Literackie trawestacje starożytnych mitów. Określ charakter i cel tego zjawiska.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 12.06.2024 o 7:36

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.06.2024 o 7:11

Mity stanowią zbiór opowieści, które od zawsze towarzyszyły ludzkości, poruszając fundamentalne aspekty ludzkiej egzystencji. Są one pełne symboliki, dzięki której świat staje się bardziej zrozumiały i przyjazny. Starożytne mitologie, zwłaszcza grecka i rzymska, zdominowały myślenie i wyobraźnię zachodniego świata, stając się niewyczerpalnym źródłem inspiracji nie tylko dla poetów, ale i filozofów, artystów, a nawet psychologów.

Jednym z największych przykładów wpływu mitologii grecko-rzymskiej na naszą kulturę jest twórczość Zygmunta Freuda. Freudowska koncepcja kompleksu Edypa pochodzi wprost z mitu o królu Edypie – postaci, która nieświadomie zabiła swojego ojca i poślubiła swoją matkę. Freud wykorzystał ten mit, aby uzasadnić i wyjaśnić pewne zjawiska psychiczne, które zaobserwował u swoich pacjentów, co tylko dowodzi, jak głęboko zakorzenione są mity w naszej kulturze i psychice.

Mity można podzielić na kilka rodzajów: teogoniczne, które opowiadają o narodzinach bogów; kosmogeniczne, dotyczące powstania i struktury wszechświata; antropogeniczne, które mówią o stworzeniu człowieka, oraz genealogiczne, które zajmują się rodami ludzkimi. Każdy z tych typów mitów był reinterpretowany na różne sposoby przez różne epoki, a celem tego wypracowania jest zbadanie tych trawestacji i ich wpływu na różne obszary literatury i kultury.

Mit o wojnie trojańskiej jest jednym z najważniejszych i najlepiej znanych mitów greckich. Jego geneza sięga sporu wśród bogiń – Hery, Ateny i Afrodyty – o to, która z nich jest najpiękniejsza. Spór ten wzbudziła Eris, bogini niezgody, rzucając wśród nich jabłko z napisem "Dla najpiękniejszej". Parys, książę trojański, wybrał Afrodytę, która obiecała mu miłość najpiękniejszej kobiety na świecie – Heleny, królowej Sparty. Uprowadzenie Heleny przez Parysa doprowadziło do wybuchu wojny trojańskiej, która stała się tematem dwóch monumentalnych dzieł Homera: "Iliady" i "Odysei".

Homer, pisząc "Iliadę" i "Odyseję", nie tylko utrwalił tradycję ustną, ale także dodał nowe elementy do opowieści o wojnie trojańskiej, czyniąc z niej kompleksową opowieść o ludziach, ich słabościach, heroizmie i tragedii. "Iliada" opisuje gniew Achillesa, jego pojedynek z Hektorem oraz wiele innych epizodów z ostatniego roku wojny trojańskiej. "Odyseja" natomiast skupia się na powrocie Odyseusza do domu, jego przygodach z Polifemem, Scyllą i Charybdą, a także na jego spotkaniu z nimfą Kalipso. Reinterpretacja mitu przez Homera miała na celu nie tylko opowiedzenie znanej historii, ale również ukazanie uniwersalnych prawd o ludzkiej naturze i potrzebie opowiadania historii.

W ten sposób mit o Troi staje się narzędziem literackim, które może być używane do komentowania współczesnych wydarzeń. W wierszu Jana Lechonia "Iliada", Warszawa podczas II wojny światowej zostaje porównana do Troi, a Priam, król Troi, do żebraka śpiewającego "Warszawiankę". Wiersz podkreśla heroizm i niezłomność mieszkańców Warszawy, a jednocześnie pokazuje, że mity mogą być używane do opisywania współczesnych rzeczywistości.

Z kolei Zbigniew Herbert w swoim wierszu "Nike, która się waha" przedstawia boginię zwycięstwa jako postać targaną wątpliwościami wobec nadchodzącego żołnierza. Interpretacja ta przypomina o konieczności walki pomimo przewidywanej śmierci, ukazując, że czasem śmierć za ważne idee jest nieunikniona i nie można się wahać.

Leopold Staff w swoim wierszu "Nike z Samotraki" również sięga po mit o Nike, jednak jego podejście jest bardziej artystyczno-estetyczne. Podziw nad pięknem rzeźby i złośliwy żart w zakończeniu ukazują, że piękno w sztuce jest nieprzemijającym tematem, który nadal fascynuje i inspiruje.

Herbert w wierszu "Apollo i Marsjasz" odnosi się do mitu o Apollonie i Marsjaszu, gdzie rywalizacja między bogiem a satyrem symbolizuje konflikt między tradycyjną i natchnioną sztuką. Marsjasz, który odważył się wyzwać Apollona na konkurs muzyczny, poniósł karę za swoją odwagę. Interpretacja Herberta pokazuje, że konflikt między różnymi rodzajami sztuki jest nieunikniony, a kompromis między nimi jest niemożliwy.

Mit o Dedalu i Ikarze również podlegał różnym reinterpretacjom. Dedal, słynny wynalazca, i jego syn Ikar postanowili uciec z Krety za pomocą skrzydeł wykonanych z piór i wosku. Ikar, nieposłuszny ostrzeżeniom ojca, wzleciał zbyt wysoko, a słońce stopiło wosk, przez co spadł do morza. Ernest Bryll w wierszu "Wciąż o Ikarach głoszą" rozważa popularność postaci Ikara, zestawiając jego tragizm z pragmatyzmem Dedala. Jarosław Iwaszkiewicz w "Ikarze" kontrastuje obraz Breugla z sytuacją z okupowanej Warszawy, ukazując obojętność otoczenia na cierpienie jednostki. Z kolei Herbert w "Dedalu i Ikarze" ukazuje Dedala jako postać rozsądną i pragmatyczną, a Ikara jako marzyciela, co prowadzi do tragicznych konsekwencji.

Reinterpretacje mitu o Prometeuszu pokazują, że mit ten może być używany do wyrażania różnych wartości i idei. Prometeusz, który ukradł ogień bogom i przekazał go ludziom, został ukarany przez Zeusa. Jego męki stały się symbolem poświęcenia dla ludzkości. Staff w wierszu "Prometeusz" skupia się na cierpieniach Prometeusza, a Adam Mickiewicz w III części "Dziadów" przedstawia Konrada jako nowego Prometeusza, który poświęca się dla wyzwolenia narodu.

Podsumowując, trawestacje mitów grecko-rzymskich mają na celu ukazywanie uniwersalnych prawd i problemów ludzkiej natury, które są wiecznie aktualne. Mity te, choć pochodzą z odległych epok, nadal fascynują i inspirują kolejne pokolenia twórców literackich, którzy przekształcają je według własnych potrzeb, aby lepiej wyrazić współczesne problemy i wartości. Przeobrażanie starożytnych mitów w nowe formy literackie pozwala nie tylko na zachowanie dziedzictwa kulturowego, ale także na jego aktualizację i adaptację w nowych warunkach historycznych i społecznych. Tym samym mity stają się nieustającym lustrem naszej rzeczywistości, które w różny sposób odbija, analizuje i komentuje to, co jest nam bliskie i ważne.