Mikołaj Sęp Szarzyński i ukazany w jego twórczości problem człowieka żyjącego w epoce baroku

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 24.06.2024 o 7:38

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 24.06.2024 o 7:24

---

Mikołaj Sęp Szarzyński, urodzony około 1550 roku i zmarły w 1581, to jeden z bardziej zagadkowych poetów polskich drugiej połowy XVI wieku. Choć żył krótko, pozostawił po sobie niezwykle poetyckie dziedzictwo, które do dziś budzi zachwyt i skłania do refleksji nad egzystencjalnymi dylematami człowieka. Mimo że jego twórczość mieści się na pograniczu renesansu i baroku, Sęp jest często postrzegany jako prekursor literatury barokowej w Polsce. Jego poezja jest pełna głębokich refleksji, a zarazem niepokoju typowego dla epoki baroku.

---

Wybór konkretnej epoki, do której można przypisać twórczość Sępa, nie jest łatwy i jednoznaczny. Z jednej strony w jego utworach można dostrzec cechy renesansowe, takie jak humanistyczne zainteresowanie człowiekiem i refleksje nad jego rolą w świecie. Z drugiej strony, twórczość ta nosi w sobie cechy barokowe: egzystencjalne problemy, filozoficzne refleksje i charakterystyczny dla baroku niepokój o los człowieka i jego miejsce w kosmosie. To właśnie różnorodność tych cech sprawia, że Sęp Szarzyński jest często uznawany za wybitnego poetę epoki przejściowej, w której wartości renesansowe zaczynają ustępować miejsca dramatycznym dylematom barokowym.

---

Twórczość Sępa Szarzyńskiego mieści się w okresie przejściowym między renesansem a barokiem, co dodaje jej specyficznego charakteru i unikalnego napięcia. Renesansowe motywy, takie jak humanizm i refleksje nad rolą jednostki, współistnieją w jego poezji z bardziej złożonymi, barokowymi problemami. Mimo że renesans podkreślał wartość spraw materialnych i cielesnych, Sęp Szarzyński w swoim wydaniu humanizmu zwracał uwagę na duchowe aspekty ludzkiego życia i zagubienie człowieka w świecie pełnym pokus. Jego poezja jest przesiąknięta filozoficznymi refleksjami na temat trudności w zrozumieniu świata, którym rządzi Bóg, często trudny do zrozumienia przez człowieka.

Elementy barokowe w jego twórczości są jeszcze bardziej wyraźne. Poeta z dużą pasją i dramatyzmem podejmuje wątki egzystencjalne, zmagając się z problemami natury ludzkiej, które są złożone i pełne wewnętrznych sprzeczności. Sęp podkreśla dwoistość ludzkiej natury, w której wartości duchowe ścierają się z cielesnymi pragnieniami, co prowadzi do stałej wewnętrznej walki. Cechą charakterystyczną jego poezji jest obsesja na punkcie śmierci i nieuchronności końca życia, co nadaje jego twórczości niezwykły, pełen zwątpienia charakter. W jego utworach nie brakuje też refleksji nad przemijaniem i nietrwałością ludzkiej egzystencji, co jest typowe dla epoki baroku.

Analizując konstrukcję sonetów Sępa Szarzyńskiego, zauważamy typowy dla tej formy literackiej podział na oktet i sestet, które tworzą napięcie strukturalne. Oktet często wprowadza problem lub dylemat, który następnie jest rozwijany i lub rozwiązany w seście. Struktura ta pozwala poecie na głęboką analizę filozoficznych i egzystencjalnych problemów, które są mu bliskie. Przykłady znajdziemy w sonetach takich jak "O nietrwałej miłości rzeczy świata tego" oraz "O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem".

Jednym z centralnych problemów egzystencjalnych w twórczości Sępa Szarzyńskiego jest dwoistość natury ludzkiej. Poeta często przedstawia człowieka jako istotę zagubioną między wartościami duchowymi a pragnieniami cielesnymi. Walka między nimi jest nie tylko wewnętrznym dramatem jednostki, ale również odzwierciedleniem barokowego zanurzenia w konfliktach moralnych i duchowych. Sęp Szarzyński przedstawia człowieka jako istotę rozdartą, która nieustannie zmaga się z grzechem, pokusami i własnymi słabościami. Można to zobaczyć w utworze "O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem", gdzie poeta mówi o ciągłej walce z siłami zła i o potrzebie duchowego wsparcia w Bogu.

Samotność i zagubienie podmiotu lirycznego są kolejnymi ważnymi problemami w poezji Sępa Szarzyńskiego. Poeta często ukazuje człowieka jako samotnika, który nie potrafi zrozumieć świata i przepisów Bożych. Taka wizja człowieka jako istoty zagubionej i pełnej niepewności jest charakterystyczna dla baroku, który często podkreślał kruchość i przemijalność ludzkiego życia. Sęp Szarzyński z jednej strony stawia na duchową opiekę Boga, a z drugiej, ukazuje tragiczny aspekt ludzkiej egzystencji, pełen niepokoju i duchowych zmagań.

