”Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego - wiadomości o lekturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.06.2024 o 8:07

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 10.06.2024 o 7:50

Fiodor Dostojewski, jeden z najwybitniejszych pisarzy XIX wieku, miał już na swoim koncie kilka mniej znanych dzieł, zanim powstała jego monumentalna powieść "Zbrodnia i kara". Wczesne utwory, takie jak "Gospodyni", "Słabe serce" oraz "Cudza żona i mąż pod łóżkiem", nie zyskały wielkiej popularności, jednak ukazały pierwsze próby literackie Dostojewskiego. Przełomowy moment w jego twórczości nastąpił w wyniku zesłania na Syberię, co opisał we "Wspomnieniach z domu umarłych". To doświadczenie znacząco wpłynęło na jego poglądy na życie i literaturę.

Twórczość "Zbrodni i kary" przypadła na burzliwy okres w życiu autora. Powieść powstawała w Petersburgu, a Dostojewski borykał się z ogromnymi problemami finansowymi. Musiał mierzyć się z długami i presją wydawców, co wpływało na jego proces twórczy. To właśnie wtedy poznał Annę Snitkinę, młodą stenografkę, która pomogła mu spisać powieść i wkrótce została jego żoną. Ich współpraca i wsparcie Anny były kluczowe dla ukończenia "Zbrodni i kary".

Społeczne tło powieści jest mocno osadzone w realiach Rosji XIX wieku. Narodziny kapitalizmu prowadziły do gwałtownych zmian społecznych, a bieda i zubożenie dotykały większość społeczeństwa. Rozwijały się idee nihilistyczne i anarchistyczne, które miały znaczący wpływ na młode pokolenie, skłaniając ich do kwestionowania tradycyjnych wartości i porządków społecznych. Powieść Dostojewskiego jest zwierciadłem tych zjawisk, ukazując ich wpływ na jednostki i społeczeństwo jako całość.

Strukturalnie powieść jest podzielona na sześć części i Epilog. Akcja rozgrywa się głównie w zatłoczonym, dusznym Petersburgu, a epilog przenosi nas na Syberię. Czasowym punktem odniesienia jest lipiec 1865 roku, który stanowi ramę czasową dla kluczowych wydarzeń. Konstrukcja przestrzenna powieści jest klaustrofobiczna – ciasne pokoje, biedne kamienice i mroczne bary, które oddają przytłaczającą atmosferę nędzy i desperacji.

Głównym bohaterem "Zbrodni i kary" jest Rodion Romanowicz Raskolnikow, były student prawa, który żyje w skrajnej biedzie. Jego ideały to dążenie do sprawiedliwości i pragnienie wywyższenia się ponad moralne normy społeczeństwa. Raskolnikow wierzy, że dla wyższego dobra można popełnić zbrodnię, co prowadzi go do brutalnego zabójstwa lichwiarki Alony Iwanowny. Jego motywy są złożone – od pogardy dla jej bezduszności po chęć zdobycia pieniędzy, które mogłyby pomóc mu i jego bliskim. Raskolnikow nawiązuje do filozofii Hegla, twierdząc, że wielkie jednostki mają prawo działać poza moralnymi ograniczeniami.

Sonia Marmieładow jest kluczową postacią drugoplanową, która odgrywa rolę duchowego przewodnika Raskolnikowa. Sonia, będąc uosobieniem chrześcijańskiej wiary i pokory, staje się dla niego źródłem miłości i wsparcia. Wprowadzając element chrześcijańskiej symboliki, Dostojewski przedstawia jej postać jako katalizator moralnego nawrócenia Raskolnikowa.

Pozostałe postacie w powieści pełnią ważne role w kontrastowaniu i uzupełnianiu głównego wątku. Swidrygajłow, który symbolizuje moralne rozbicie i nihilizm, znacząco kontrastuje z Raskolnikowem. Jego tragiczne zakończenie jest wyrazem pustki, w której tkwił. Dunia i Łużyn, siostra i narzeczony Raskolnikowa, przedstawiają wybory moralne i wpływ na życie głównego bohatera. Marfa Pietrowna i Swidrygajłow także ilustrują dualizm ludzki i moralne rozterki.

Filozoficzne aspekty powieści są głęboko zakorzenione w moralnych i społecznych przekonaniach Raskolnikowa. Jego idee o prawie do czynienia zła dla wyższego dobra można porównać do legendarnych postaci, takich jak Robin Hood czy Janosik, choć jego motywy są znacznie bardziej kompleksowe. Dostojewski krytykuje chrześcijaństwo i tradycyjną moralność, prowokując czytelnika do refleksji nad nowymi ideologiami.

Powieść jest pełna polifonii – przedstawia różne punkty widzenia i zderza je ze sobą. Ta unikalna forma literacka pozwala na głębsze zrozumienie złożoności ludzkiej natury i moralnych dylematów. Postacie w powieści są nie tylko indywidualnymi jednostkami, ale także sobowtórami, które kontrastują ze sobą i wzajemnie się uzupełniają.

Motywy snów i koszmarów, jak sen Raskolnikowa o katowaniu konia, wprowadzają wcześniej zbrodnicze idee i są preludium do tragedii, która się wydarzy. Biblijna symbolika, zwłaszcza historia Łazarza i motyw zmartwychwstania, stanowi kluczowy punkt epilogu, gdzie przebudzenie moralne Raskolnikowa jest jego "zmartwychwstaniem".

Podsumowując główne wątki "Zbrodni i kary", należy podkreślić znaczenie wewnętrznej przemiany Raskolnikowa, jego nawrócenie i kara, którą musi ponieść. Losy Soni i pozostałych bohaterów są dopełnieniem głównej historii, przedstawiając różne spojrzenia na życie i moralność. Powieść Dostojewskiego jest nie tylko studium psychologicznym, ale i społeczną krytyką swoich czasów, pozostaje uniwersalnie istotna i wartościowa dla kolejnych pokoleń czytelników.

Wnioski końcowe, do których skłania dzieło Dostojewskiego, to refleksja nad moralnością, sumieniem i ludzką naturą. Ukazuje, jak skomplikowane i wielowymiarowe są te kwestie, nie dając czytelnikowi łatwych odpowiedzi, ale zachęcając do głębokiej analizy i introspekcji.