Człowiek jako istota rozdarta wobec dobra i zła

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 24.05.2024 o 19:31

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 24.05.2024 o 19:21

Rozważania nad człowiekiem jako istotą rozdartą między dobrem, a złem to temat obecny w filozofii, teologii i literaturze od wieków. Jest to pytanie o naturę ludzką, dylemat moralny i walkę, która toczy się w sercu każdego człowieka. Rozpocznijmy ten esej od próby zrozumienia, czym jest „rozdarcie” człowieka w kontekście dobra i zła oraz jakie są filozoficzne i teologiczne podstawy tych pojęć.

Dobro i zło to kategorie moralne, które od starożytności fascynują filozofów i teologów. W filozofii dobro to ideał moralny, wartość, do której człowiek dąży w swoich działaniach, często utożsamiane z cnotą, prawdą i pięknem. Zło, przeciwnie, to wszystko, co jest sprzeczne z tymi wartościami – działa na szkodę innych, niszczy harmonię i wprowadza chaos. Teologia chrześcijańska od czasów św. Augustyna ukazuje dobro jako emanację Boga, a zło jako skutek grzechu pierworodnego – wybory przeciwko Bożym przykazaniom. Dualizm, czyli walka dwóch przeciwstawnych sił, jest konceptem, który szczególnie uwidacznia się w myśli manichejskiej oraz w wielu religijnych i filozoficznych systemach.

Manicheizm, wywodzący się z III wieku n.e., kładzie nacisk na dualistyczny światopogląd, w którym świat i ludzkość są areną niekończącej się walki między dobrem a złem. Człowiek, według tej doktryny, jest istotą stworzoną przez Szatana, w której jednak uwięziona jest boska jasność. Paradoksalnie, człowiek, jako twór ciemności, nierozerwalnie złączony z materią, nosi w sobie element boskości, co czyni jego istnienie stałym polem konfliktu. Manichejczycy umniejszali wartość człowieka, postrzegając go głównie jako marionetkę w rękach sił dobra i zła.

Z kolei teologia chrześcijańska podkreśla, że człowiek zrodzony w grzechu ma możliwość zbawienia dzięki łasce Bożej. Chrześcijańska narracja skoncentrowana jest na pojęciu grzechu pierworodnego, który oddziela człowieka od Boga, ale jednocześnie na Bożym planie zbawienia, który oferuje możliwość powrotu do stanu pierwotnej niewinności dzięki ofierze Jezusa Chrystusa. Człowiek, choć rozdarty wewnętrznie, ma dzięki temu nadzieję na ostateczne zjednoczenie z dobrem.

Do tych wielowiekowych rozważań dołącza również filozofia Georga Wilhelma Friedricha Hegla, który widzi człowieka jako twór skomplikowany, będący połączeniem pospolitej rzeczywistości i idei wieczystych. Dla Hegla natura ludzka to areną konfliktu między materialistycznymi potrzebami, pragnieniami a duchowymi aspiracjami. Z jednej strony człowiek dąży do zaspokojenia prymitywnych instynktów, z drugiej – do realizacji wyższych wartości. To napięcie między cielesnością a duchowością jest elementem napędzającym rozwój świadomości i samowiedzy.

W literaturze romantycznej motyw wewnętrznego rozdarcia wysuwa się na pierwszy plan. Bohater romantyczny, jak Konrad z „Dziadów” Adama Mickiewicza, jest człowiekiem, który doświadcza intensywnych uczuć i duchowych rozterek. Bohater ten często mierzy się z konfliktem między swoją indywidualną naturą a społecznymi normami, które go ograniczają. Romantyk dąży do idealizmu, ale jego pragnienia często kolidują z rzeczywistością, co prowadzi do frustracji i poczucia niespełnienia duchowego.

Literatura czerpie także z biblijnych archetypów, takich jak historia Adama i Ewy, którzy zerwaniem owocu z drzewa poznania dobra i zła nałożyli na ludzkość piętno grzechu. Ta historia stanowi fundament dla licznych literackich prezentacji ludzkiego rozdarcia moralnego. Przykładem jest poezja Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego, szczególnie "Sonet IV", który ukazuje ciągłą walkę ducha z ciemnością, w której poeta prosi o Boską pomoc, ilustrując tym samym trudność w osiągnięciu spokoju duchowego.

Michaił Bułhakow w „Mistrzu i Małgorzacie” również głęboko bada tematykę dobra i zła. W tej powieści Woland, czyli diabeł, pragnie zła, ale paradoksalnie działa na rzecz dobra, co buduje wrażenie moralnej ambiwalencji. Związek Radziecki przedstawiony w książce stanowi piekło znacznie gorsze niż sfera Wolanda, co ukazuje, jak złożone i nieliniowe mogą być ludzkie wybory między dobrem a złem.

Jan Kasprowicz w swoich „Hymnach” przedstawia obraz człowieka jako pyłu w matni przemocnych sił, gdzie diabeł jest panem świata. Ludzkie istnienie jawi się tu jako nieustanna walka, pełna napięć i przeciwności, w której człowiek stara się odnaleźć swoją drogę.

Podsumowując, problem rozdarcia człowieka między dobrem a złem jest nierozwiązywalny, ponieważ wynika z samej natury ludzkiego istnienia. Konflikt ten nigdy nie zniknie, ponieważ każda decyzja moralna jest naznaczona wyborem między tymi dwiema wartościami. To odczuwanie rozdarcia wpływa na człowieka jako istotę moralną, kształtuje jego charakter i duchowe poszukiwania. Rozważania nad dobrem i złem są integralną częścią ludzkiej egzystencji, a ich badanie pozwala na głębsze zrozumienie samego siebie i świata.

W związku z tym, refleksja nad naturą człowieka w kontekście dobra i zła pozostaje nie tylko kluczowym elementem filozofii i literatury, ale także codziennego życia. Dla nas, kontynuowanie takich refleksji jest ważne, ponieważ pomaga nam zrozumieć, kim jesteśmy i jakie wartości kierują naszymi wyborami. W ten sposób temat ten zyskuje uniwersalne znaczenie i otwiera nowe możliwości badawcze w literaturze i filozofii.