwatyzm i opór wobec zmian. Jego ślepe przywiązanie do jednolitego nurtu filozoficznego ukazuje absurd myślenia, że życie jest zawsze piękne, mimo przejrzystych cierpień, które spotykają bohaterów – jak chociażby scena, gdy Pangloss cierpi na syfilis, a mimo to twierdzi, że wszystko jest zgodnie z boskim planem. Wolter przez to pokazuje, że przestarzałe przekonania mogą być absurdalne i szkodliwe.

W "Kandydzie" antytetyczne wobec fanatyzmu religijnego jest podejście do nauki i wiedzy. Utwór podkreśla znaczenie rozumu i racjonalizmu w życiu codziennym. Konflikt między irracjonalizmem a racjonalizmem jest wyraźny, chociażby gdy kandyd zaczyna patrzeć na świat przez pryzmat zdobytej wiedzy. Jego ewolucja jako postaci, od niewinnego młodzieńca zasianego naiwnymi przekonaniami do człowieka świadomego rzeczywistości, symbolizuje poważną refleksję Woltera nad znaczeniem edukacji i nauki. Kandyd zaczyna dostrzegać, że tylko poprzez zdobywanie wiedzy i doświadczeń można rzeczywiście zmieniać świat na lepsze.

Krytyka porządku społecznego i politycznego również jest silnie obecna w "Kandydzie". Wolter podważa nierówności społeczne, poprzez postać Kacperka, który symbolizuje społeczne niesprawiedliwości. Sytuacje niewolników i służących ukazują brutalność i niesprawiedliwość systemu społecznego tamtych czasów. Scena z Bulgarami, która przedstawia nadużycia polityczne i satyryczny obraz władzy, to jasna krytyka absolutyzmu i despotyzmu. Wolter w ten sposób nie tylko ukazuje absurdy rzeczywistości, ale również nawołuje do refleksji i zmiany społecznej.

Znaczenie dzieła Woltera, a szczególnie "Kandyda", w epoce oświecenia oraz jego kontekst historyczny są nie do przecenienia. Oświecenie było czasem dynamicznego rozkwitu idei i intensywnych dyskusji intelektualnych. Dążenie do racjonalizmu, postępu i walki o równość społeczna były głównymi tematami tej epoki. "Kandyd", jako powiastka filozoficzna, wpłynął na współczesnych i późniejszych myślicieli, stając się narzędziem krytyki społecznej i religijnej. Wolter, przez ironię i satyrę, nie tylko dostarczał rozrywki, ale również zachęcał do głębszej refleksji nad fundamentalnymi problemami epoki.

Aktualność poruszanych w "Kandydzie" problemów pozostaje niezaprzeczalna również we współczesnym kontekście. Kwestie religijne, przesądy, nauka i wiedza, a także krytyka polityczna i społeczna, które były istotne w oświeceniu, są nadal aktualne. Refleksja nad współczesnym odczytaniem dzieła Woltera pokazuje, że wiele problemów pozostaje żywym przedmiotem dyskusji także dziś.

Podsumowując, "Kandyd" Woltera to klasyczna powiastka filozoficzna, która poprzez satyrę, ironię i głębokie refleksje dotyka kluczowych problemów epoki oświecenia. Niezadowolenie z konserwatywnych idei religijnych, krytyka filozoficznych dogmatów, podkreślanie znaczenia racjonalizmu i nauki, oraz analiza nierówności społecznych i politycznych – to tematy, które nie tylko ukształtowały twórczość Woltera, ale także miały trwały wpływ na literaturę i filozofię. Współczesne odczytanie "Kandyda" pokazuje, że dzieło to ma uniwersalne znaczenie i nadal jest źródłem refleksji nad rzeczywistością, w której żyjemy.