Na podstawie fragmentu noweli Marii Konopnickiej „Mendel Gdański” przedstaw źródła i konsekwencje antysemityzmu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.05.2024 o 13:11

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 28.05.2024 o 13:07

Antysemityzm, pojęcie wywodzące się z XIX wieku, stanowi prześladowanie, dyskryminację i uprzedzenia wobec Żydów ze względu na ich pochodzenie etniczne, religię czy kulturę. Jego korzenie sięgają starożytności, kiedy to Żydzi zostali obarczani winą za różnorakie katastrofy i nieszczęścia. Średniowieczne przesądy, takie jak oskarżenia o mord rytualny, oraz nowożytne ruchy polityczne, które upatrywały w Żydach winnych za społeczno-ekonomiczne problemy, jedynie wzmacniały te uprzedzenia, zamieniając je nierzadko w brutalne działania. W modernistycznym świecie antysemityzm stał się skrzydłowym narzędziem polityki rasowej, szczególne w XX wieku, z tragicznymi skutkami podczas Holokaustu.

Literatura różnorodnie przedstawiała antysemityzm na przestrzeni wieków. W epoce romantyzmu, warto przywołać postać Jankiela z "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, jako przykład pozytywnego bohatera żydowskiego. Jankiel staje się symbolem lojalności, patriotyzmu i człowieczeństwa. Z kolei w "Nie-boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego pojawiają się stereotypy i uprzedzenia wobec Żydów, gdzie przedstawiani są jako zagrożenie dla chrześcijańskiego porządku społecznego.

Epoka pozytywizmu, w której twórczość Marii Konopnickiej wpisuje się doskonale, charakteryzowała się z kolei dążeniem do zwalczania niesprawiedliwości społecznych, a jednym z jej filarów była asymilacja Żydów. Społeczne przemiany, jakie zachodziły w Polsce i Europie pod koniec XIX wieku, wymagały refleksji i literackiego komentarza. Nowela "Mendel Gdański" jest idealnym przykładem literackiej próby zwrócenia uwagi na problem antysemityzmu.

"Mendel Gdański" to nowela opowiadająca historię starego Żyda, który przez większość życia mieszka w Gdańsku. Mendel, spokojny i uczciwy zegarmistrz, prowadzi swój sklep z dumą i szacunkiem do sąsiadów. Akcja koncentruje się na narastającej agresji ze strony lokalnej społeczności, która zarzuca Mendelowi i innym Żydom wszelkie nieszczęścia.

Antysemityzm w noweli "Mendel Gdański" ma kilka źródeł. Najpierw należy wspomnieć o stereotypach związanych z Żydami, takich jak skąpstwo, chciwość czy oszustwo. Wykreowane na przestrzeni wieków, przesądy te były podsycane głównie poprzez tendencje handlowe i lichwiarskie, jakie Żydzi musieli częstokroć przyjmować przez wykluczenie ich z innych, "renomowanych" zawodów. Działania te, często narzucone, prowadziły do postrzegania Żydów jako niegodnych zaufania i zainteresowanych jedynie własnym zyskiem.

Relacje między postaciami, takie jak między Mendlem a zegarmistrzem, bywały nacechowane negatywnie. Mendy, jako życzliwy i otwarty, spotyka się z wyższością i nieufnością sąsiadów, jak zegarmistrz, który patrzy na niego z podejrzliwością i szerzy fałszywe oskarżenia. Te postawy ukazują, jak głęboko zakorzenione są stereotypy i jak łatwo wpływają na postrzeganie rzeczywistości.

Opisy tłumu w noweli "Mendel Gdański" ukazują nie tylko brak tolerancji, ale także wrogość i brutalność. Członkowie społeczności, na co dzień postępujący wg. zasad chrześcijaństwa, pod wpływem rozpowszechnianych przez Rosjan uprzedzeń, zmieniają się w tłum żądny krwi. Z kolei postacie takie jak kobieta, ksiądz i student symbolizują różne warstwy społeczne i prezentują bardziej sprawiedliwe i tolerancyjne podejście. Ksiądz i student, jako przedstawiciele inteligencji, stają się głosem rozsądku, nawołując do dialogu i zrozumienia.

Społeczne konsekwencje antysemityzmu w "Mendlu Gdańskim" są wyraźne. Dzieli on społeczeństwo na grupy religijne i narodowościowe, prowadzi do tworzenia gett oraz społecznego wykluczenia. Mendel, uczciwie pracujący, przywiązany do swego miasta, doświadcza niesłusznych ataków. Pomimo wszystko, jego postawa pełna godności i uczciwości zaprzecza oskarżeniom, lecz nie jest w stanie zmienić zbiorowej wrogości.

Sytuacja przedstawiona w noweli ma swoje odzwierciedlenie w dzisiejszych czasach. Nietolerancja ze względu na różnice rasowe czy religijne wciąż jest problemem. Pomimo upływu wieków, edukacja i walka z uprzedzeniami pozostają niezbędne.

Maria Konopnicka w "Mendlu Gdańskim" przedstawia manifest przeciwko niesprawiedliwości społecznej. Jej przekonanie o konieczności współpracy i wzajemnego poszanowania staje się przesłaniem aktualnym do dziś.

Antysemityzm pozostaje bolesnym problemem współczesnego świata, a utwór Marii Konopnickiej pozostaje wartościowym źródłem refleksji nad tym groźnym zjawiskiem. Zachęta do przemyślenia własnych postaw wobec inności i roli literatury w kształtowaniu bardziej tolerancyjnego społeczeństwa to wezwania, które wciąż musimy podejmować.

"Mendel Gdański" Marii Konopnickiej nie tylko ukazuje mechanizmy antysemityzmu, ale także emanuje edukacyjnym i moralnym przesłaniem, które jest istotne w kontekście współczesnych wyzwań społecznych. To literatura, która inspiruje do refleksji nad człowieczeństwem i sprzyja budowaniu bardziej zrozumiałego i sprawiedliwego świata.