Wpływ władzy na jednostkę na podstawie literatury polskiej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.05.2025 o 17:57

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 4.05.2025 o 20:10

Władza, zarówno w sensie politycznym, jak i społecznym, od zawsze stanowiła istotny element życia ludzkiego. Zdolność do kształtowania zachowań innych oraz narzucania im określonych norm postępowania jest cechą, która pociąga, ale jednocześnie może prowadzić do moralnych i etycznych dylematów. W literaturze motyw władzy i jej wpływu na jednostkę pojawia się bardzo często, stanowiąc temat rozważań wielu autorów. W swojej rozprawce zastanowię się nad tym, jak władza wpływa na człowieka, analizując postawy bohaterów wybranych dzieł literackich.

Jednym z najbardziej znanych przykładów literackich, w których prezentowany jest wpływ władzy na jednostkę, jest "Makbet" Williama Szekspira. Choć nie jest to utwór polski, stanowi ważny punkt odniesienia dla zrozumienia tego, co dzieje się z człowiekiem, który daje się zaślepić żądzą władzy. Tytułowy bohater, początkowo szlachetny rycerz, pod wpływem przepowiedni czarownic oraz namowy swojej ambitnej żony, decyduje się na morderstwo króla Duncana, aby przejąć tron. Proces przemiany Makbeta pokazuje, jak władza całkowicie deprawuje osobowość człowieka, zamieniając go w tyrana. Władza, która miała mu przynieść spełnienie, prowadzi do jego zguby i ruinacji całego królestwa. Szekspirowski dramat ukazuje, że uleganie żądzy władzy może być zgubne, i stanowi przestrogę przed moralnymi konsekwencjami dążenia do jej zdobycia za wszelką cenę.

W literaturze polskiej równie dobitnie problem wpływu władzy na jednostkę prezentuje "Lalka" Bolesława Prusa. Centralną postacią powieści jest Stanisław Wokulski, który żyje w epoce przełomu — w czasach, gdy stary, arystokratyczny porządek stopniowo ustępuje nowej, kapitalistycznej rzeczywistości. Wokulski, jako przedsiębiorca i człowiek sukcesu, posiada znaczną władzę ekonomiczną, co daje mu możliwość wpływania na innych oraz realizacji własnych ambicji. Choć jego działania często kierowane są szlachetnymi intencjami, takimi jak miłość do Izabeli Łęckiej czy chęć poprawy losu biednych, to jednak władza i pieniądze, zamiast przynieść mu szczęście, stają się źródłem frustracji. Wokulski nie potrafi zaznać pełni życia w społeczeństwie, które ocenia go przez pryzmat stanu posiadania, a jego desperackie próby zdobycia miłości Izabeli prowadzą do rozczarowań. Prus poprzez losy Wokulskiego pokazuje, że władza, nawet ta ekonomiczna, jeśli nie jest skierowana na konstruktywne cele, może przynieść więcej szkody niż pożytku.

Innym dziełem obrazującym wpływ władzy na człowieka jest "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza. Bohaterem tej powieści jest Józef Kowalski, który znajduje się pod presją hierarchii społecznej i kulturalnej. Gombrowicz w ironicznym i groteskowym stylu ukazuje manipulację i przymus społeczny, jakim poddawane są jednostki, które próbują dostosować się do oczekiwań i wzorców narzucanych przez władzę zdroworozsądkową i instytucjonalną, reprezentowaną m.in. przez instytucje edukacyjne. Władza w "Ferdydurke" to nie tylko nadrzędność jednostki wyższej w hierarchii społecznej, ale także subtelna przemoc symboliczna, jaką elity stosują wobec przeciętnych ludzi. Gombrowicz ukazuje, jak władza potrafi deprawować i ograniczać wolność osobistą jednostki, zmuszając ją do życia w fałszywości i hipokryzji.

Analizując wpływ władzy na jednostkę w literaturze polskiej, można zauważyć, że temat ten jest niezwykle aktualny i wielowymiarowy. Władza, niezależnie od jej formy, zawsze oddziałuje głęboko na człowieka, kształtując jego wybory, ale także często deformując jego moralność i poczucie tożsamości. Przykłady postaci literackich, takich jak Makbet, Stanisław Wokulski czy Józef Kowalski, ukazują różne oblicza władzy i jej wpływ na ludzkie życie. W literackiej rzeczywistości władza jest częściej przekleństwem niż błogosławieństwem, prowadząc do duchowego upadku, samotności oraz zmagań z własnym sumieniem. Wnioski płynące z analizy tych dzieł mogą stanowić uniwersalną przestrogę dla każdego, kto dąży do jej zdobycia, przypominając, że władza to nie tylko możliwość rządzenia, ale także wielka odpowiedzialność, która może zdominować ludzkie życie.