Charakterystyka następujących motywów literackich: cierpienie, dom i rodzina, wina i kara, niewierności, szczęście, umieranie, metamorfozy.

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 19.05.2024 o 9:24

Charakterystyka następujących motywów literackich: cierpienie, dom i rodzina, wina i kara, niewierności, szczęście, umieranie, metamorfozy

1. Wprowadzenie

Motywy literackie to elementy, które powracają w literaturze na przestrzeni wieków, nabierając różnych form i znaczeń w zależności od epoki i kontekstu. Celem tej pracy jest analiza siedmiu kluczowych motywów literackich – cierpienia, domu i rodziny, winy i kary, niewierności, szczęścia, umierania oraz metamorfozy – w wybranych utworach literackich. Podjęta zostanie próba ukazania, jak te motywy były przedstawiane w różnych epokach literackich oraz jakie wartości i przesłania ze sobą niosły. Struktura pracy będzie obejmować omówienie każdego motywu oddzielnie, z odniesieniami do konkretnych tekstów literackich.

2. Motyw cierpienia

Cierpienie to jeden z najbardziej uniwersalnych motywów literackich, obecny w literaturze od najdawniejszych czasów.

2.1. W Starym Testamencie, Księga Hioba przedstawia postać Hioba, który cierpi fizycznie, emocjonalnie i duchowo. Hiob traci wszystko – dzieci, majątek, zdrowie – ale nie traci wiary w Boga. „Nagi wyszedłem z łona matki mojej, a nagi stąd odejdę. Pan dał, Pan wziął; niech będzie imię Pańskie błogosławione” (Hi 1, 21) – te słowa Hioba pokazują jego postura cierpienia i pokory.

2.2. W mitologii greckiej postać Prometeusza, który skradł ogień bogom i oddał go ludziom, jest symbolem cierpienia za poświęcenie dla innych. Ukarany został przez Zeusa, który przykował go do skały, gdzie orzeł codziennie pożerał jego wątrobę, która następnie odrastała w ciągu nocy. Męka Prometeusza jest opisana w „Mitologii” Jana Parandowskiego.

2.3. Średniowieczna „Pieśń o Rolandzie” ukazuje cierpienie bohatera na polu bitwy, symbolizujące rycerskie wartości i heroizm. Roland, mimo śmiertelnych ran, dmie w róg, próbując wezwać pomoc dla swoich towarzyszy - „Krew płynęła mu z ust i z nosa, ale Roland dmuchał w róg czystym duchem.”

2.4. Renesansowe „Treny” Jana Kochanowskiego są poruszającym wyrazem osobistego cierpienia po stracie córki. Tren VIII ukazuje ból ojca: "Wielkiś mi uczyniła pustki w domu moim, moja najmilsza Orszulki."

2.5. W „Makbecie” Szekspira barokowy motyw cierpienia pojawia się jako wynik wyrzutów sumienia u Makbeta i Lady Makbet, którzy nie mogą uciec od swoich halucynacji i psychicznej męki po dokonanej zbrodni.

2.6. W epoce romantyzmu, „Cierpienia młodego Wertera” Goethego ilustrują emocjonalny ból spowodowany nieodwzajemnioną miłością. Werter pisze: „Jakże to cudownie jest kochać to, czego nie można posiąść” – wyrażając nieustanne cierpienie wynikające z miłości do Lotty.

2.7. Pozytywizm w „Lalce” Bolesława Prusa ukazuje cierpienie Stanisława Wokulskiego wynikające z niespełnionej miłości do Izabeli. Wokulski oddaje się myślom o samobójstwie, jego cierpienie jest głęboko psychiczne: „Zaczynał jakoś coraz mniej pamiętać, po co właściwie żyje”.

3. Motyw domu i rodziny

Dom i rodzina jako fundament życia ludzkiego mają swoje odzwierciedlenie w literaturze na różnych płaszczyznach.

3.1. W „Odysei” Homera, powrót Odyseusza do domu po latach wędrówek jest symbolem rodzinnego ciepła i wierności małżeńskiej Penelopy, która przez lata czeka na swojego męża, odrzucając zalotników: „Gdy odszedł Odyseusz, Penelopa w ciemnych pokojach smutek czyni i łzy.”

3.2. W Piśmie Świętym, rodzina Jezusa - Józef, Maryja i Jezus - jest jednym z najważniejszych symboli wartości rodzinnych. Adam i Ewa, pierwsza rodzina świata, pokazują znaczenie rodziny od samego początku historii ludzkości.

3.3. W renesansie i baroku, „Romeo i Julia” Szekspira ukazuje rodzinę jako przeszkodę do szczęścia młodych kochanków. Rodzice, kierując się nienawiścią między rodami, nie potrafią dostrzec prawdziwej miłości swoich dzieci.

3.4. W oświeceniu, „Powrót posła” Niemcewicza kontrastuje dwie rodziny - Podkomorzego i Starościny. Pierwsza ukazuje wzór patriotyzmu i moralności, druga zaś symbolizuje dekadencję i zepsucie.

