Definicje stresu w psychologii

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 24.11.2025 o 21:25

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 9.01.2025 o 11:56

Stres to złożone i wielowymiarowe zagadnienie, będące od wielu lat tematem intensywnych badań naukowych w dziedzinie psychologii oraz innych dyscyplin związanych ze zdrowiem psychicznym i fizycznym człowieka. Na przestrzeni lat definicja tego pojęcia ewoluowała, od opisu ogólnej reakcji organizmu na różnorodne naciski ze strony otoczenia, do bardziej szczegółowych i zróżnicowanych definicji uwzględniających komponenty fizjologiczne, psychologiczne oraz społeczne.

Współcześnie stres rozumiany jest jako proces przebiegający w trzech etapach: identyfikacja stresora, reakcja organizmu oraz skutki dla zdrowia i dobrostanu jednostki[1]. Stresor, czyli czynnik wywołujący stres, może mieć charakter zewnętrzny, jak na przykład egzamin czy utrata pracy, lub wewnętrzny, jak ból bądź obawy dotyczące przyszłości. Reakcje organizmu na stresor są złożone i obejmują elementy emocjonalne, poznawcze oraz fizjologiczne.

Hans Selye, pionier badań nad stresem, opisał go jako „niespecyficzną reakcję organizmu na każde stawiane mu żądanie”[2]. Według jego koncepcji, organizm przechodzi przez trzy stadia adaptacji do stresu: reakcję alarmową, fazę odporności oraz fazę wyczerpania. Przewlekłe narażenie na stresory może prowadzić do utraty zdolności efektywnego radzenia sobie z nimi, co często skutkuje różnorodnymi problemami zdrowotnymi.

Kolejne znaczące podejście do analizy stresu zaproponował Richard Lazarus, twórca poznawczej teorii stresu. W jego modelu stres jest procesem opartym na subiektywnej percepcji sytuacji stresującej i ocenie zdolności radzenia sobie z nią[3]. Lazarus wyróżnia dwa kluczowe etapy oceny poznawczej: ocena pierwotna, która dotyczy identyfikacji potencjalnego zagrożenia, oraz ocena wtórna, obejmująca analizę zasobów i strategii radzenia sobie z sytuacją. Taki model pozwala zrozumieć, dlaczego różne osoby mogą doświadczać odmiennego poziomu stresu w tych samych okolicznościach: jedna osoba może postrzegać sytuację jako wyzwanie, podczas gdy inna jako zagrożenie.

W literaturze psychologicznej dokonuje się również rozróżnienia między eustresem a dystresem. Eustres jest „pozytywnym” stresem, który motywuje jednostkę do działania, zwiększa jej efektywność i przygotowuje do podejmowania wyzwań[4]. Przykładem eustresu może być podekscytowanie przed ważnym wystąpieniem. Natomiast dystres to forma stresu uznawana za szkodliwą, prowadząca do problemów, takich jak wypalenie zawodowe czy stany lękowe.

Skuteczne radzenie sobie ze stresem wymaga zastosowania odpowiednich strategii, które można podzielić na skoncentrowane na problemie oraz skoncentrowane na emocjach. Te pierwsze dotyczą działań mających na celu rozwiązanie problemu lub zmianę podejścia do niego, natomiast drugie koncentrują się na regulacji emocjonalnej reakcji na stres[5].

W efektywnym radzeniu sobie ze stresem istotne są czynniki takie jak osobowość, wcześniejsze doświadczenia, a także wsparcie społeczne i zasoby adaptacyjne[6]. Osoby wykazujące się odpornością psychiczną, optymizmem oraz umiejętnością poszukiwania wsparcia społecznego zazwyczaj lepiej radzą sobie z wyzwaniami stresowymi.

Podsumowując, definicja stresu w psychologii jest wszechstronna i obejmuje zarówno aspekty fizjologiczne, jak i psychologiczne funkcjonowania człowieka. Stres jawi się jako dynamiczny proces interakcji jednostki z jej środowiskiem, zależny od subiektywnej oceny, interpretacji oraz dostępnych zasobów do radzenia sobie z wyzwaniami. Nowoczesne podejścia psychologiczne dążą nie tylko do zrozumienia mechanizmów stresu, ale także do opracowania skutecznych metod wspierających jednostki w radzeniu sobie z negatywnymi konsekwencjami stresu. Poznawanie i wdrażanie strategii zarządzania stresem jest kluczowe dla utrzymania zdrowia psychicznego i poprawy jakości życia[7].

---

Przypisy

1. Steele, C. M. (200). "Stres w ujęciu psychologicznym: teoria i praktyka". *Psychological Review, 107*(3), 451-487. 2. Selye, H. (1956). *The Stress of Life*. New York: McGraw-Hill. 3. Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). *Stress, Appraisal, and Coping*. New York: Springer. 4. Gentry, W. A. (2007). "Eustress: The positive side of stress". *Industrial and Organizational Psychology, 15*(2), 414-420. 5. Folkman, S., & Lazarus, R. S. (198). "An analysis of coping in a middle-aged community sample". *Journal of Health and Social Behavior*, 21(3), 219-239. 6. Kobasa, S. C. (1979). "Stressful life events, personality, and health: An inquiry into hardiness". *Journal of Personality and Social Psychology, 37*(1), 1-11. 7. Taylor, S. E., & Stanton, A. L. (2007). "Coping resources, coping processes, and mental health". *Annual Review of Clinical Psychology, 3*, 377-401.