Rzeczywistość diabelska i motywy biblijne w „Mistrzu i Małgorzacie” Michaiła Bułhakowa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.05.2024 o 16:35

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 22.05.2024 o 16:19

Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa to jedno z najważniejszych dzieł literatury światowej, rekomendowane jako arcydzieło pełne symboliki, wielu wątków i motywów. Powieść ta zawiera w sobie zarówno elementy realistyczne, jak i fantastyczne, stawiając przed czytelnikiem wyzwania interpretacyjne i skłaniając do refleksji nad moralnością, sensem istnienia oraz naturą dobra i zła. Niezwykle interesujące jest połączenie w niej motywów diabelskich oraz biblijnych, które tworzą fascynującą bazę do analizy rzeczywistości przedstawionej przez Bułhakowa. W swoim wypracowaniu zamierzam omówić rolę tych motywów i wskazać, jak wpływają one na świat przedstawiony w powieści.

W powieści „Mistrz i Małgorzata” postać Wolanda, będącego wcieleniem diabła, i jego świta odgrywają kluczową rolę. Wolandowi towarzyszą postacie takie jak Zazello, Behemot, Korowiow-Fagot, Abbadon i Hella. Każdy z nich dysponuje nadprzyrodzonymi zdolnościami, pozwalającymi na przenikanie w czasie i przestrzeni, zmienność kształtów oraz wieczne życie. Ich misja polega na wzbudzeniu zamieszania i obnażeniu różnych wad mieszkańców Moskwy, organizując między innymi bal szatana.

Centralnym wydarzeniem związanym z przybyciem Wolanda jest właśnie bal szatana, który ma na celu pokazanie istoty ludzkiej natury oraz demaskację fałszu i obłudy. Woland i jego świta wywołują w Moskwie różnorakie afery, w tym porwania ludzi jak w przypadku Stopy Lichodiejewa, seanse czarnej magii oraz wzniecanie pożarów. Ich działania, mimo że diabelskie, ukazują paradoks - obnażają hipokryzję, karykaturalność i moralne zepsucie społeczności radzieckiej, które pomimo pozornej nowoczesności i postępu ukrywało strach, donosicielstwo i bezduszność.

Działania Wolanda w rzeczywistości pełnią funkcję moralnego zwierciadła. Chociaż jego metody są brutalne i bezwzględne, to kierują się sprawiedliwością - karzą jedynie tych, którzy popełniają zło. Woland mówi wprost o moralnej degeneracji ludzi, a jego słowa i czyny obnażają prawdę o współczesnym społeczeństwie. Diabły, jako samoistny element krytyki systemu totalitarnego, ukazują niekompetencję oraz głupotę władzy w stalinowskiej Moskwie, a także ograniczenia nawet nadprzyrodzonych istot wobec terroru systemu.

Motywy biblijne w utworze przeplatają się z diabelskimi, tworząc głębszy kontekst filozoficzny. Historia Jeszui Ha-Nocri, literackiego odpowiednika Jezusa Chrystusa, stanowi ważny kontrapunkt wobec działań Wolanda. Bułhakow nawiązuje do biblijnego Jeruzalem, przedstawiając Jeszuę jako wędrownego filozofa, nauczyciela i propagatora miłości oraz prawdy. Proces i skazanie Jeszui przez Sanhedryn, prowadzone przez Poncjusza Piłata, ujawniają moralne rozterki oraz wewnętrzną walkę władców.

Poncjusz Piłat, jako symbol władcy rozdartego wewnętrznie, to postać targana wątpliwościami. Z jednej strony jest zmuszony działać zgodnie z prawem i poddawać się naciskom społecznym, z drugiej zna nauki Jeszui i odczuwa ich prawdziwą wartość. Stąd jego bezskuteczna walka z własnym tchórzostwem - skazanie Jeszui nie jest jego wolą, lecz wynikiem presji i ogólnej słabości. Piłat odczuwa później głębokie wyrzuty sumienia, przynoszące mu wewnętrzny ból.

Konfrontacja motywów diabelskich i biblijnych w „Mistrzu i Małgorzacie” rzuca światło na głęboką analizę kondycji ludzkiej duszy. Woland i jego świta, mimo swej diabelskiej natury, przyczyniają się do ujawniania i niszczenia zła w społeczeństwie, zaś otrzymanie przebaczenia przez Poncjusza Piłata od Jeszui symbolizuje triumf miłosierdzia i przebaczenia. W finalnej scenie powieści Woland uwalnia Piłata od jego wyrzutów sumienia z inicjatywy Mistrza, co dodaje jeszcze głębszego wymiaru symbolicznemu znaczeniu tego aktu.

Podsumowując, motywy diabelskie i biblijne w "Mistrzu i Małgorzacie" pełnią kluczową rolę w budowaniu wielowymiarowej rzeczywistości powieści Bułhakowa. Oświetlają zakamarki ludzkiej duszy, demaskują hipokryzję i obnażają moralność społeczeństwa. W ostatecznej refleksji nad złożonością utworu, powieść jest krytyką totalitarnego społeczeństwa, które mimo wszelkich powierzchownych zmian, wciąż zmaga się z uniwersalnymi dylematami moralnymi.