Wartość domu i rodziny w „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 21.06.2024 o 21:10

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 21.06.2024 o 20:18

Dom i rodzina od zawsze stanowiły fundamenty społeczeństwa, będące źródłem bezpieczeństwa, wsparcia i przekazywania tradycji. Topos domu w literaturze często symbolizuje nie tylko schronienie przed światem zewnętrznym, ale również przestrzeń, gdzie kształtują się moralne postawy, wartości i więzi międzyludzkie. To tutaj młode pokolenia uczą się, czym jest lojalność, odpowiedzialność i miłość. Rodzina, jako podstawowa jednostka społeczna, odgrywa kluczową rolę w procesie socjalizacji, przekazując nie tylko dziedzictwo kulturowe i rodzinne, ale również kształtując tożsamość jednostki.

Eliza Orzeszkowa w „Nad Niemnem” w sposób wyjątkowy ukazuje znaczenie domu i rodziny. Powieść, osadzona w realiach polskiego społeczeństwa ziemiańskiego, nie tylko opisuje codzienne życie jej bohaterów, ale również analizuje ich postawy względem domu i rodziny, jednocześnie podkreślając znaczenie zakorzenienia w tradycji i historii. Analizując postawy bohaterów tej powieści, możemy dostrzec, jak różnorodne mogą być podejścia do kwestii domowych i rodzinnych, a także jak to wpływa na relacje międzyludzkie i życie każdego z nich.

Główną postacią, poprzez której perspektywę można najlepiej zrozumieć znaczenie domu, jest Benedykt Korczyński, właściciel majątku w Korczynie. Benedykt jest postacią, która ukazuje silne przywiązanie do ziemi i tradycji rodzinnej. Po powstaniu styczniowym, w którym brał udział, całą swoją energię i determinację wkłada w odbudowę majątku, co odczytać można jako próbę zachowania rodzinnej spuścizny oraz hołd oddany poległym w walce (mogiła powstańców). Jednak jego życie nie jest wolne od konfliktów. Brak wsparcia ze strony rodziny, a szczególnie ze strony żony, Emilii, prowadzi do wewnętrznych rozterek i frustracji. Benedykt staje się symbolem walki o zachowanie tradycji i domu w obliczu narastających trudności i niezrozumienia najbliższych.

Emilia Korczyńska, żona Benedykta, jest postacią, która ukazuje zupełnie odmienne podejście do domu i rodziny. Pochodzi z wielkiego świata, który wymagał od niej życia w luksusie i próżności. Z czasem ucieka w świat literatury romansowej i hipochondrii, co jest symptomem jej braku zakorzenienia i niezrozumienia dla trosk męża. Pozostaje zupełnie oderwana od rzeczywistości, nie podejmując żadnych kroków w kierunku wsparcia rodziny, co w długiej perspektywie prowadzi do jeszcze większego oddalenia się od Benedykta.

W tej samej przestrzeni żyje Marta Korczyńska, kuzynka Benedykta, która pełni rolę opiekunki domu. To ona wspiera Benedykta w trudnych chwilach, co świadczy o jej silnym przywiązaniu do domu i tradycji. Marta jest uosobieniem lojalności i odpowiedzialności, które są kluczowymi wartościami w funkcjonowaniu rodziny.

Z kolei Justyna Orzelska, choć żyje na utrzymaniu swoich krewnych, nie odnajduje swojego miejsca w Korczynie. Jej bunt przeciwko konwenansom i poszukiwanie własnej drogi są symptomami jej braku więzi z domem. Poznanie Jana Bohatyrowicza umożliwia jej zrozumienie, czym naprawdę może być rodzinne szczęście oparte na miłości, pracy i wspólnych wartościach.

Na drugim biegunie znajdują się Bohatyrowicze – Jan i Anzelm. W ich domu dominuje harmonia z naturą i praca przynosząca radość. Jan jest postacią, która symbolizuje zakorzenienie i przenikanie się z przyrodą. Praca w polu jest dla niego nie tylko źródłem utrzymania, ale także satysfakcji, dającą poczucie przynależności do ziemi i tradycji przodków. Podobnie Anzelm, który z wielką troskliwością dba o mogiłę powstańców, ukazuje, jak ważne jest pielęgnowanie pamięci przodków i kultywowanie historii, co staje się ich rodzinnym dziedzictwem.

W Osowcach, domu pani Andrzejowej Korczyńskiej, widzimy przykład zakorzenienia i tęsknoty za przeszłością. Pani Andrzejowa, po śmierci męża, pozostaje w stałej żałobie, kultywując jego pamięć. Dla niej dom jest sanktuarium pamięci, przestrzenią, gdzie tradycje i wspomnienia zyskują materialny wymiar.

Contrario, Zygmunt Korczyński, syn pani Andrzejowej, jest przykładem osoby wykorzenionej, zepsutej przez wielki świat. Dla niego dom rodzinny nie ma żadnej wartości, a życie w dostatkach jest celem, który zamierza osiągnąć kosztem korzeni rodzinnych. Zygmunt gardzi pamięcią przodków, nie dostrzega znaczenia tradycji i rodzinnych wartości.

W kontrastowym domu pani Kirłowej w Olszynce obserwujemy wartości płynące z rodziny. Pani Kirłowa, troszcząc się o dzieci i majątek, reprezentuje wzór matki i gospodyni dbającej o dom. Jednak jej mąż, Kirło, jest skrajnym przykładem wykorzenienia – unika obowiązków i odpowiedzialności, koncentrując się na rozrywkach, co dowodzi jego niedojrzałości i odwrócenia od rodzinnych wartości.

Analizując te kontrastujące postawy, widzimy, że zakorzenienie w tradycjach i historii rodziny zapewnia stabilność i mądrość życiową. Benedykt, Marta, Jan, Anzelm czy pani Andrzejowa reprezentują te postawy, które mimo wielu trudności prowadzą do trwałych i wartościowych relacji międzyludzkich. Odwrotnie, postawy Emilki, Zygmunta czy Kirły, oparte na wykorzenieniu, prowadzą do chaosu, konfliktów i samotności.

Dom rodzinny ma ogromny wpływ na kształtowanie postaw i wartości bohaterów. Pozytywne wzorce wyniesione z domu, jak praca, lojalność, pamięć przodków, tworzą podwaliny dla solidnych i trwałych relacji. Natomiast negatywne wzorce, jak zepsucie przez wielki świat czy brak wsparcia w rodzinie, mogą prowadzić do degradowania podstawowych wartości i rozpadu więzi.

Podkreślając znaczenie zakorzenienia w życiu człowieka, można zacytować Simone Veil: "Człowiek naprawdę wartościowy musi być zakorzeniony, a nie wykorzeniony". Analizując postawy bohaterów „Nad Niemnem”, dostrzegamy, jak głęboki i trwały wpływ na życie człowieka mają wartości wyniesione z domu rodzinnego.

Rekapitulując, Orzeszkowa w „Nad Niemnem” w sposób wyrazisty ukazuje zróżnicowane postawy bohaterów względem domu i rodziny. Przez pryzmat zakorzenienia oraz wykorzenienia analizuje wartości zapewniające stabilność i mądrość życiową. W dzisiejszych czasach problematyka ta wciąż pozostaje aktualna, wskazując na konieczność pielęgnowania wartości rodzinnych w społeczeństwie. Zakorzenienie w tradycjach, historii i rodzinie nie tylko daje jednostce poczucie tożsamości, ale również buduje solidne fundamenty dla przyszłych pokoleń.