Estetyka i idea powieści Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 24.05.2024 o 9:51

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 24.05.2024 o 9:36

Stefan Żeromski, jeden z najbardziej wybitnych pisarzy epoki Młodej Polski, w swojej twórczości starał się oddać kompleksowość ludzkiej duszy oraz problemy społeczne swego czasu. Powieść „Ludzie bezdomni” jest jednym z jego najważniejszych dzieł i klasykiem literatury polskiej, miarą której jest jej wpływ na czytelników oraz włączenie do kanonu lektur szkolnych. To dzieło modernistyczne, które wychodzi poza ramy realizmu, stosując impresjonistyczną i naturalistyczną estetykę. Ukazuje dramat idealisty w brutalnym świecie, co jest kluczową cechą tej powieści.

Powieść „Ludzie bezdomni” wyraźnie odchodzi od mimetycznej estetyki realizmu, co widać zwłaszcza w kompozycji dzieła. Żeromski zastosował retrospekcje i epizody, które nie są ze sobą ściśle powiązane chronologicznie. Zamiast linearnego ciągu wydarzeń, czytelnik ma do czynienia z fragmentarycznym układem, który znacznie pogłębia odbiór emocji i przemyśleń bohaterów. Taka budowa albumowa, jako zbiór luźno zestawionych scenek i epizodów, pozwala lepiej zrozumieć skomplikowaną osobowość Tomasza Judyma oraz jego relacje ze światem. Brak klasycznych związków przyczynowo-skutkowych między obrazami czyni tę powieść nie tylko nowatorską, ale także bardziej wnikliwą i introspektywną.

Impresjonistyczna estetyka dzieła również kształtuje jego specyfikę. Luźne zestawienie epizodów nie tylko daje pełniejszy obraz życia bohatera, ale także tworzy pewną mozaikę wrażeń, myśli i przeżyć, które składają się na całość jego egzystencji. Historia i idea dzieła układają się więc z fragmentów życia Tomasza Judyma, co mocno kontrastuje z tradycyjnie realistycznymi powieściami, które dominowały w literaturze polskiej przed epoką Młodej Polski.

Naturalistyczna estetyka również odgrywa dużą rolę w „Ludziach bezdomnych”. Żeromski szczegółowo i obiektywnie opisuje warunki życia warszawskiej biedoty, robotników i chłopów, zarówno na prowincji, jak i w Paryżu. Opisy te są nierzadko brutalne i bezpośrednie, ukazując realia życia ludzi na marginesie społeczeństwa. Jest to spojrzenie bez różowych okularów, które miało na celu przede wszystkim zwrócenie uwagi na pilne problemy społeczne.

Jednak powieść Żeromskiego nie jest jedynie zimnym, naturalistycznym obrazem rzeczywistości. Motywy symbolistyczne nadają dramatowi idealisty głębokiego wymiaru. Postać głównego bohatera, Tomasza Judyma, jest pełna symboliki – jego życie, pełne rozterek i wewnętrznych konfliktów, to ilustracja losu człowieka, który pragnie zmieniać świat na lepsze, nawet kosztem własnego szczęścia.

Tomasz Judym wywodzi się z ubogiej rodziny i dorastał w trudnych warunkach pod opieką despotycznej ciotki. Jego praca i wykształcenie stają się narzędziami do awansu społecznego, ale także źródłem wewnętrznego konfliktu. Jest rozdarty między wspomnieniami z biednego dzieciństwa a bogatym życiem arystokracji. Judym czuje wewnętrzny obowiązek "spłaty długu" wobec społeczeństwa – pragnie zmieniać na lepsze życie tych, którzy zostali w trudnych warunkach, z jakich sam się wywodzi.

Judym jest postacią bezdomną na wielu płaszczyznach. Ideowo – jego konfrontacja idealów z brutalnym światem nie przynosi mu satysfakcji ani akceptacji. Uczuciowo – Judym nie potrafi znaleźć ciepła rodzinnego, gdyż odrzuca osobiste szczęście na rzecz misji społecznikowskiej. Społecznie – nie znajduje swojego miejsca ani wśród nędzy, z której pochodzi, ani w arystokracji, do której zdaje się aspirować.

Działalność społecznikowska Tomasza Judyma jest kluczowym aspektem jego życia. Przykłady jego działań na rzecz poprawy warunków bytowania proletariatu i chłopów, m.in. walka z warszawskim środowiskiem lekarzy, które nie rozumie lub nie chce zrozumieć jego idei, są wyrazem jego poświęcenia i determinacji. Niestety, ta działalność wpływa negatywnie na jego życie prywatne, w tym relację z Joanną, której konsekwencją jest odrzucenie osobistego szczęścia.

Tragizm postaci Judyma, będącego idealistą w świecie, który nie rozumie ani nie akceptuje jego poglądów, stanowi istotny rys fabuły. Jego dążenia często kończą się klęską, spowodowaną brakiem wsparcia i zrozumienia. Samotność i bezdomność jako motyw przewodni są wyraźnie widoczne – mimo bezustannych prób naprawy świata, Judym pozostaje sam, niespokojny i wyobcowany.

Decyzja o wyjeździe do Zagłębia Dąbrowskiego, będąca końcem powieści, jest symboliczna. Judym rezygnuje z miłości Joanny na rzecz dalszej realizacji swojej misji społecznikowskiej, co jest symbolicznym zakończeniem powieści. Wyczuwa się, że Tomasz Judym pozostanie samotnikiem, który nigdy nie zazna spokoju, oddany swojej idei.

Podsumowując, „Ludzie bezdomni” to powieść, która łączy w sobie elementy modernistyczne, impresjonistyczne i naturalistyczne, ukazując dramat idealisty w brutalnym świecie. Kompozycja powieści, estetyka oraz głębokie przesłanie tworzą dzieło, które miało ogromny wpływ na literaturę polską i jest aktualne do dziś. Znaczenie „Ludzi bezdomnych” w kontekście epoki jest nie do przecenienia i właśnie dlatego uważana jest za manifest modernizmu w polskiej literaturze, któremu do dziś nie brakuje aktualności i uniwersalności.