Człowiek i natura w powieści Elizy Orzeszkowej „Nad Niemnem”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 4.05.2024 o 17:45

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 4.05.2024 o 17:16

Eliza Orzeszkowa, jedna z najwybitniejszych postaci polskiej literatury pozytywistycznej, w swojej powieści „Nad Niemnem” porusza szereg ważnych kwestii społecznych i moralnych. Dzieło, które ukazało się w 1888 roku, zdobyło uznanie zarówno wśród współczesnych Orzeszkowej, jak i krytyków literackich, głównie za współbrzmienie z ideologią pozytywizmu, która promowała pracę u podstaw oraz rozwój nauki i edukacji. Jednakże oprócz społecznych i etycznych aspektów życia, bardzo ważnym elementem, który przewija się przez całą powieść, jest obecność i rola natury w życiu bohaterów.

Natura w pozytywizmie, a szczególnie w "Nad Niemnem", była nie tylko tłem dla akcji czy estetycznym dodatkiem. Przedstawiona przez Orzeszkową natura stanowi fundament dla życia i rozwoju postaci. Ta relacja część-całość między człowiekiem a otaczającym go światem jest kluczowa dla zrozumienia głębszego przesłania dzieła.

W „Nad Niemnem” krajobrazy nadniemeńskie pełnią różnorodne funkcje. Pierwsze opisy krajobrazu są naszpikowane detalami przyrodnimi: od majestatycznego biegu Niemna, przez bujne bory i gaje, po łąki pełne kwiatów i traw. Autorka używa bogatego, sensualnego języka, aby oddać piękno i różnorodność przyrody, co początkowo może wydawać się jedynie elementem dekoracyjnym. Jednak w dalszej części powieści natura staje się czymś znacznie więcej – jest miejscem, w którym bohaterowie spotykają się z samymi sobą, reflektują nad własnym życiem i podejmują kluczowe decyzje.

Dla Justyny Orzelskiej, jednej z głównych postaci, oraz Anzelma Bohatyrowicza, natura staje się źródłem ukojenia i inspiracji. Justyna, poszukująca wytchnienia i spokoju ducha, często ucieka w obręb świata przyrody, który oferuje jej poczucie wolności i bezpieczeństwa, niedostępne w ludzkich relacjach pełnych społecznych ograniczeń i oczekiwań. Anzelm, z kolei, traktuje naturę jako miejsce kontemplacji i duchowej odnowy, co pozwala mu lepiej zrozumieć własne życie i jego priorytety.

Praca nad ziemią i z ziemią jest kolejnym ważnym wątkiem w powieści, odzwierciedlającym głęboki związek człowieka z naturą. Postaci zaangażowane w rolnictwo, takie jak Benedykt Korczyński, pokazują, jak praca ta przekształca zarówno ziemię, jak i samego człowieka, ucząc go cierpliwości, wytrwałości i szacunku dla cykliczności przyrody. Praca ta jest pokazana nie tylko jako sposób na utrzymanie, ale jest przedstawiona jako moralny i etyczny obowiązek, aby dbać o ziemię, która z kolei dba o człowieka.

Podsumowując, w "Nad Niemnem" relacja między naturą a człowiekiem jest przedstawiona jako głęboko zakorzeniona i wzajemnie uzależniona. Natura nie tylko wpływa na losy postaci, ale jest także współtwórcą ich wewnętrznego życia, tożsamości i wartości. Dzieło Orzeszkowej przekazuje przesłanie o konieczności zrozumienia i respektowania tej symbiozy, co ma nie tylko wymiar indywidualny, ale i uniwersalny, nadal aktualny również w dzisiejszych czasach, kiedy coraz bardziej palącym problemem staje się kwestia ochrony środowiska naturalnego.