"To, co było, może przyjść" - "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego jako ocena sytuacji narodowej i stanu świadomości społeczeństwa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 30.06.2024 o 16:30

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 30.06.2024 o 15:48

W literaturze polskiej niewiele utworów oddaje w takim stopniu ducha epoki oraz analizuje stan świadomości społecznej i narodowej jak "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego. Wybitny przedstawiciel Młodej Polski, Wyspiański, zasłynął jako dramatopisarz, scenograf, dekorator i projektant strojów, a swoje życie i twórczość poświęcił szeroko pojętej kulturze narodowej. Tworzył w atmosferze Krakowa i Galicji, miejsc o bogatej historii i żywej tradycji kulturowej.

"Wesele" jest jednym z najważniejszych dzieł Wyspiańskiego, stanowiącym swoisty pomost między literaturą romantyzmu a modernizmem, integrującym elementy symboliczne, fantastyczne, wizualne z realistycznymi. Tematyka dramatu koncentruje się na narodowej i społecznej kwestii, co czyni go ważnym komentarzem do sytuacji Polski na przełomie XIX i XX wieku. Wyspiański, przez pryzmat wydarzeń i postaci, konstruuje krytyczną ocenę świadomości społecznej i kondycji narodowej.

Podstawą fabuły dramatu jest ślub poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną, który odbył się 20 listopada 1900 roku w Bronowicach pod Krakowem. Wesele to wydarzenie miało charakter symboliczny, z jednej strony odzwierciedlając fascynację inteligencji wsią i jej tradycjami, z drugiej – manifestując ogromne społeczne kontrasty. Bronowice, z ich specyficzną kulturą i tradycją, stały się miejscem symbolicznego spotkania dwóch odmiennych światów: inteligencji i chłopstwa.

Kraków, będący wówczas centrum życia kulturalnego, oraz Galicja, oddająca specyfikę ruchu chłopskiego, stanowią tło dramatu. Fascynacja wsią i jej kulturą, określana mianem "ludomanii", była w tym okresie powszechnym fenomenem wśród artystów Młodej Polski. Uważano, że autentyzm i prostota życia wiejskiego mogą stać się impulsem odnowy narodowej.

Dramat "Wesele" składa się z trzech aktów, z których każdy spełnia określoną rolę w rozwoju treści i konstrukcji znaczeń. Akt I wprowadza czytelnika w społeczność bronowicką i środowisko inteligencji, ukazując przepaść między nimi. Wyspiański w wyrazisty sposób przedstawia różnice, uprzedzenia i stereotypy funkcjonujące po obu stronach. Spotkanie tych dwóch światów ukazuje brak wzajemnego rozeznania i głębokie podziały, co już w pierwszym akcie wyraźnie sygnalizuje problemy społeczne i narodowe.

W akcie II pojawiają się postaci fantastyczne, które symbolizują różne aspekty świadomości narodowej. Marysia widzi ducha swojego zmarłego ukochanego – tęsknota i niespełnienie. Stańczyk, który pojawia się przed Dziennikarzem, jest uosobieniem narodowej mądrości i ironii wobec polskich słabości. Zawisza Czarny, jako duch-szermierz, wyraża romantyczne marzenia Poety o potędze i heroizmie. Hetman Branicki przypomina Pana Młodego o zdradzie narodowej, natomiast Upiór, będący duchem Jakuba Szeli, symbolizuje brutalną przeszłość chłopskiego buntu. Wernyhora, zjawa przypominająca Gospodarzowi o niewykonanej misji powstańczej, jest symbolem ducha narodowej walki.

Akt III przynosi kulminację problematyki dramatu, gdy zaniedbanie misji i brak przywództwa prowadzi do niepowodzenia próby powstania narodowego. Chochoł i jego hipnotyzujący taniec stają się symbolem uśpienia narodu, ukazując pesymistyczną wizję gotowości społeczeństwa do zmiany.

W dramacie "Wesele" można dostrzec krytyczną ocenę gotowości polskiego społeczeństwa do walki o niepodległość. Inteligencja, przedstawiona jako grupa niezorganizowana i niezdolna do przewodnictwa, zawodzi oczekiwania społeczne. Wzajemne niezrozumienie między inteligencją a chłopstwem prowadzi do tragicznego rozłamu. Odpowiedzialność inteligencji za edukację i świadomość chłopów zostaje podkreślona w dramatycznej rozmowie między Czepcem a Dziennikarzem, ukazując zaniedbania i obojętność elit.

Chłopi, choć wykazują gotowość do walki, brakuje im świadomości narodowej i przygotowania, co uwidacznia się w postawach Jaśka i Czepca. Niedoświadczenie i brak liderów prowadzą do bezowocnych działań, co symbolizuje nieodpowiedzenie na wezwanie Wernyhory. W dramacie te kontrasty stają się dostępne dzięki głębokiej symbolice i złożonemu charakterowi postaci.

Symbolika postaci w "Weselu" odzwierciedla różnorodne aspekty polskiego społeczeństwa. Marysia i widmo symbolizują tęsknoty i niespełnienia, Dziennikarz i Stańczyk ukazują narodową mądrość pod maską, Poeta i Rycerz wyrażają romantyczne tęsknoty, a Pan Młody i Hetman Branicki – zdradę społeczną. Radczyni i Klimina konfrontują wiejskie myślenie z miejskim, a Gospodarz i Wernyhora – pokazują, że zjednoczenie narodu jest wciąż możliwe, choć trudne do osiągnięcia.

Realia społeczne ukazane w dramacie "Wesele" odzwierciedlają dystans między warstwami społecznymi, który był znaczący na przełomie wieków. Realne prototypy bohaterów, takie jak postacie z krakowskiego środowiska, wpływają na realistyczne przedstawienie problematyki i dodają głębi dramatowi. Adaptacje sceniczne i filmowe "Wesela" utrwalają jego znaczenie, pozwalając kolejnym pokoleniom na odczytywanie dzieła i jego przesłania.

Choć "Wesele" powstało w specyficznych realiach historycznych i społecznych, jego istotna warstwa sensów pozostaje aktualna. Dramat nasączony jest uniwersalnymi wartościami, które zachowują znaczenie także dla współczesnych odbiorców. Przesłanie "Wesela" podkreśla konieczność wzajemnego zrozumienia, współpracy i odpowiedzialności, co wciąż pozostaje ważne w kontekście współczesnego społeczeństwa.

Podsumowując, "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego jest głęboką krytyką sytuacji narodowej i świadomości społecznej polskiego społeczeństwa na przełomie XIX i XX wieku. Wyspiański w mistrzowski sposób wykorzystuje symbolikę i charakterystykę postaci, aby ukazać złożoność i trudności w zjednoczeniu narodu. Przesłanie dramatu, mimo swojej historycznej specyficzności, pozostaje uniwersalne, przypominając kolejnym pokoleniom o zgubnych skutkach obojętności i niedojrzałości społecznej.