JAN ANDRZEJ MORSZTYN – przedstawiciel poezji barokowej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.08.2024 o 15:48

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 30.08.2024 o 15:01

---

Barok to epoka, która obejmuje czas od końca XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wieku. Jest to okres przepychu, kontrastów i skomplikowanych form literackich, które odzwierciedlają zmagania z problemami teologicznymi, filozoficznymi i społecznymi. Najbardziej charakterystycznymi cechami literatury barokowej są skomplikowane metafory, hiperbole, gra słów oraz bogactwo języka i stylu. W literaturze barokowej można wyróżnić dwa główne nurty: ziemiański, którego przedstawicielami byli m.in. Wacław Potocki i Jan Chryzostom Pasek oraz dworski reprezentowany przez Jana Andrzeja Morsztyna i Daniela Naborowskiego.

Jan Andrzej Morsztyn był czołową postacią polskiej poezji barokowej, szczególnie nurtu dworskiego. Urodził się w 1621 roku w Wyszogrodzie. Jego życie zbiegało się z burzliwymi wydarzeniami XVII wieku, co wpłynęło na jego twórczość. Był związany z dworem królewskim, a jego poezja w pełni oddaje ducha swojej epoki – pełno w niej gry dworskiej, wytworności i humoru. Twórczość Morsztyna wyraża przeżycia ludzi z wyższych warstw społeczeństwa, zwracając szczególną uwagę na tematykę miłości i towarzystwa.

---

Rozwinięcie

Motyw miłości jest bardzo ważnym elementem twórczości Jana Andrzeja Morsztyna. W jego poezji miłość nierzadko przedstawiana jest jako gra dworska albo rodzaj wytwornej komedianckiej zabawy. Przykładem tego może być utwór "Niestatek", w którym autor bawi się uczuciami i grą emocji, przekształcając je w literacką zagadkę. Miłość w jego wierszach pełna jest ironii i parodii. W "Do trupa" miłość zostaje porównana do śmierci, ale w sposób, który zachowuje zarówno dramatyczny, jak i humorystyczny wymiar. Morsztyn prezentuje miłość nie jako poważne, tragiczne uczucie, ale raczej jako przestrzeń do zabawy słowem i konceptem.

Dobra kompania to kolejny ważny motyw w twórczości Morsztyna. W jego wierszach często pojawiają się obrazy szczęśliwych, beztroskich towarzystw, rozrywek i wspólnej zabawy. Tego typu motywy odzwierciedlają społeczne i kulturalne tło epoki baroku, w której wytworność towarzystwa była ceniona na równi z kunsztem artystycznym. Morsztyn w swoich utworach ukazuje, jak ważne było dobre towarzystwo i wspólna rozrywka w życiu wyższych sfer społecznych.

II. Środki wyrazu stosowane przez Jana Andrzeja Morsztyna

Twórczość Jana Andrzeja Morsztyna cechuje bogactwo i różnorodność środków wyrazu. Jego wiersze pełne są wymyślnych epitetów i metafor, które nadają tekstom wyjątkowy, barokowy charakter. Epitety takie jak "złote serca" czy "rozpalone uczucia" tworzą obraz bogactwa i zbytkowności, typowy dla literatury dworskiej. Morsztyn często sięga po hiperbole – przesadnie wyolbrzymione opisy, które dodają dramatyzmu i emocjonalnego napięcia jego utworom. Przykładem tego jest utwór "Niestatek", w którym nadmiernie rozbudowane opisy miłości i kochanków tworzą atmosferę nadmiernego patosu i teatralności.

Antytezy, czyli zestawienia przeciwstawnych elementów, są kolejnym charakterystycznym środkiem wyrazu w poezji Morsztyna. W "Do trupa" zauważamy kontrast między spokojem trupa a cierpieniem zakochanego człowieka, co pozwala na wielowymiarową interpretację utworu. Przez porównania oraz antytezy, Morsztyn z jednej strony ukazuje dramatyczne napięcie, a z drugiej strony – przewrotność losu, typową dla barokowej literatury.

