Heroizacja i deheroizacja w "Małej apokalipsie" Tadeusza Konwickiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 4.11.2023 o 19:59

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 4.11.2023 o 17:19

„Mała apokalipsa” Tadeusza Konwickiego to jeden z najważniejszych utworów literatury polskiej drugiej połowy XX wieku. Powieść napisana w latach 70., w czasach realnego socjalizmu, opisuje dystopijną wizję kraju zniewolonego politycznie, ideologicznie i mentalnie. Główne tematy utworu, takie jak heroizacja i deheroizacja, są niezwykle istotne dla zrozumienia pełnego wymiaru tej powieści.

Bohaterem „Małej apokalipsy” jest bezimienny pisarz, który staje przed dylematem życia i śmierci. Jego postać jest znakomitym przykładem procesu heroizacji i deheroizacji, który zachodzi na kartach powieści. Z jednej strony bohater zostaje postawiony przed zadaniem dokonania aktu heroicznego – samospalenia przed gmachem Komitetu Centralnego. W oczach tajemniczej grupy opozycjonistów, proponujących mu tę misję, taki czyn ma być aktem wielkiego patriotyzmu i walki przeciwko reżimowi.

Heroizacja głównego bohatera polega przede wszystkim na okolicznościach, które prowadzą do jego decyzji. Przedstawia się go jako intelektualistę, osobę świadomą swojej misji i roli w społeczeństwie, w którym przyszło mu żyć. Walka przeciwko systemowi totalitarnemu jest w powieści przedstawiona jako coś niemalże sakralnego, wymagającego pełnego poświęcenia. Sam akt samospalenia, wzorowany na dramatycznych protestach Jana Palacha i Ryszarda Siwca, ma stać się symbolicznym aktem ostatecznego sprzeciwu wobec systemu i wezwaniem do działania dla innych.

Jednakże Konwicki, poprzez swojego bohatera, ukazuje również proces deheroizacji. Przy bliższym przyjrzeniu się postaci głównego bohatera, zauważa się jego wewnętrzne rozterki, strach, niepewność i rezygnację. Bohater nie jest zdecydowanym i pewnym swoich działań człowiekiem czynu, ale człowiekiem pełnym wątpliwości. Konwicki buduje tu postać antybohatera, który bardziej przypomina typowego „człowieka w sytuacji bez wyjścia” niż klasycznego bohatera heroicznych opowieści.

Deheroizacja dokonuje się również poprzez sposób przedstawienia sytuacji politycznej i społecznej w powieści. Tło wydarzeń „Małej apokalipsy” ukazuje społeczeństwo zniszczone przez totalitaryzm, wszechobecną inwigilację i cynizm. W takim kontekście heroizm jednostki zaczyna wydawać się gestem niemalże daremnym, skazanym na zapomnienie już w momencie podjęcia.

Konwicki nie daje czytelnikowi ostatecznej odpowiedzi na pytanie o sens heroizmu w takich warunkach. Estakada, którą kończy powieść, symbolizuje stan nieustannych prób i porażek. Może ona również wskazywać na bezsilność jednostki wobec wszechmocnego systemu. Akt samospalenia ostatecznie nie zostaje przedstawiony w powieści, pozostawiając czytelnika w niepewności co do jego rezultatu i wpływu.

Podsumowując, heroizacja i deheroizacja w „Małej apokalipsie” Tadeusza Konwickiego to dwa splecione ze sobą procesy, które rzucają nowe światło na pojęcie bohaterstwa w czasach totalitarnych reżimów. Bohater Konwickiego, będący jednocześnie heroizowany i deheroizowany, ukazuje tragiczną kondycję jednostki próbującej znaleźć swoje miejsce w świecie pogrążonym w chaosie i moralnym upadku.