W poezji Sępa Szarzyńskiego nie brakuje też motywów walki dobra ze złem. Wprowadza on barokowy niepokój, przedstawiając świat jako arena, na której toczą się nieustanne zmagania między siłami dobra i zła. W utworze "O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem" można dostrzec ten dualizm, który prowadzi do ciągłych moralnych wyborów i refleksji nad etycznymi dylematami. Słabość człowieka i jego ciągłe dążenie do pokonania pokus i grzechu są przedstawione w sposób dramatyczny, co dodaje poezji Sępa jeszcze większej głębi.

Tematy miłości także odgrywają istotną rolę w twórczości Sępa Szarzyńskiego. W utworze "O nietrwałej miłości rzeczy świata tego" poeta porusza temat nietrwałości miłości ziemskiej w kontraście do miłości duchowej. Z jednej strony, ukazuje przemijalność uczuć związanych z dobrami materialnymi, takimi jak pieniądze, władza i sława. Z drugiej strony, podkreśla wartość miłości do Boga, która jest trwała i nieprzemijalna. Taki podział na miłość ziemską i duchową ukazuje barokową obsesję na punkcie przemijania i poszukiwania stałych wartości w świecie pełnym zmienności.

Wątek walki z szatanem, światem i ciałem jest szczególnie widoczny w utworze "O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem". Poeta ukazuje tu człowieka jako istotę podlegającą ciągłym pokusom i grzechom, która musi stawiać czoła swoim wewnętrznym demonom. Człowiek jest przedstawiony jako "wątły, niebaczny, rozdwojony w sobie", co odzwierciedla jego wewnętrzną słabość i potrzebę duchowego wsparcia. W walce tej jedyną oparciem jest Bóg, który daje siłę do przezwyciężenia pokus i grzechów.

Filozoficzne i religijne rozważania w poezji Sępa Szarzyńskiego są pełne głębokich refleksji nad ludzką naturą i sensem życia. Poeta ukazuje swoje osobiste zmagania jako podmiot liryczny, który poszukuje duchowego oparcia w Bogu. Sęp często czerpie z religijnych tekstów i modlitw, aby wyrazić swoje rozterki i niepokoje. W jego poezji Bóg jest jedyną nadzieją i oparciem, które pozwala człowiekowi znaleźć sens w świecie pełnym chaosu i niepewności.

Analiza wybranych utworów Sępa Szarzyńskiego pozwala lepiej zrozumieć jego poetycki świat i charakterystyczne motywy, które dominują w jego twórczości. "O nietrwałej miłości rzeczy świata tego" to utwór, w którym poeta krytykuje materializm i przemijające wartości, stawiając na piedestale miłość duchową. "O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem" to z kolei utwór, w którym człowiek zmaga się z pokusami i grzechem, a jedynym oparciem jest dla niego Bóg. Inne ważne sonety, takie jak "Sonet II", "Sonet I", "Epitafium Rzymowi", również ukazują dynamiczny charakter refleksji poety i jego głębokie zanurzenie w barokowych problemach egzystencjalnych.

Znaczenie twórczości Mikołaja Sępa Szarzyńskiego jest nie do przecenienia. Jego poezja, pełna filozoficznych i religijnych rozważań, stanowi istotny wkład w literaturę przełomu renesansu i baroku. Problemy ludzkiej natury, egzystencjalne wątpliwości i niewyczerpane źródło duchowej walki, które porusza, są aktualne do dziś. Barokowe tematy w jego twórczości znajdują współczesne odczytania, pokazując, że dylematy człowieka sprzed kilku wieków są nadal aktualne i uniwersalne.

Twórczość Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, zanurzona w filozofii i religii, łączy dwa światy: ziemski i duchowy, ukazując złożoność ludzkiego losu. Jego poezja, pełna dramatyzmu i głębokiej refleksji, jest doskonałym przykładem literatury barokowej, która eksploruje nie tylko świat zewnętrzny, ale przede wszystkim wewnętrzne konflikty człowieka. Choć twórczość Sępa mieści się na granicy renesansu i baroku, to jednak jego barokowy niepokój, refleksje nad śmiercią i zmiennością ludzkiego życia czynią go jednym z ważniejszych poetów epoki baroku w Polsce.

---

Bibliografia obejmuje zbiory poezji Mikołaja Sępa Szarzyńskiego, artykuły naukowe i monografie dotyczące jego twórczości oraz literaturę na temat epoki baroku i jej specyfiki. Konkretnymi przykładami na poparcie analizowanych tematów są cytaty z jego utworów, które ilustrują dynamiczny charakter refleksji poety i złożoność problemów egzystencjalnych, z którymi się zmagał.