O literaturze faktu na przykładzie „Cesarza” Ryszarda Kapuścińskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.05.2024 o 11:16

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 23.05.2024 o 11:08

Literatura faktu to gatunek bazujący na rzeczywistych wydarzeniach, który staje się coraz popularniejszy zarówno w Polsce, jak i na świecie. To forma literacka, której celem jest dokumentowanie i przekazywanie prawdziwych zdarzeń w sposób angażujący i interesujący dla czytelnika. W literaturze faktu autorzy starają się jak najwierniej oddać rzeczywistość, choć często stosują literackie środki wyrazu, by uczynić swoje relacje bardziej przystępnymi lub efektywnymi. Jednym z najbardziej znanych polskich przedstawicieli tego gatunku jest Ryszard Kapuściński, a jego książka „Cesarz” doskonale ilustruje fenomen literatury faktu. Przyjrzyjmy się bliżej tej publikacji, by zrozumieć, jak literatura faktu reprezentowana jest przez to wybitne dzieło.

Literatura faktu jest definiowana jako współczesna literatura narracyjna o charakterze dokumentarnym. Jednym z jej podgatunków jest powieść reportażowa, która stara się stworzyć przekonującą dokumentalną relację, mimo że posługuje się fikcyjnymi elementami typowymi dla literatury narracyjnej. Powieść reportażowa ma swoje korzenie w tradycji naturalizmu i stara się jak najwierniej odzwierciedlać rzeczywistość, mimo używania literackich środków wyrazu. W Polsce formę tę rozwijali twórcy z grupy literackiej „Przedmieście” na początku XX wieku.

Reportaż wykształcił się jako odrębna formuła literacka w XIX wieku i początkowo przejawiał się w listach, opisach podróży czy diariuszach. W Polsce forma ta osiągnęła szczyt popularności w latach trzydziestych XX wieku, głównie dzięki takim autorom jak Arkady Fiedler, Stefan Kisielewski, Ksawery Pruszyński, Zbigniew Uniłowski i Melchior Wańkowicz. Po wojnie reportaż przeszedł ewolucję, stając się coraz bardziej złożonym i dojrzałym gatunkiem literackim. Przełomowym momentem był okres nazywany „złotą erą polskiego reportażu”, który przyczynił się do dalszego rozwoju literatury faktu w Polsce.

Ryszard Kapuściński w swojej książce „Cesarz” demonstruje wszystkie charakterystyczne cechy literatury faktu. Głównym nurtem narracji w „Cesarzu” jest narracja pierwszoosobowa, w której reporter, będący również narratorem, opisuje swoje osobiste doświadczenia i rozmowy z Etiopczykami. Ten subiektywizm sprawia, że czytelnik czuje się blisko wydarzeń i postaci, pozwalając mu lepiej zrozumieć specyfikę opowieści. Autentyczne cytaty i relacje mieszkańców Etiopii dodają wiarygodności relacjonowanym zdarzeniom.

W „Cesarzu” Kapuściński trzyma się prawdziwych nazw, liczb i dokumentów, co jest podstawowym elementem literatury faktu. Dzięki temu, mimo literackiego przetworzenia materiału, książka pozostaje wierna rzeczywistości i unika nadmiernej fikcjonalizacji. Równie istotna jest aktualność i uniwersalność tematyki, która dotyka problemów nie tylko Etiopii, lecz również uniwersalnych aspektów władzy i jej korupcyjności.

Struktura „Cesarza” jest starannie przemyślana i podzielona na trzy części: „Tron”, „Idzie, idzie”, „Rozpad”, co pozwala na zwięzłe przedstawienie wybranych aspektów etiopskiego dworu cesarskiego. Każda część koncentruje się na innym etapie panowania Hajle Syllasje I, ukazując różne aspekty jego władzy i jej upadku. Kapuściński koncentruje się na zwięzłości i kondensacji fabuły, precyzyjnie dobiera sceny i postaci, które ilustrują szerzej omawiane zjawiska.

Pod względem stylu i języka, „Cesarz” cechuje się precyzją i metaforyzacją wypowiedzi. Kapuściński łączy styl wysoki z niskim, czyniąc swoje relacje bardziej zrozumiałymi, a jednocześnie literacko pięknymi. Jego język jest bogaty i przemyślany, co z jednej strony pozwala na głębszą ekspozycję tematu, a z drugiej strony sprawia, że książki są atrakcyjne dla szerokiego kręgu odbiorców.

Z literatury faktu warto wspomnieć także inne ważne dzieła, takie jak „Wieże z kamienia” i „Modlitwa o deszcz” Wojciecha Jagielskiego, które opowiadają o dramatach wojny w Czeczenii i Afganistanie. „Medaliony” Zofii Nałkowskiej są dokumentem zbrodni hitlerowskich, a „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall to wywiad z Markiem Edelmanem, opisujący życie w getcie warszawskim. Wszystkie te książki, podobnie jak „Cesarz”, szturmem zdobyły uznanie czytelników dzięki swojej rzetelności i autentyczności.

Podsumowując, literatura faktu odgrywa kluczową rolę w poznawaniu świata i historii. Łączy przyjemność lektury z dawką wiedzy, a książka „Cesarz” Ryszarda Kapuścińskiego stanowi doskonały przykład tego gatunku. Dzięki takim dziełom możemy lepiej zrozumieć różnorodne aspekty ludzkiego życia, zarówno historyczne, jak i uniwersalne. Zachęcam do lektury innych wspomnianych utworów literatury faktu, które również dostarczą cennego wglądu w rzeczywistość. Jak to ujął sam Kapuściński, literatura faktu pozwala nam lepiej poznać nie tylko świat, ale i nas samych.