"Literatura to niewygodny świadek wszystkiego, czego dopuszcza się świat", napisał Tadeusz Konwicki. Czy „Dżuma” Alberta Camusa może być potwierdzeniem tej tezy?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 21.08.2024 o 14:36

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 21.08.2024 o 13:41

Tadeusz Konwicki napisał „Literatura to niewygodny świadek wszystkiego, czego dopuszcza się świat”. Ta myśl sugeruje, że literatura, podobnie jak niedogodny, wręcz uciążliwy obserwator, dokumentuje najbardziej wstydliwe, trudne do zaakceptowania aspekty ludzkiego życia. Literatura staje się więc lustrem, które bezlitośnie pokazuje nam okropności i słabości naszej egzystencji oraz wyciąga na światło dzienne to, co usiłujemy ukryć lub zapomnieć. W kontekście tej refleksji, warto przyjrzeć się powieści „Dżuma” Alberta Camusa i zastanowić się, czy rzeczywiście może ona być potwierdzeniem tej tezy.

„Rok 1984” George'a Orwella, „Archipelag GUŁag” Aleksandra Sołżenicyna, czy „Mistrz i Małgorzata” Michaiła Bułhakowa – to tylko kilka przykładów z literatury, które podobnie jak „Dżuma” pełnią funkcję niewygodnych świadków. Orwell demaskuje totalitaryzm, Sołżenicyn opisuje brutalność obozów pracy, a Bułhakow piętnuje zdegenerowany system komunistyczny, który niszczy jednostkę. Każdy z tych utworów odważnie konfrontuje czytelnika z trudnymi prawdami społecznymi i politycznymi. Czy „Dżuma” Alberta Camusa, wydana w 1947 roku, wpisuje się w ten kanon jako świadectwo rzeczywistości, z którą trudno się pogodzić?

„Dżuma” Alberta Camusa to nie tylko opowieść o epidemii w fikcyjnym mieście Oran, ale także głęboka analiza kondycji ludzkiej. Akcja powieści toczy się w okresie kilkumiesięcznej epidemii, lecz centralnym motywem jest tutaj ludzka walka z nieuchronnym złem, które pojawia się pod postacią dżumy. Główne postacie – doktor Bernard Rieux, pisarz Jean Tarrou, dziennikarz Rambert i urzędnik Grand – każda z nich w inny sposób podejmuje walkę z rzeczywistością epidemii, co odzwierciedla różne postawy wobec zagrożeń.

Doktor Bernard Rieux, główny bohater powieści, to postać niezłomna i opanowana. Przez cały czas trwania epidemii niestrudzenie pracuje na pierwszej linii frontu, przeciwdziałając rozprzestrzenianiu się choroby. Jego postawa przesiąknięta jest realizmem i praktycznym podejściem do życia. Rieux nie moralizuje, lecz koncentruje się na konkretnej pomocy chorym. Jego nieugięty opór przeciwko dżumie świadczy o głębokiej wewnętrznej sile i determinizmie w obliczu zła. Jean Tarrou, z kolei, jest postacią, która analizuje sens i istotę bytu. Jego przemyślenia na temat śmierci są refleksjami nad strachem, moralnością i codziennym cierpieniem.

Dziennikarz Rambert początkowo stara się opuścić Oran i wrócić do ukochanej, jednak z czasem decyduje się zostać w zamkniętym mieście i walczyć z epidemią, nawet jeśli oznacza to rezygnację z własnych pragnień. Wielu bohaterów „Dżumy” reprezentuje różne lęki i obawy wobec śmierci. Urzędnik Grand, choć z pozoru przeciętny i skromny, stara się zachować normalność poprzez swoje literackie próby, ukazując w ten sposób ludzkie dążenie do zapanowania nad chaosem.

