Geneza i budowa „Odprawy posłów greckich” Jana Kochanowskiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.06.2024 o 13:41

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.06.2024 o 13:14

---

I. Wprowadzenie

Renesans, jako epoka odrodzenia sztuki, literatury i nauki, przyniósł ze sobą wiele zmian w kulturze Europy, a w szczególności Polski. Wpływy renesansu dotarły do naszego kraju dzięki podróżom polskich szlachciców do Włoch, Niemiec i Francji, gdzie mieli okazję zetknąć się z dorobkiem włoskich humanistów. Polska czerpała inspirację z antycznych wzorców, wprowadzając je do rodzimych dzieł. Jan Kochanowski, jako jeden z czołowych przedstawicieli polskiego renesansu, stał się kluczową postacią, która przeszczepiła na polski grunt wartości i estetykę tej epoki. W swojej twórczości Kochanowski połączył klasyczne wzorce literackie z narodową tematyką i estetyką.

2. Znaczenie „Odprawy posłów greckich”

„Odprawa posłów greckich” to pierwsza i najsłynniejsza tragedia polskiego renesansu. Jest opus magnum dramatu polskiego, którego najbliższe analogiczne dzieła można znaleźć raczej w literaturze starożytnej niż w renesansowej literaturze europejskiej. Tematyka tragedii, zaczerpnięta z mitologii greckiej – dokładnie z „Iliady” Homera, gdzie przedstawione jest poselstwo greckie do Troi – została zaadaptowana przez Kochanowskiego do realiów Polski XVI wieku. Uniwersalizm tematu sprawił, że dzieło jest ponadczasowe i można w nim zobaczyć odbicie współczesnych problemów politycznych i filozoficznych.

II. Geneza utworu

Tragedia powstała w szczególnym momencie historii Polski, będąc produktem intelektualnych dyskusji między Janem Kochanowskim a Janem Zamoyskim. W 1577 roku Zamoyski – przyszły kanclerz koronny, zlecił Kochanowskiemu napisanie sztuki na wesele z Krystyną Radziwiłłówną. Wystawienie „Odprawy posłów greckich” miało miejsce 12 stycznia 1578 roku, w Ujazdowie, w obecności króla Stefana Batorego i jego małżonki Anny Jagiellonki, gdzie publiczność obyła się z ideami dramatycznej poezji. Wydarzenie to spotkało się z wielkim entuzjazmem i uznaniem.

2. Okoliczności powstania

Jan Zamoyski, zainspirowany grecką tematyką i obdarzony wyrafinowanym gustem literackim, poprosił Kochanowskiego o stworzenie nowego, ambitnego dzieła na tę uroczystość. Autor napisał list dedykacyjny do Zamoyskiego, w którym wyraził wdzięczność za możliwość podjęcia się tego wyzwania. Zamoyski, jako doskonały mecenas sztuki, szczególnie doceniał twórczość klaszyków, co zainspirowało Kochanowskiego do zrealizowania tego projektu w duchu tragedii antycznej.

III. Budowa utworu

„Odprawa posłów greckich” jest podzielona na cztery główne części: prolog, protasis, katastasis i epilog. Każda z tych części odgrywa kluczową rolę w rozwoju akcji dramatu.

2. Analiza szczegółowa aktów

- Prolog (w. 1-29): Narracja prowadzona przez Antenora, który informuje o przybyciu greckich posłów, odwołuje się do spisków Aleksandra (Parysa). Jego wypowiedzi antycypują główne konflikty, które będą się rozwijać w dalszej części sztuki. - Epeisodion I (w. 30-67): Dialog między Aleksandrem a Antenorem wprowadza sprzeczne postawy wobec kwestii oddania Heleny. Przez technikę stichomytia wyrażają swoje skrajne emocje i niechęć, co służy wzmocnieniu dramatycznego napięcia.

3. Stasima i ich rola

- Stasimon I (w. 68-87): Chór młodzieży śpiewa o młodości i jej skłonności do folgowania sobie, co wprowadza refleksję na temat ludzkiej natury i jej ułomności. - Stasimon II (w. 161-180): Chór krytykuje polityków, ujawniając ostrożność wobec ich decyzji. - Stasimon III (w. 424-464): Eksperymentalna pieśń bez rymów, pełna zawiłych metafor, które podkreślają nieuchronność losu.