3.5. Romantyzm w „Nie-Boskiej komedii” Krasińskiego obrazuje konflikt Męża między życiem rodzinnym a artystycznym. Dylematy bohatera oddają jego słowa skierowane do żony: „Między tobą a mną przepaść nieskończoności...”.

3.6. Pozytywizm, z kolei, w „Ojcu Goriot” Balzaka ukazuje dysfunkcyjne relacje między ojcem a córkami, które wykorzystują go finansowo nie odwzajemniając miłości. Tę trudną sytuację przedstawia sentencja: „Zawsze byłem silny, kiedy trzymałem matkę pod ręką, ale dzisiaj jestem zupełnym bankrutem.”

4. Motyw winy i kary

Wina i kara są motywami, które eksponują moralne i etyczne kwestie decyzji i konsekwencji w literaturze.

4.1. W Piśmie Świętym Grzech Adama i Ewy oraz historia Kaina i Abla ukazują nieuniknioność kary za grzech. „Gdzie jest brat twój, Abel?” – te słowa Boga skierowane do Kaina symbolizują moralne konsekwencje zbrodni.

4.2. W mitach greckich Prometeusz, Ikar, Syzyf i Orfeusz doświadczają konsekwencji za złamanie boskich praw. Syzyf, który musi bez końca wtaczać głaz pod górę, jest symbolem absurdalnej kary za przewinienia.

4.3. W średniowiecznej „Dzieje Tristana i Izoldy”, miłość bohaterów jest karana cierpieniem. Tristan i Izolda, kochając się na przekór obowiązującym normom, ponoszą tragiczne konsekwencje.

4.4. Renesansowy „Makbet” Szekspira obrazuje, jak żądza władzy prowadzi do moralnego upadku i nieuniknionej kary. Halucynacje Makbeta, w których widzi duchy zamordowanych, są dowodem jego moralnego upadku.

4.5. Romantyczny „Giaur” Byrona przedstawia motyw kary za zdradę i miłość. Giaur, nosząc w sobie winę za śmierć ukochanej, cierpi wewnętrznie: „Męki moje znałem, lecz nadziei nie.”

4.6. W pozytywistycznej „Zbrodni i karze” Dostojewskiego, Rodion Raskolnikow zmagający się z wyrzutami sumienia po popełnieniu morderstwa, jest symbolem wewnętrznej walki między zbrodnią a moralnym odkupieniem.

5. Motyw niewierności

Niewierność jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych motywów, ukazującym zdradę i jej konsekwencje.

5.1. W Piśmie Świętym zdrada Judasza wobec Jezusa jest jednym z najważniejszych wydarzeń symbolizujących niewierność. Judasz zdradza Jezusa za 30 srebrników, co skutkuje jego późniejszą śmiercią na krzyżu.

5.2. W mitach greckich Zeus, znany z licznych zdrad Hery, jest symbolem niewierności. Miłosne ekscesy Zeusa często prowadzą do różnych perypetii i konfliktów zarówno wśród ludzi, jak i bogów.

5.3. W średniowiecznej „Pieśni o Rolandzie”, zdrada Ganelona prowadzi do tragicznej śmierci Rolanda i jego towarzyszy w bitwie pod Ronsewaux. Ganelon zdradza Rolanda, co ukazuje konsekwencje niewierności wobec ojczyzny.

5.4. W renesansowym „Otellu” Szekspira, podstępna intryga Jagiego prowadzi Otella do fałszywego przekonania o zdradzie Desdemony. To niewłaściwe oskarżenie kończy się tragiczną śmiercią niewinnej Desdemony.

5.5. Romantyczny „Giaur” Byrona ukazuje zdradę Leili jako motyw prowadzący do zemsty. Leila, będąc niewierną swojemu kochankowi, ponosi konsekwencje niewierności, kończąc tragicznie.

5.6. W pozytywistycznej „Lalce” Bolesława Prusa, flirt Izabeli Łęckiej z Kazimierzem Starskim jest przykładem niewierności emocjonalnej. Izabela, angażując się w tę relację, ostatecznie niszczy uczucia Wokulskiego, co przyczynia się do jego desperacji.

6. Motyw szczęścia

Szczęście w literaturze często bywa ulotne i zależy od wielu zmiennych, takich jak wierzenia, wartości i los.

6.1. W Piśmie Świętym przykład Abrahama, który czuje radość i szczęście z powodu wierności Bogu, jest wyrazem duchowego spełnienia i harmonii. "Panie, cóż ja dam Ci w zamian za Twoje błogosławieństwo?"

6.2. Średniowieczny Św. Franciszek z Asyżu odnajduje szczęście w prostocie i wierze. Jego życie i przemyślenia ukazują, że prawdziwe szczęście można znaleźć w odejściu od materializmu i skupieniu się na duchowych wartościach: „Największym szczęściem na świecie jest nie pragnienie się.”