„Dżuma” Alberta Camusa odzwierciedla rzeczywistość, z którą trudno się zmierzyć – strach, zło, śmierć. Autor nie unika trudnych pytań i konfrontuje czytelników z brutalną rzeczywistością epidemii. Literatura w tym przypadku dokumentuje ludzkie zmagania z nieuniknionymi katastrofami, nie omijając ich okrucieństwa i strachu. W ten sposób przypomina o naszej małości i bezradności wobec potężnych sił natury.

Powieść „Dżuma” była interpretowana na różne sposoby. Jednym z popularnych sposobów rozumienia tej książki jest analogia epidemii do sytuacji wojennej – lata wojny i okupacji, które w dużym stopniu kształtowały doświadczenia Camusa. „Dżuma” mogła więc służyć jako metafora wojny, okupacji i zniszczeń, które te przynoszą. Brak jasno określonego wroga i skutecznych narzędzi walki stawia mieszkańców Oranu w sytuacji podobnej do tej, w jakiej znaleźli się mieszkańcy okupowanych krajów.

Jednak interpretacja utworu jako bardziej uniwersalna historia ludzkości wobec zła i katastrof również jest uzasadniona. „Dżuma” pokazuje bowiem nie tylko konkretne wydarzenia historyczne, ale także bardziej ogólne, filozoficzne pytania o ludzkie życie i jego zmagania z niezrozumiałym światem. Intencje doktora Rieux nie wynikają z heroizmu czy szlachetności, a są raczej poświęceniem wynikającym z uczciwości. Courage doktora jest niezwykle ludzki, realistyczny i bliski każdemu człowiekowi, który pragnie się przeciwstawić złu, nawet jeśli nie widzi w tym większego sensu.

Relacja człowieka wobec Boga jest kolejnym kluczowym elementem w „Dżumie”. Pancerniak, jezuita Paneloux, początkowo próbuje interpretować epidemię jako Boże przekleństwo, a później zmaga się z własną wiarą, będąc w obliczu śmierci. Jego wewnętrzna walka jest symbolem ludzkiej skłonności do poszukiwania sensu w tragedii. Rambert, będący ateistą, paradoksalnie znajduje w sobie siłę i odwagę do walki z epidemią, podkreślając swoją wewnętrzną moralność, która nie potrzebuje religii jako oparcia.

W „Dżumie” pojawia się też ważna problematyka poświęcenia jednostki w imię idei. Bohaterowie, zmagający się z epidemią, pokazują nonsens takiego zachowania w ekstremalnych sytuacjach. Rambert, dziennikarz, mówi o nonsensie wierności idei kosztem własnego szczęścia. Realizm Camusa pozwala na ukazanie prawdziwych ludzkich reakcji w obliczu katastrofy – walki, strachu, wypierania zła, a w końcu kapitulacji wobec nieuniknionego.

Dzisiaj „Dżuma” pozostaje świeżym i aktualnym utworem, który zmusza czytelników do konfrontacji z trudnymi pytaniami i wartościami. W kontekście globalnych kryzysów, takich jak pandemie czy konflikty zbrojne, „Dżuma” Alberta Camusa zmusza do refleksji nad wspólnym losem ludzkości. Aktualność egzystencjalistycznych pytań, takich jak sens życia, moralność i privatorum, których zmagań stoimy świadkami, jest nie do przecenienia.

Podsumowując, „Dżuma” Alberta Camusa rzeczywiście może być potwierdzeniem tezy Tadeusza Konwickiego, że literatura to niewygodny świadek wszystkiego, czego dopuszcza się świat. Poprzez dokumentowanie ludzkiej reakcji na zło, strachu przed śmiercią i poszukiwania sensu w bezsensownym świecie, Camus skłania czytelników do głębokiej refleksji nad naszą egzystencją. „Dżuma” jest świadectwem ludzkich zmagań ze złem i przypomnieniem, że literatura, choć często brutalna w swojej szczerości, jest niezastąpionym medium do zgłębiania prawd o nas samych i świecie, w którym żyjemy.