4. Rozwinięcie akcji

- Epeisodion II (w. 88-160): Lament Heleny w rozmowie ze Starszą Panią, która ją pociesza. Scena przedstawia ludzką stronę konfliktu, dodaje głębi postaciom. - Epeisodion III (w. 181-378): Detaliczna relacja Posła o postanowieniach Rady trojańskiej. Dyskusja między Aleksandrem a Antenorem, w której uwagę przyciąga wystąpienie Ikeatona, kończące się decyzją o zatrzymaniu Heleny w Troi, co niechybnie prowadzi do wojny. - Epeisodion IV (w. 383-423): Dialog Ulissesa i Menelaosa o anarchii w Troii, który podkreśla chaos panujący w mieście. - Epeisodion V (w. 465-556): Rozmowa między Antenorem, Priamem i Kasandrą, która przynosi przepowiednię o nadchodzącej zagładzie. Kasandra, mimo że ostrzega przed niebezpieczeństwem, jest ignorowana przez Priama, a jej rady zostają odrzucone.

5. Epilog (w. 559-605)

Epilog koncentruje się na finałowych wystąpieniach Antenora oraz wiadomości Rotmistrza o nadchodzącym zagrożeniu. Jest to moment kulminacyjny, w którym ukazuje się pełne znaczenie tragedii oraz jej przesłanie. Apel Antenora o rozwagę, a także informacje o nadchodzącej wojnie, podkreślają polityczną krótkowzroczność i brak rozwagi, co jest głównym morałem utworu.

IV. Struktura tragedii klasycznej

Kochanowski trzyma się zasad trzech jedności klasycznej tragedii: jedności czasu, jedności miejsca i jedności akcji. Akcja utworu dzieje się w ciągu jednej doby, na królewskim dziedzińcu Troi, i skoncentrowana jest na jednym wątku – konflikcie wokół Heleny. Takie podejście dramatyczne pozwala na zbudowanie napięcia i skoncentrowanie uwagi odbiorcy na istocie dramatu.

2. Rola Chóru

Chociaż chór odgrywa ograniczoną rolę w fabule, jego pieśni pełnią funkcję refleksji moralnej i politycznej, dodając głębi znaczeniowej. Kasandra, członkini chóru, staje się głosem rozsądku, ostrzegając przed konsekwencjami politycznej nieodpowiedzialności, co ma swoje odzwierciedlenie w realiach ówczesnej Polski.

V. Znaczenie i przesłanie utworu

Osobowości Antenora i Aleksandra wyrażają sprzeczne postawy polityczne i moralne. Antenor, jako przedstawiciel rozsądku i moralności, ostrzega przed niebezpieczeństwami wojny i namawia do oddania Heleny. Aleksander, przeciwnie, kieruje się egoizmem i żądzą władzy, co prowadzi do katastrofy. W ten sposób postacie stają się personifikacją ówczesnych zjawisk społecznych, politycznych i moralnych.

2. Aktualność przesłania

Choć tematyka tragedii jest osadzona w mitologii, przesłanie utworu jest niezwykle aktualne. Kochanowski, poprzez swój dramat, mobilizował do zbliżającej się wojny z Moskwą, ostrzegał przed polityczną krótkowzrocznością i nawoływał do rozwagi w podejmowaniu decyzji. Kasandra, będąca symbolem jednostkowego głosu rozsądku, stanowi alegorię dla osób, które widzą nadchodzące zagrożenia, lecz ich ostrzeżenia są ignorowane.

VI. Zakończenie

„Odprawa posłów greckich” jest dziełem o fundamentalnym znaczeniu dla polskiego renesansu. Jan Kochanowski swobodnie czerpiąc z antycznych wzorców, stworzył dramat, który nie tylko odzwierciedla ówczesne problemy polityczne, lecz także stanowi uniwersalne przesłanie ostrzegające przed konsekwencjami nieodpowiedzialnych decyzji.

2. Wpływ utworu na literaturę

Dzieło Kochanowskiego odegrało kluczową rolę w kształtowaniu dramatu polskiego, inspirując przyszłych twórców do tworzenia literatury refleksyjnej i zaangażowanej politycznie. Nawet po latach, „Odprawa posłów greckich” pozostaje w kanonie literatury, przypominając o niezmiennych wartościach moralnych i odpowiedzialności politycznej.