6.3. Renesansowy Szekspir w swoich sonetach podkreśla, że mądrość i refleksja są kluczem do szczęścia. „Mądrość jest towarzyszem szczęśliwego życia” – pisze w swoich dziełach, pokazując, że szczęście ma swoje korzenie w wewnętrznej harmonii i refleksji.

6.4. Romantyzm w „Cierpieniach młodego Wertera” Goethego ukazuje szczęście w kontemplacji natury i miłości. Werter, pisząc o swojej fascynacji otaczającym go światem, doznaje chwil euforycznego uniesienia: „Jakże miło jest patrzeć prosto w oczy naturze i jej siłami poruszać swoją duszę!”.

6.5. W pozytywizmie Stanisław Wokulski czuje szczęście wynikające z osiągnięcia sukcesu finansowego. Zmagania, które doprowadziły go do tego stanu, są wyrazem realizacji jego ambicji i marzeń. Jednakże pragmatyczne podejście do życia często prowadzi go do deziluzji: „Przez chwilę poczułem się szczęśliwy, ale to tylko krótka chwila.”

7. Motyw śmierci i umierania

Motyw śmierci i umierania związany jest z refleksją nad sensem życia i nieuchronnością końca.

7.1. W Piśmie Świętym śmierć Jezusa na krzyżu ma głęboki wymiar poświęcenia i ofiary za ludzkość. Męka Pańska jest opisem najważniejszego aktu zbawienia w historii chrześcijaństwa.

7.2. Średniowieczna „Pieśń o Rolandzie” przedstawia honorową śmierć rycerza na polu bitwy. Roland, umierając, ukazuje, że śmierć może być pełna chwały i honoru: „Brał więc harfę i do krwi rosłego, w brzęki cudne wplótł konania znojów głos”.

7.3. Renesansowe „Treny” Jana Kochanowskiego są refleksją nad śmiercią ukochanego dziecka. Kochanowski ujawnia swoje najgłębsze uczucia: „Nieszczęsne ochędóstwo mojej namilej dziewki”.

7.4. Romantyczne „Cierpienia młodego Wertera” Goethego kończy się samobójstwem bohatera. Werter, nie mogąc poradzić sobie z bólem miłości, decyduje się na ostateczny krok. Fragmenty jego listów oddają emocje towarzyszące temu tragicznemu aktowi.

7.5. Pozytywistyczna „Lalka” Prusa zawiera motyw śmierci wynikającej z nieodwzajemnionej miłości. Zakończenie życia Stanisława Wokulskiego jest ukazaniem dramatycznych skutków niespełnionej miłości i rozczarowania życiem.

8. Motyw metamorfozy

Metamorfoza to motyw, który ukazuje transformację bohatera, zarówno fizyczną, jak i duchową.

8.1. W Piśmie Świętym nawrócenie Św. Pawła (Szawła) na drodze do Damaszku jest symbolem głębokiej duchowej przemiany. Z prześladowcy chrześcijan staje się jednym z największych apostołów.

8.2. W mitologii greckiej metamorfoza Dafne w drzewo jest symbolem ekstremalnej transformacji ciała w odpowiedzi na prześladowanie. Apollo, zakochany w Dafne, nie mógł się z nią zjednoczyć, gdyż przemieniła się w drzewo.

8.3. Średniowieczna „Legenda o św. Aleksym” mówi o wyrzeczeniu się przez Aleksiego dóbr ziemskich i przemianie wewnętrznej. Aleksy opuszcza dom, aby żyć w ubóstwie i oddaniu Bogu.

8.4. Renesansowy „Hamlet” Szekspira przedstawia przemianę duchową bohatera w obliczu zbrodni i zdrady. Wewnętrzne zmagania Hamleta oddają jego słowa: „Być, albo nie być – oto jest pytanie”.

8.5. Romantyczny „Dziady” Mickiewicza ukazują przemianę Gustawa w Konrada, symbolizującą nowe wyzwolenie bohatera. „Noc była pełna cudnych snów” – pisze Mickiewicz, ukazując proces przemiany.

8.6. W pozytywistycznej „Lalce” Prusa, przemiana Stanisława Wokulskiego z idealisty w pragmatyka jest jednym z kluczowych wątków. Jego wewnętrzna zmiana to odpowiedź na realia życia i niespełnione marzenia: „Człowiek z ideałami w zderzeniu z rzeczywistością staje się jej ofiarą.”

9. Zakończenie

Podsumowując, każdy z siedmiu analizowanych motywów literackich – cierpienie, dom i rodzina, wina i kara, niewierności, szczęście, umieranie oraz metamorfozy – ma swoje unikalne i uniwersalne cechy. Były one interpretowane i przekształcane na przestrzeni wieków, nadając literaturze głębokie znaczenia i odzwierciedlając ludzkie doświadczenia. Zbadanie tych motywów pozwala na lepsze zrozumienie zarówno literatury, jak i samego ludzkiego doświadczenia. Zachęca to również do dalszego zgłębiania tych tematów w różnych kulturach i epokach, co może prowadzić do jeszcze głębszej refleksji nad naturą ludzkiego istnienia.