Motyw kłamstwa w „Nędznikach” Victora Hugo

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: dzisiaj o 15:00

Motyw kłamstwa w „Nędznikach” Victora Hugo jest wielowymiarowy i odgrywa kluczową rolę w rozwoju fabuły oraz w budowaniu złożoności postaci. Powieść ta, będąca jednym z najważniejszych dzieł literatury francuskiej XIX wieku, ukazuje szeroki przekrój ludzkich postaw, wartości i słabości, a kłamstwo staje się w niej jednym z narzędzi, za pomocą których te postawy są odsłaniane.

Jednym z głównych bohaterów powieści jest Jean Valjean, były galernik, który po latach spędzonych na galerach z powodu kradzieży chleba, postanawia zmienić swoje życie. Valjean, po uwolnieniu, przyjmuje nieprawdziwą tożsamość Madeleine i staje się szanowanym burmistrzem miasteczka. Jego życie jest więc oparte na kłamstwie, jednak kłamstwo to jest raczej wynikiem potrzeby ocalenia siebie i możliwość niesienia pomocy innym, niż zwykłym oszustwem. Valjean używa swojej nowej tożsamości, by prowadzić działalność filantropijną, tworząc fabryki, dając ludziom pracę, a przez to także nadzieję na lepsze życie.

Valjean żyje wciąż w ukryciu, obawiając się konsekwencji swojego kłamstwa. W momencie, gdy inny człowiek zostaje niesłusznie oskarżony o bycie Valjeanem i grozi mu kara więzienia, Jean staje przed dramatycznym dylematem moralnym. Podejmuje bohaterstwo i odsłania prawdę, mimo że oznacza to utratę jego spokojnego życia i powrót do bycia wyjętym spod prawa. Kłamstwo Valjeana ma wymiar moralny – jest aktem, który początkowo służy dobremu celowi, ale zostaje ostatecznie skonfrontowany z pytaniem o cenę prawdy i uczciwości. W decyzji Valjeana ujawnia się wielka wartość poszukiwania sprawiedliwości i gotowość do poświęceń w imię dobra innych.

Kolejnym symbolem kłamstwa w powieści jest postać Thénardierów, którzy ucieleśniają jego najciemniejsze odsłony. Thénardierowie są parą właścicieli gospody, którzy podstępem wyłudzają pieniądze, szantażują, a nawet są gotowi posunąć się do zbrodni. Ich kłamstwa wynikają z chciwości i moralnej zgnilizny. Są bezwzględni w swoim postępowaniu, czerpią przyjemność z manipulacji innymi i są gotowi na każde oszustwo, by osiągnąć własne korzyści. Thénardierowie są kontrastem dla Valjeana – ich kłamstwa nie mają żadnego szlachetnego celu, są raczej wyrazem ich egoizmu i deprawacji.

Podobnie jak Thénardierowie, także inspektor Javert, choć w inny sposób, wplątany jest w sieć kłamstw. Javert reprezentuje społeczne zasady i reguły, które za każdą cenę stara się respektować. Jego nieugięta wiara w bezwzględną i surową sprawiedliwość czyni go niezdolnym do akceptacji ludzkiej słabości i przebaczenia. Kłamstwo dla Javerta nie jest czymś dopuszczalnym; w jego oczach prawo jest nieomylne. Jednak w miarę rozwoju akcji, konfrontacja z Valjeanem upokarza go moralnie, zderzając z faktem, że czasem prawo nie jest tożsame ze sprawiedliwością. Stając przed możliwością zamknięcia Valjeana w więzieniu, Javert zmaga się z moralnym dylematem, którego rozwiązaniem jest jego samobójstwo. Dla Javerta życie w kłamstwie na temat jego własnych przekonań i wartości okazało się nie do zniesienia.

Ważnym wątkiem związanym z kłamstwem jest również historia Fantyny, której życie opiera się na utrzymanej w tajemnicy nieślubnej córce, Cosetcie. Fantyna, aby zabezpieczyć przyszłość Cosetty, ukrywa przed światem jej istnienie i decyduje się na poświęcenie swojej reputacji i zdrowia w wyzyskującej pracy. Jej kłamstwo jest aktem rozpaczy, wskazującej na społeczne i ekonomiczne warunki stawiające jednostkę w sytuacji braku wyboru.

„Nędznicy” ukazują kłamstwo jako wielowymiarowe zjawisko, które może odmieniać się w zależności od kontekstu i intencji. Kłamstwo Jean Valjeana podyktowane jest pragnieniem dobra, Thénardierowie kłamią z chciwości, Javert mierzy się z kłamstwem własnych wartości, a Fantyna walczy o przetrwanie poprzez kłamstwo. Victor Hugo poprzez tę różnorodność ukazuje złożoność ludzkiej natury i moralności, zachęcając czytelnika do refleksji nad ceną prawdy, etyką i możliwością odkupienia.