„Confiteor” Stanisława Przybyszewskiego i „Sztuka poetycka” Paula Veraine’a jako modernistyczny głos w sprawie sztuki i artysty

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.03.2024 o 11:56

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Na przełomie XIX i XX wieku zaszły istotne zmiany w sposób postrzegania roli artysty i celu, jakim jest sztuka. Zmierzch pozytywizmu oraz jego pragmatycznych idei otworzył drogę dla nowych, często radykalnie różniących się od siebie, prądów artystycznych i filozoficznych. Świadkami tych zmian byli między innymi Stanisław Przybyszewski i Paul Verlaine, których manifesty – „Confiteor” oraz „Sztuka poetycka” stanowią kluczowe teksty dla zrozumienia nowej paradygmatycznej zmiany w sztuce, nazywanej modernizmem, a w Polsce częściej Młodą Polską.

Modernizm w literaturze przejawiał się przede wszystkim poprzez nowe spojrzenie na rolę artysty i wizję sztuki jako takiej. Ważnym założeniem tego okresu było odrzucenie literatury użytkowej na rzecz koncepcji „sztuki dla sztuki”, co umożliwiło uwolnienie sztuki od dotychczasowych ograniczeń.

„Confiteor” Stanisława Przybyszewskiego, ogłoszony w czasopiśmie „Życie” w 1899 roku, sformułował tezę, według której sztuka stanowi cel sam w sobie oraz odbicie absolutu. W jego pojęciu, sztuka była uwolniona od wszelkich idei politycznych i społecznych, co przybliżało ją do bycia uniwersalnym językiem przekraczającym narodowe i kulturowe bariery. Przybyszewski widział artystę niemalże w roli kapłana ducha, apelując o jego niezależność i świętość twórcy, co solidnie wpisuje się w modernistyczną wizję sztuki.

Z kolei Paul Verlaine w swojej "Sztuce poetyckiej" snuje wizję poezji jako sztuki pierwszorzędnie subiektywnej, muzykalnej, skupionej na wewnętrznych przeżyciach i nastrojach. Duży nacisk kładzie na formę – promuje wiersz wolny, nieparzysty, unikanie tradycyjnej wersyfikacji. Verlaine wnosi do dyskursu o sztuce ideę sugestii i niedopowiedzenia, co sprawia, że jego poezja zachowuje pewną mglistość, pozwalającą odbiorcy na własną interpretację. Relacja poety do literatury i poetyki tradycyjnej jest wyraźna – odrzuca jej schematy oraz puenty, stawiając na autentyczność wyrazu i indywidualny odbiór.

Przybyszewski oraz Verlaine, mimo odmiennych kontekstów kulturowych, podzielali szereg cech charakterystycznych dla modernistycznego traktowania sztuki. Oboje kładli nacisk na indywidualizm i oryginalność twórcy, widząc w sztuce przede wszystkim sferę autonomiczną, niezależną od zewnętrznych oczekiwań i użyteczności społecznej. Różnili się jednak w podejściu do kwestii esencji sztuki – Przybyszewski akcentował jej metafizyczność i duchowość, podczas gdy Verlaine koncentrował się na zmiennych, subiektywnych doświadczeniach i nastrojowości.

Funkcjonowanie obu tekstów w kulturze zapoczątkowało nowy etap w pojmowaniu roli artysty oraz miejsca sztuki w społeczeństwie. Koncepcja "sztuki dla sztuki" wpływała na kolejne pokolenia artystów, będąc nieodzownym elementem dyskursu o zakresie i naturze działalności twórczej.

Warto zadać sobie pytanie o aktualność modernistycznych postulatów w sztuce współczesnej. Czy w dobie powszechnego dostępu do informacji i kultury masowej idee Przybyszewskiego i Verlaine'a nadal znajdują odzwierciedlenie? Można argumentować, że ewolucja pojmowania sztuki jako medium wyrazu osobistego, dążenie do nowatorstwa oraz eksperymentowania z formą to tendencje, które trwają do dziś, potwierdzając trwałą wartość modernizmu dla współczesnego odbiorcy sztuki.

Wnioskując, "Confiteor" Stanisława Przybyszewskiego i "Sztuka poetycka" Paula Verlaine'a to nie tylko dokumenty epoki, ale i teksty o trwałej wartości, zmuszające do refleksji nad naturą sztuki i rolą artysty. Modernizm, poprzez swój rewolucyjny charakter, przyniósł zmiany, które do dziś wpływają na rozumienie i tworzenie literatury oraz sztuki w ogóle.