Budowa i funkcje sacharydów: szczegółowe omówienie
Rodzaj zadania: Streszczenie
Dodane: dzisiaj o 8:30
Streszczenie:
Poznaj budowę i funkcje sacharydów, ich podział na cukry proste i złożone oraz rolę glukozy, fruktozy, skrobi i celulozy w organizmach. Zrozum temat łatwo.
Sacharydy – budowa i funkcje
1. Czym są sacharydy?
Sacharydy, nazywane również węglowodanami lub cukrami, to związki organiczne zbudowane głównie z węgla, wodoru i tlenu. Są powszechne w organizmach żywych. Pełnią przede wszystkim funkcje energetyczne, zapasowe i budulcowe.Wiele sacharydów można opisać wzorem ogólnym Cₙ(H₂O)ₘ, jednak nie jest on uniwersalny — nie obejmuje wszystkich cukrów i ich pochodnych. Przykładem wyjątku jest deoksyryboza, której wzór to C₅H₁₀O₄.
Rośliny i inne organizmy fotosyntetyzujące wytwarzają cukry z prostych związków nieorganicznych podczas fotosyntezy. Organizmy cudzożywne pozyskują je przede wszystkim z pokarmu.
2. Podział sacharydów
Ze względu na liczbę jednostek cukrowych wyróżnia się:| Grupa | Budowa | Przykłady | |---|---|---| | Monosacharydy – cukry proste | Jedna jednostka cukrowa; nie można ich rozłożyć przez hydrolizę na prostsze cukry | glukoza, fruktoza, galaktoza, ryboza, deoksyryboza | | Oligosacharydy | Zwykle od 2 do 10 jednostek cukrów prostych | sacharoza, laktoza, maltoza | | Polisacharydy – wielocukry | Wiele jednostek cukrowych połączonych w długie łańcuchy | skrobia, glikogen, celuloza, chityna |
Disacharydy, czyli dwucukry, są szczególną grupą oligosacharydów — zawierają dokładnie dwie jednostki cukrów prostych.
3. Monosacharydy – budowa i znaczenie
Budowa cukrów prostych
W formie łańcuchowej monosacharydy zawierają: - kilka grup hydroksylowych –OH; - jedną grupę karbonylową: aldehydową –CHO albo ketonową >C=O.Ze względu na rodzaj grupy karbonylowej dzieli się je na: - aldozy – zawierające grupę aldehydową, np. glukoza, galaktoza i ryboza; - ketozy – zawierające grupę ketonową, np. fruktoza.
Ze względu na liczbę atomów węgla wyróżnia się m.in.: - triozy – 3 atomy węgla; - pentozy – 5 atomów węgla; - heksozy – 6 atomów węgla.
W roztworach wodnych wiele cukrów prostych, zwłaszcza pentozy i heksozy, występuje głównie w formie pierścieniowej. Pierścień powstaje wskutek reakcji grupy karbonylowej z jedną z grup hydroksylowych tej samej cząsteczki.
Formy pierścieniowe mogą występować jako odmiany α i β, różniące się przestrzennym ułożeniem grupy –OH przy tzw. węglu anomerycznym. Różnica ta ma istotne znaczenie dla budowy i właściwości wielocukrów.
Najważniejsze monosacharydy
| Cukier | Budowa | Występowanie i funkcje | |---|---|---| | Glukoza | Heksoza, aldoza; C₆H₁₂O₆ | Podstawowy substrat oddychania komórkowego; występuje m.in. we krwi, owocach i miodzie. Buduje skrobię, glikogen i celulozę. | | Fruktoza | Heksoza, ketoza; C₆H₁₂O₆ | Występuje m.in. w owocach i miodzie. Jest składnikiem sacharozy i źródłem energii. | | Galaktoza | Heksoza, aldoza; C₆H₁₂O₆ | Jest składnikiem laktozy oraz niektórych glikolipidów i glikoprotein. | | Ryboza | Pentoza; C₅H₁₀O₅ | Wchodzi w skład RNA oraz nukleotydów, np. ATP. | | Deoksyryboza | Pentoza; C₅H₁₀O₄ | Wchodzi w skład DNA. Ma o jeden atom tlenu mniej niż ryboza. |Glukoza, fruktoza i galaktoza mają taki sam wzór sumaryczny, ale różnią się budową. Są więc izomerami.
Właściwości cukrów prostych
Monosacharydy zazwyczaj: - dobrze rozpuszczają się w wodzie dzięki licznym grupom –OH, które tworzą wiązania wodorowe z cząsteczkami wody; - mają słodki smak; - są substancjami krystalicznymi; - wykazują właściwości redukujące.Glukozę można wykrywać np. za pomocą próby Trommera. Podczas ogrzewania w odpowiednich warunkach powstaje ceglastoczerwony osad tlenku miedzi(I). Fruktoza również daje dodatni wynik tej próby, ponieważ w środowisku zasadowym może przekształcać się w aldozy.
