Krytyczny realizm w literaturze- „Lalka” Bolesława Prusa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.05.2024 o 11:05

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 3.05.2024 o 16:42

Realizm krytyczny, będący jednym z głównych nurtów estetycznych epoki pozytywizmu, dzięki dbałości o szczegół oraz zaciętość w diagnozowaniu społecznych bolączek, pozwala czytelnikowi na głębokie wsłuchanie się w głosy rzeczywistości owego czasu. Nie inaczej jest w "Lalce" Bolesława Prusa, którą można uznać za jeden z najbardziej znaczących przykładów tegoż nurtu.

Pozytywizm, który zainicjował marzenia o lepszym jutrze dzięki nauce i technice, z biegiem lat ukazywał również swoje mroczne oblicze. Wejście w życie kapitalizmu przyniosło nie tylko postęp, ale także wzrost nierówności społecznych, wyzysk i zubożenie ogromnej części społeczeństwa, co stanowiło tło dla realistycznych dzieł literackich tego okresu.

W "Lalce" Prus dosadnie zobrazował główne warstwy społeczne II połowy XIX wieku. Stanowiące oś fabuły mieszczaństwo, które w osobie Stanisława Wokulskiego marzy o szeroko pojętym postępie, przez swoje materialistyczne dążenia często popada w moralny nihilizm, zatracając szlachetne idee. Arystokracja, reprezentowana przez takie postacie jak książę i księżna, żyje gloriami przeszłości, a ich skostniałe postawy blokują postęp społeczny. Proletariat, którego dramat przeplata się przez całą fabułę, w osobach takich jak Magdalena, Wysocki czy Węgiełek, ukazany jest jako zupełnie pozostawiony społecznej niesprawiedliwości bez perspektyw na poprawę warunków życia.

Prus, umiejscawiając akcję "Lalki" w realiach Warszawy lat 70. XIX wieku, szczegółowo i realistycznie ukazuje przemiany miasta oraz narastające konflikty klasowe. Autor nie stroni od krytycznego spojrzenia na społeczną niesprawiedliwość i moralne upadki, jakie niosła ze sobą epoka kapitalizmu. Wspomniana dynamika między postępem a regresem stanie się podstawą do analizy nie tylko ekonomicznej, lecz również narodowościowej i kulturowej.

Problematyka narodowa i gospodarcza w "Lalce" również zasługuje na uwagę. Postacie Niemców i Żydów, jak rodzina Minclów czy hrabia Starski, reprezentują grupy, które aktywnie uczestniczą w życiu ekonomicznym. Prus, poprzez ich postacie, zadaje pytania o miejsce i rolę zagranicznych inwestorów w polskiej rzeczywistości gospodarczej, co często prowadzi do refleksji nad samookreśleniem narodowym polskiego mieszczaństwa.

Równocześnie Prus skupia uwagę na roli nowej siły społecznej – inteligencji. Postacie takie jak Ignacy Rzecki czy kandydat na naukowca Ochocki, ukazują różnorodność ambicji oraz potencjał tej warstwy w kształtowaniu przyszłości kraju.

Podsumowując, "Lalka" jest dziełem, które nie tylko stanowi literacką kronikę swoich czasów, ale również pełni funkcję lustra, w którym współczesny czytelnik może się przejrzeć, dostrzegając zarówno dawne, jak i obecne dylematy społeczne. Dzieło Prusa, głęboko osadzone w realizmie krytycznym, trwa w kulturze polskiej jako testament sozologicznej wrażliwości i literackiego geniuszu.