Powieść Alberta Camus „Dżuma”, jako pokazanie postaw ludzkich wobec zła

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 18.05.2024 o 15:12

Albert Camus, francuski pisarz i laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, w swojej powieści "Dżuma" ukazuje świat, w którym zło przyjmuje formę zarazy, zmuszając bohaterów do stawienia mu czoła w różnych formach. Powieść stanowi parabolę – jej sens symboliczny ukryty jest pod realnością przedstawionych wydarzeń. "Dżuma" jest wieloznaczna, ukazuje zło i cierpienie w formie zarazy, ale jednocześnie porusza tematy uniwersalne, takie jak walka z siłą, której symbolizuje zaraza. Celem niniejszej pracy jest analiza postaw ludzkich wobec zła poprzez zachowania bohaterów powieści oraz zestawienie różnych reakcji i działań w obliczu zagrożenia.

Jednym z głównych bohaterów powieści jest doktor Bernard Rieux, który jest przykładem profesjonalnego i empatycznego lekarza. Rieux można określić mianem "świeckiego świętego" – jest osobą, która poświęca się całkowicie walce z zarazą, nie pozwala sobie na pesymizm i stara się nieść pomoc innym ludziom. Jego postawa wobec zła charakteryzuje się nieustanną walką z zarazą, niezależnie od trudności i niepewności. Dla Rieuxa, walka z dżumą jest nie tylko obowiązkiem zawodowym, ale także moralnym, wierzy w miłość i humanizm jako motor działania.

Kolejnym bohaterem, którego postawa wobec zła przechodzi znaczącą przemianę, jest Rajmund Rambert, paryski dziennikarz, który początkowo jest obojętny na wydarzenia w Oranie. Rambert, chcąc opuścić miasto, aby wrócić do ukochanej, zdaje sobie sprawę, że nie jest to możliwe. W miarę rozwoju akcji przemienia się z biernego obserwatora w aktywnego uczestnika walki z zarazą. Zdaje sobie sprawę, że walka z dżumą wymaga opowiedzenia się po stronie dobra. Ostatecznie angażuje się w działanie antyzarazowe, stając się zaangażowanym uczestnikiem wspólnej walki.

Innym kluczowym bohaterem jest Jean Tarrou, tułacz, który wielokrotnie doświadczył odrzucenia i krytyki. Tarrou angażuje się w walkę z zarazą, widząc w tym sposób na nadanie sensu swojemu życiu. Jego postawa wobec zła charakteryzuje się silnym zaangażowaniem i determinacją. W miarę trwania powieści znaczenie jego działań wzrasta, pokazując, że człowiek jest w stanie odnaleźć sens życia poprzez walkę i poświęcenie. Symboliczne jest to, że Tarrou umiera na dżumę, co podkreśla tragizm jego postaci, ale i heroiczność jego walki.

Z kolei Cottard, prostak o przestępczej przeszłości, prezentuje zupełnie inną postawę wobec zła. Wykorzystuje zarazę do uniknięcia odpowiedzialności za swoje czyny. Jest reprezentantem najciemniejszych elementów ludzkiej duszy, jego działania są demoralizujące. Kluczowa dla zrozumienia jego postaci jest scena, w której strzela do tłumu, symbolizując całkowity upadek moralny i kompletną utratę kontaktu z człowieczeństwem.

Ojciec Paneloux, surowy kaznodzieja początkowo wierzy w boską karę za grzechy i widzi w zarazie sprawiedliwość bożej woli. Jednak z czasem jego poglądy ewoluują – od przekonania o słuszności zarazy jako kary boskiej, poprzez współczucie, aż do aktywnego udziału w sanitarnych działaniach. Transformacja jego charakteru ukazuje głęboką przemianę duchową i moralną, przechodzącą od surowego osądu do empatii i realnej pomocy.

Józef Grand, skromny urzędnik, porzucany przez żonę i aspirant do napisania wielkiego dzieła literackiego, reprezentuje cichą postawę wobec zła. Grand, bez względu na osobiste plany i tragedie, poświęca się codziennej, pokornej pracy na rzecz innych. Symbolizuje oddanie i sumienność w obliczu kryzysu, pokazując, że nawet najmniejsze gesty mają ogromne znaczenie w walce z zarazą.

Powieść Camusa osadzona jest w kontekście filozofii egzystencjalizmu, którego nurt reprezentują Camus i jego współczesny, Jean-Paul Sartre. Camus różni się jednak od Sartre'a w podejściu do filozofii życia – podczas gdy Sartre kładzie nacisk na absolutną wolność jednostki, Camus podkreśla kruchość ludzkiego życia w obliczu śmierci i wieczności. Dla Camusa śmierć jest nadrzędnym elementem, determinującym życie ludzkie.

Ogromne znaczenie we współczesnym kontekście posiada też współegzystencja, którą powieść ilustruje. Amerykański filozof Jean-Paul Sartre słynął z powiedzenia "piekło to inni", które wskazuje na negatywne aspekty międzyludzkiej relacji. Camus jednak pokazuje, że wzajemna pomoc i solidarność mogą być ratunkiem duchowym i fizycznym. Postacie Rieuxa, Tarrou czy Ramberta pokazują, że w obliczu zarazy ludzie są w stanie wspólnie działać i znaleźć sens w pomocy innym.

Tytuł "Dżuma" posiada również wielość znaczeń. Poza realistyczną warstwą, która ukazuje zarazę niszczącą Oran jako destrukcyjną siłę nad którą człowiek nie ma kontroli, zawiera również głębsze, metaforyczne warstwy. Analogicznie do wojny, zaraza wymaga jasnego określenia swojej postawy wobec rzeczywistości. Tytułowa dżuma może również symbolizować wewnętrzne zło, które niszczy człowieka od środka – każdy człowiek nosi w sobie potencjalne zło, "Każdy nosi w sobie dżumę".

Reasumując, analiza postaw bohaterów powieści "Dżuma" Alberta Camusa ukazuje różnorodność reakcji na zło – od aktywnej walki po wykorzystanie sytuacji dla własnych korzyści. Każdy z bohaterów przechodzi wewnętrzne przemiany, które wpływają na ostateczny przekaz powieści. Przesłanie Camusa jest uniwersalne – podkreśla odporność ludzkiego ducha w obliczu katastrof oraz wartość solidarności i wspólnej walki jako ratunku duchowego i moralnego.