Obraz człowieka- próba poetyckiej antropologii w literaturze barokowej i renesansowej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.05.2024 o 15:03

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.05.2024 o 8:12

Czym jest człowieczeństwo? To pytanie od wieków nurtuje filozofów, poetów i myślicieli różnych epok. Refleksja nad istotą człowieka, jego miejscem w świecie, relacjami z innymi oraz jego duchowymi i materialnymi aspiracjami stanowi ważny element literatury, zwłaszcza renesansowej i barokowej. Jak zauważył David Hume, "Jest rzeczą oczywistą, że wszystkie nauki pozostają w pewnym stosunku, bardziej lub mniej wyraźnym, do natury ludzkiej." Człowiek jako twórca i obiekt badań literackich to motyw, którego nie sposób pominąć, badając literaturę tych dwóch epok.

W renesansie człowiek pojawia się na pierwszym planie refleksji filozoficznej i literackiej. Jest to epoka antropocentryzmu, gdzie człowiek staje się centrum wszechświata, istotą zdolną, twórczą, dążącą do doskonalenia i rozwoju. Inspiracje czerpane z antyku oraz chrześcijaństwa ewangelicznego pozwalają na harmonijne połączenie pierwiastków duchowych i materialnych.

Erazm z Rotterdamu w "Pochwale głupoty" krytykuje społeczeństwo i jego zasady, forsując potrzebę indywidualizmu. Na kartach swojej książki przekonuje, że najważniejsze jest indywidualne poszukiwanie prawdy, niezależnie od społecznych i religijnych konwenansów. Erazm wpisuje się w nurt humanizmu, który stawia człowieka jako indywiduum ponad strukturalnymi narzędziami władzy.

Mikołaj Rej w "Żywocie człowieka poczciwego" przedstawia portret idealnego ziemianina żyjącego w zgodzie z zasadami humanizmu. Rej, uznawany za "ojca literatury polskiej", w moralizatorskim tonie opisuje życie człowieka, który dąży do cnót i sprawiedliwości, kontempluje naturę i dba o swoje gospodarstwo. To obraz człowieka zharmonizowanego z przyrodą i społeczeństwem, który jednocześnie dba o rozwój duchowy i intelektualny.

Jednak to Jan Kochanowski w swoich "Pieśniach", "Trenach" i "Fraszkach" dostarcza najbardziej dogłębnych refleksji nad naturą ludzką. Jego wiersze poruszają tematy zmienności losu, cnoty i rozumu. Fascynująca jest jego umiejętność łączenia osobistych przeżyć z uniwersalnymi prawdami filozofii stoickiej i epikurejskiej. Kochanowski, poprzez poezję, ukazuje dramat człowieka wobec życia i śmierci, lecz jednocześnie dostrzega jego siłę, zdolność do przetrwania i samodoskonalenia się.

W baroku obraz człowieka ulega dramatycznej zmianie. Miejsce optymistycznego, pełnego nadziei spojrzenia na człowieka zajmuje pesymizm, refleksja nad nietrwałością życia i doczesności. Barokowa literatura obfituje w dualizm i rozdarcie między sferą duchową a materialną, mocniej akcentując rolę Boga i religii w życiu człowieka.

Mikołaj Sęp Szarzyński w swoich "Sonetach" przedstawia człowieka zmagającego się z duchowymi dylematami, potrzebą Bożej pomocy i sensem istnienia. Jego utwory pełne są motywów śmierci, walki duchowej oraz samotności człowieka w obliczu najwyższego bytu. Sęp Szarzyński ukazuje ludzi jako istoty bezradne wobec sił niebieskich, potrzebujące wsparcia Boga, by znaleźć sens życia.

Sebastian Grabowiecki w "Setniku rymów duchowych" koncentruje się na słabości i bezradności człowieka wobec Boga. Jego poezja jest głęboko refleksyjna, pełna kontemplacji życia jako ulotnego i nietrwałego, ale jednocześnie pożądającego wieczności i spokoju. To obraz człowieka pragnącego transcendentnej bliskości z Bogiem, oddający się modlitwie i wewnętrznej walce.

Zarówno renesans, jak i barok ukazują człowieka jako centralny punkt refleksji literackiej, co jest ich wspólną cechą. Badają jego relacje z duchowym i materialnym światem oraz poszukiwanie prawdy i sensu istnienia.

Jednakże między tymi epokami istnieją także istotne różnice w przedstawieniu człowieka. Renesansowy humanizm i optymizm koncentrują się na potencjale i doskonaleniu ludzkiego rozumu, wierze w możliwości jednostki. Wzorce literackie tej epoki promują harmonię z naturą, społeczeństwem oraz indywidualnym rozwojem duchowym i intelektualnym.

Z kolei barokowa literatura akcentuje pesymizm, refleksje nad słabością, nietrwałością życia oraz koniecznością wsparcia Bożego. Dualistyczne podejście do rzeczywistości i rozdarcie między sferą duchową a materialną stanowią cechy charakterystyczne. Człowiek barokowy jest bardziej świadom swojej kruchości i zależności od wyższych sił, szuka ucieczki od doczesnych trosk w modlitwie i kontemplacji Boga.

Obraz człowieka w literaturze renesansowej i barokowej ukazuje różnorodność perspektyw na istotę człowieczeństwa. W renesansie jawi się on jako twórca, pełen nadziei w swoje możliwości, gotowy kształtować swoją rzeczywistość siłą rozumu i ducha. Natomiast w baroku człowiek bardziej skupia się na swojej słabości, poszukując sensu życia i wieczności w relacji z Bogiem, kontempluje swoją nietrwałość i ulotność istnienia.

Literatura obydwu epok dostarcza nam nieocenionych refleksji na temat natury ludzkiej, ukazuje emocje i myśli dotyczące jego miejsca w świecie. Wartość literatury polega na jej zdolności do przedstawienia skomplikowanych ludzkich przeżyć i egzystencjalnych przemyśleń.

Tematy poruszane w literaturze renesansowej i barokowej pozostają aktualne i dziś, gdyż refleksje nad człowieczeństwem wciąż mają znaczenie we współczesnym świecie. Zadawanie pytań o istotę ludzką, miejsce człowieka w świecie, jego relacje z Bogiem i innymi ludźmi, to centralne tematy zarówno w literaturze, jak i w filozofii. Literatura pozostaje nieocenionym źródłem odpowiedzi na te trudne pytania, inspirując do dalszych poszukiwań i refleksji nad naturą ludzką.