Nie można także pominąć humoru i błyskotliwości, które przewijają się w jego poezji. Humorystyczne elementy są widoczne w wielu jego wierszach. Morsztyn potrafi parodiować istniejące formy literackie, jak w utworze "Nagrobek Perlisi", gdzie w wyrafinowany sposób opisuje zalety psa i rozpaczy właściciela w sposób wyraźnie ironiczny.

III. Analiza wybranych utworów Jana Andrzeja Morsztyna

W utworze "Niestatek" głównym tematem jest zmienność uczuć. Tytuł odzwierciedla esencję tego, co Morsztyn chciał przekazać – niestałość i zmienność miłości. W wierszu autor kontrastuje dwa obrazy: bogactwo metaforyki związane z uczuciem miłości (ogień, złoto, perły) oraz obrazy śmierci (biel i czerń), co podkreśla dworski charakter zabawy uczuciami i rzeczywistością. Morsztyn ukazuje miłość jako zmienne i kapryśne uczucie, które nie ma stałego fundamentu, co jest typowe dla poezji barokowej.

"Do trupa" to utwór, w którym Morsztyn porównuje zakochanego człowieka do trupa. Podział na dwie części utworu pozwala na głębszą analizę przeciwieństw – z jednej strony trup, który zaznał spokoju, z drugiej zakochany człowiek, cierpiący z powodu nieodwzajemnionej miłości. Ostateczna pointa utworu, mówiąca o tym, że los zakochanego jest gorszy od losu trupa, jest przewrotna i ironiczna, co podkreśla wyrafinowany barokowy styl Morsztyna.

W utworze "Cuda miłości" autor wykorzystuje antytezę do przedstawienia cierpień zakochanej osoby. Kontrastowe obrazy, takie jak „ogień/cień” czy „życie/śmierć”, podkreślają dwoistość uczucia miłości – jego piękno i jednocześnie druzgocącą moc. Pointa wiersza, wskazująca na bezsilność rozumu wobec miłości, jest dowodem na barokowe zamiłowanie do paradoksów i skomplikowanych gier intelektualnych.

"Nagrobek Perlisi" to utwór wyśmiewający typowe epitafia. W sposób elegancki i wyrafinowany Morsztyn opisuje zalety swojego psa oraz rozpacz po jego śmierci, przedstawiając te wątki w sposób komediowy i ironiczny. W ten sposób poeta parodiuje klasyczne epitafia, nadając im humorystyczny wydźwięk.

IV. Porównanie z twórczością Daniela Naborowskiego

Daniel Naborowski, podobnie jak Morsztyn, wykorzystuje bogactwo środków wyrazu, takich jak epitety, treny i fraszki. W swoich utworach, takich jak "Marność" czy "Krótkość żywota", Naborowski pokazuje zamiłowanie do barokowych konceptów i słownych igraszek. Jego utwory podejmują często tematy egzystencjalne i filozoficzne, które są przedstawiane w sposób elegijny i sielankowy, co odróżnia go od bardziej humorystycznego i ironicznego Morsztyna. Naborowski często fascynuje się życiem ziemiańskim oraz ulotnością życia, co jest mniej obecne w poezji Morsztyna.

---

Zakończenie

Poezja barokowa, z jej bogactwem języka i stylu, pozostaje ważnym dziedzictwem literatury, a tematy takie jak miłość czy towarzystwo, wciąż są aktualne i inspirujące we współczesnej kulturze i literaturze.

Twórczość Morsztyna, mimo upływu wieków, nadal fascynuje i wpływa na młodsze pokolenia poetów, pokazując, że barokowa gra słów i emocji ma uniwersalną wartość. Jego utwory, pełne błyskotliwego humoru i wspaniałej metaforyki, stanowią niezapomniany wkład w polską poezję.