„Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego - wiadomości o lekturze

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.08.2024 o 20:28

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 14.08.2024 o 20:01

Fiodor Michajłowicz Dostojewski, jeden z największych pisarzy rosyjskich XIX wieku, urodził się 31 października 1821 roku w Moskwie. Był synem lekarza i przez całe swoje życie pozostawał pod silnym wpływem jego religijno-moralnych przekonań, które odzwierciedliły się w jego twórczości. Wczesne osierocenie – matka zmarła, gdy miał 15 lat, a ojciec został zamordowany przez robotników rolnych – naznaczyło jego życie osobiste i twórczość literacką.

Dostojewski stawiał pierwsze kroki w literaturze, zanim jeszcze osiągnął szeroką sławę. Jego pierwsza publikacja to tłumaczenie "Eugenii Grandet" Honoriusza Balzaka, co zainspirowało go do własnej twórczości literackiej. W 1846 roku zadebiutował powieścią "Biedni ludzie", podejmującą temat nierówności społecznych w Rosji. Powieść ta szybko zdobyła uznanie krytyków, co otworzyło mu drzwi do literackiej kariery.

W drugiej połowie lat 40. Dostojewski zaangażował się w działalność polityczną. Zainteresowanie ideami socjalistycznymi i uczestnictwo w kręgach rewolucyjnych przyniosły mu poważne kłopoty. W kwietniu 1849 roku został aresztowany za działalność polityczną i skazany na karę śmierci, zamienioną później na cztery lata katorgi na Syberii. Zesłanie miało ogromny wpływ na jego osobowość i twórczość. Na Syberii powstały m.in. "Wspomnienia z domu umarłych", które stanowią realistyczne, lecz jednocześnie głęboko humanistyczne świadectwo życia w obozie katorżniczym.

Po powrocie z zesłania Dostojewski osiedlił się w Petersburgu. W 1866 roku opublikował swoją najsłynniejszą powieść, "Zbrodnia i kara". Utwór ten, składający się z sześciu części oraz Epilogu, jest jednym z najważniejszych dzieł literatury światowej. Jego akcja toczy się w Petersburgu w latach sześćdziesiątych XIX wieku, a główne postacie to Rodion Raskolnikow, Sonia Marmieładowa, Dunia, Swidrygajłow i Łużyn. Powieść porusza tematykę moralności, przestępczości, kary i odkupienia.

Bohaterem "Zbrodni i kary" jest Rodion Romanowicz Raskolnikow, młody student żyjący w skrajnej nędzy. Mieszka w obskurnym pokoiku, nie może zapłacić za mieszkanie i zastawia swój zegarek u lichwiarki Alony Iwanowny. Jego sytuacja finansowa i psychiczna jest tragiczna. W barze spotyka Marmieładowa, zrujnowanego przez alkohol mężczyznę, który opowiada mu o tragicznych losach swojej rodziny. Kilka dni później Raskolnikow otrzymuje list od matki, opisujący kłopoty siostry Duni, zmuszonej do pracy u Swidrygajłowa.

Pod wpływem rozmów z Marmieładowem i analizy swojej sytuacji, Raskolnikow zaczyna planować zabójstwo lichwiarki. Jego myśli o zabójstwie nie są jednak motywowane tylko chęcią poprawy swojego bytu – rozpoczyna on filozoficzne refleksje na temat prawa do życia i śmierci. Przekonanie, że istnieją ludzie "zwykli" i "niezwykli", którym wolno łamać normy moralne w imię wyższych celów, staje się centralnym punktem jego rozważań. Przed popełnieniem zbrodni śni sen, w którym jest świadkiem brutalnego katowania konia – sen ten utwierdza go w decyzji o podjęciu działania.

Podczas morderstwa Raskolnikow nieoczekiwanie zabija także siostrę lichwiarki, Lizawietę, co dodatkowo komplikuje jego sytuację. Po dokonaniu zbrodni bohater wraca do siebie w stanie szoku i ukrywa zdobyte kosztowności pod przypadkowym kamieniem. Jednak psychicznie nie radzi sobie z popełnionym czynem. Zaczyna chorować, odwiedza rodzinę Marmieładowów po śmierci ich ojca, daje im pieniądze. Popada w coraz większe poczucie winy, które nie daje mu spokoju.

Raskolnikow zaczyna również odwiedzać Sonię Marmieładową, córkę zmarłego Marmieładowa, która pracuje jako prostytutka, by utrzymać swoją rodzinę. Sonia staje się dla niego odwzorowaniem moralnej kary i ostatecznym oparciem. W tym czasie Raskolnikow nawiązuje też kontakt z Porfirym Pietrowiczem, śledczym prowadzącym sprawę zabójstwa Iwanowny. Porfiry podejrzewa Raskolnikowa i prowokuje go do rozmów na temat artykułu "O zbrodni", w którym Raskolnikow przedstawia swoje teorie moralne.

Historia osiąga kulminację, gdy Swidrygajłow, który także wie o zbrodni Raskolnikowa, wyznaje swoje zamiary Duni, siostrze głównego bohatera. Swidrygajłow, mimo swoich złych intencji, nie jest w stanie zrealizować swych planów i po nieudanej próbie samobójstwa odchodzi z życia Raskolnikowa i Duni.

Raskolnikow, pod ciężarem moralnej odpowiedzialności i po wielu wewnętrznych zmaganiach, ostatecznie przyznaje się do zbrodni. Odwiedza komisariat i wyznaje swoje czyny, co kończy się jego skazaniem na osiem lat ciężkich robót na Syberii. Na zesłaniu towarzyszy mu Sonia, która mimo początkowego odrzucenia przez Raskolnikowa, nie opuszcza go i pozostaje mu wierna.

Epilog "Zbrodni i kary" pokazuje przemianę duchową Raskolnikowa. Doświadcza on duchowej odnowy podczas pobytu w szpitalu w Wielkim Tygodniu. Pomoc Soni i lektura Ewangelii skłaniają go do refleksji nad swoim życiem i nawrócenia. Powieść kończy się otwartą refleksją na temat wieczności i uniwersalności moralnego przesłania, które wciąż jest aktualne.

Raskolnikow jest symbolem filozofii i moralności, przemyśleń na temat możliwości przekraczania norm społecznych przez jednostki "wyjątkowe". Dostojewski, poprzez intensywną analizę psychologiczną postaci, przedstawia wewnętrzny chaos i niepokoje swojego bohatera. W powieści odnaleźć można liczne odniesienia do filozofii, m.in. Hegla, i podziału ludzi na "zwykłych" i "niezwykłych". Raskolnikow wierzy, że ma prawo do zbrodni, jeśli jego czyny służą wyższym celom. Jednak jego ostateczne nawrócenie i pokuta pokazują, że żadne cele nie usprawiedliwiają złamania fundamentalnych zasad moralnych.

"Zbrodnia i kara" porusza uniwersalne tematy, takie jak zmagania człowieka z moralnością, odpowiedzialnością za swoje czyny i egzystencjalne pytania. Powieść prezentuje chrześcijańskie przesłanie o odkupieniu i wiecznym porządku, ukazując, że moralne zasady mają atrybuty wieczności i niezmienności niezależnie od czasów i miejsc. Dostojewski w swoim dziele stworzył kompleksową analizę ludzkiej duszy, której przesłanie jest aktualne do dziś i przynosi głębokie refleksje na temat natury człowieka i moralności.