4. Wiązania glikozydowe
Jednostki cukrowe łączą się za pomocą wiązań O-glikozydowych. W szkolnym ujęciu ich powstawanie przedstawia się jako reakcję kondensacji, w której zostaje odłączona cząsteczka wody.Schemat powstawania dwucukru:
monosacharyd + monosacharyd → disacharyd + woda
Rozpad wiązania z udziałem wody to hydroliza:
disacharyd + woda → monosacharyd + monosacharyd
W organizmach reakcje te zachodzą z udziałem odpowiednich enzymów.
Wiązania glikozydowe różnią się: - konfiguracją α lub β; - położeniem atomów węgla uczestniczących w połączeniu, np. 1→4 lub 1→6.
Rodzaj wiązań wpływa na kształt cząsteczki, jej właściwości i możliwość trawienia przez określone organizmy.
5. Disacharydy – budowa i funkcje
Dwucukry powstają z dwóch jednostek monosacharydów. Sacharoza, laktoza i maltoza mają wzór sumaryczny C₁₂H₂₂O₁₁, ale różnią się budową.| Dwucukier | Skład | Występowanie i znaczenie | |---|---|---| | Sacharoza | glukoza + fruktoza | Występuje m.in. w burakach cukrowych i trzcinie cukrowej. Jest główną formą transportową cukrów u wielu roślin. To cukier używany do słodzenia. | | Laktoza | glukoza + galaktoza | Cukier mleczny; stanowi źródło energii dla młodych ssaków. | | Maltoza | glukoza + glukoza | Powstaje podczas rozkładu skrobi, m.in. w kiełkujących ziarniakach i podczas trawienia. |
Maltoza i laktoza są cukrami redukującymi, natomiast sacharoza nie ma właściwości redukujących. W sacharozie oba węgle anomeryczne uczestniczą w tworzeniu wiązania glikozydowego.
Dwucukry nie są wchłaniane z jelita cienkiego w niezmienionej postaci — najpierw muszą zostać rozłożone do monosacharydów. Przykładowo enzym laktaza rozkłada laktozę. Jego niedobór może powodować nietolerancję laktozy.
6. Polisacharydy – budowa i funkcje
Polisacharydy to duże cząsteczki zbudowane z wielu jednostek cukrowych. Ich łańcuchy mogą być: - nierozgałęzione; - rozgałęzione.W przeciwieństwie do cukrów prostych zwykle nie mają słodkiego smaku. Wiele z nich słabo rozpuszcza się w wodzie lub tworzy układy koloidalne.
Skrobia – materiał zapasowy roślin
Skrobia jest zbudowana z jednostek α-glukozy. Gromadzi się m.in. w nasionach, bulwach i innych organach spichrzowych.Tworzą ją dwa składniki: - amyloza – zasadniczo nierozgałęzione łańcuchy z wiązaniami α-1,4-glikozydowymi, przyjmujące strukturę helikalną; - amylopektyna – łańcuchy z wiązaniami α-1,4-glikozydowymi oraz rozgałęzieniami tworzonymi przez wiązania α-1,6-glikozydowe.
Funkcja: przechowywanie zapasu związków, które po rozkładzie mogą być wykorzystywane jako źródło energii.
Człowiek trawi skrobię dzięki działaniu enzymów, m.in. amylaz. Jej obecność można wykryć płynem Lugola — pojawia się charakterystyczne granatowe lub niebieskoczarne zabarwienie.
Glikogen – materiał zapasowy zwierząt i grzybów
Glikogen również składa się z jednostek α-glukozy połączonych wiązaniami α-1,4 oraz α-1,6. Jest jednak silniej rozgałęziony niż amylopektyna.U człowieka występuje głównie: - w wątrobie – pomaga utrzymywać prawidłowe stężenie glukozy we krwi; - w mięśniach – stanowi lokalny zapas wykorzystywany podczas pracy mięśni.
Liczne rozgałęzienia umożliwiają szybkie odłączanie jednostek glukozy z wielu końców cząsteczki jednocześnie.
Celuloza – materiał budulcowy roślin
Celuloza składa się z jednostek β-glukozy połączonych wiązaniami β-1,4-glikozydowymi. Tworzy proste, nierozgałęzione łańcuchy. Między sąsiednimi łańcuchami powstają liczne wiązania wodorowe, dzięki którym łączą się one w wytrzymałe włókna.Funkcja: jest podstawowym składnikiem ściany komórkowej roślin. Zapewnia jej wytrzymałość mechaniczną i pomaga utrzymać kształt komórki.
Człowiek nie wytwarza celulazy, czyli enzymu rozkładającego celulozę. Dlatego nie trawi jej za pomocą własnych enzymów. Celuloza jest składnikiem błonnika pokarmowego, który wspomaga prawidłową pracę jelit.
Chityna – materiał budulcowy grzybów i stawonogów
Chityna jest zbudowana z jednostek N-acetyloglukozaminy, czyli pochodnej glukozy zawierającej azot. Jednostki te łączą się wiązaniami β-1,4-glikozydowymi.Funkcje: - buduje ściany komórkowe grzybów; - jest składnikiem oskórka stawonogów, np. owadów i skorupiaków; - zapewnia wytrzymałość i ochronę mechaniczną.

Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się