Powieść o różnych typach ludzkich: „Nad Niemnem”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.03.2024 o 9:47

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Powieść "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej, opublikowana w 1888 roku, jest jednym z najważniejszych dzieł literatury pozytywistycznej w Polsce. Powieść ta powstała w czasach, gdy czynna walka o wolność kraju ustąpiła miejsca pracy organicznej i poświęceniu się dla dobra społeczeństwa, co znalazło swoje odzwierciedlenie w sylwetkach literackich bohaterów.

Historia przedstawiona w "Nad Niemnem" rozpoczyna się kilka lat po klęsce powstania styczniowego, co miało ogromny wpływ na sytuację społeczną i indywidualne losy bohaterów. Powieść Orzeszkowej prezentuje czytelnikom szereg postaci, które swoją postawą reprezentują ówczesne spory ideowe oraz typy charakterologiczne.

Sercem towarzyskiego i rodzinnego życia jest dwór w Korczynie, gdzie jednym z ważniejszych wydarzeń jest przyjęcie imieninowe Emilii Korczyńskiej – postaci ukazującej rozterki i dążenia świata szlacheckiego. Imieniny stają się pretekstem do zaprezentowania różnorodnego środowiska i kontrastów społecznych.

Benedykt Korczyński, syn Andrzeja i głowa rodziny, jest bohaterem pozytywnym. Właściciel Korczyna to szlachcic wysoko ceniący pracę i rolnictwo, który z pokorą i oddaniem dba o dobro rodzimej ziemi. Ta szlachetność postaci wynika również z pochodzenia, gdyż Benedykt należy do starej szlachty, która od wieków była związana z niemal kultem pracy. Kluczowe w jego sylwetce jest przywiązanie do dziedzictwa narodowego, co staje się motorem jego działań i pracy organicznej, mającej na celu odbudowę społeczeństwa po upadku powstania.

Andrzejowa Korczyńska, matka Benedykta oraz żona działacza powstańczego, także ukazuje postawę pozytywnego bohatera, który zaangażowania w los kraju nie ogranicza jedynie do pasywnej troski. Jej kreacja charakteryzuje się dużą siłą psychiczną i społeczną aktywnością. Andrzejowa zabiega o edukację wiejskich dzieci, a konflikt z synem odzwierciedla problem pokoleniowy, który wyraża się w innych podejściach do wartości i obowiązków społecznych.

Kontrapunkt dla tych postaw to sylwetki takie jak Emilia Korczyńska, relacjonująca niepodzieloną dominację wrażliwości nad pragmatyzmem; Zygmunt Korczyński, syn Andrzeja, który wychowany w wygodzie, nie potrafi odnaleźć się w Korczynie i spełnić swoich artystycznych ambicji; czy Bolesław Kirło, żyjący w zgodzie z tradycją, lecz nieprzywiązujący wagi do pracy i odpowiedzialności za rodzinę.

Dialogi i monologi postaci odsłaniają ich głębokie przekonania i stają się kluczem do zrozumienia ich psychiki oraz miejsca w społeczności. Wypowiedź Benedykta o ludziach niepracujących stanowi centrum oceny społecznej i moralnej postaci. To pracy Benedykt nadaje najwyższą wartość i stawia ją jako kryterium oceny ludzkich charakterów. Łączy to bohaterów pozytywnych i wskazuje na ostracyzm tych "pasożytniczych".

Postacie "Nad Niemnem" tworzą mozaikę różnorodności typów ludzkich, gdzie kluczowa staje się nie tylko indywidualna historia, ale sposób, w jaki bohater reaguje na wyzwania rzucane przez życie społeczne i narodowe. Kontrast wartości pozytywnych z degradacją społeczną stanowi o dynamice utworu oraz o jego moralistycznym przesłaniu, które podkreślają znaczenie pracy organicznej dla społeczeństwa.

Na zakończenie, "Nad Niemnem" ukazuje nie tylko różnorodne typy ludzkie w otoczeniu społecznym końca XIX wieku, ale również, dzięki swojej uniwersalności, posługuje się językiem zrozumiałym dla współczesnego odbiorcy. Przesłanie o wartości pracy, odpowiedzialności społecznej oraz potrzebie pielęgnacji dziedzictwa narodowego pozostają ważne i aktualne, a powieść Orzeszkowej z powodzeniem może inspirować do refleksji nad współczesnymi postawami i wyzwaniami.