Nie ma ucieczki przed formą... Na podstawie losów Józia i rozdziału „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza mówiącego o koncercie Fryderyka Chopina udowodnij, że jesteśmy zniewoleni przez formę

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.07.2024 o 6:57

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 3.07.2024 o 6:37

Literatura od wieków posługuje się różnymi formami, które kształtują naszą percepcję świata i samego siebie. Witold Gombrowicz w swojej powieści "Ferdydurke" mistrzowsko ukazuje, jak bardzo jesteśmy zniewoleni przez różnorodne formy, czy to społeczne, czy kulturowe. Poprzez losy głównego bohatera Józia oraz rozdział dotyczący koncertu Fryderyka Chopina, autor ukazuje, że praktycznie nie ma ucieczki przed formą. Teza, którą postaram się udowodnić w niniejszym wypracowaniu, brzmi: "Jesteśmy zniewoleni przez formę, co potwierdzają losy Józia oraz rozdział o koncercie Chopina w powieści 'Ferdydurke' Witolda Gombrowicza".

I. Józio jako symbol zniewolenia przez formę

Józio Kowalski, trzydziestoletni pisarz, znajduje się w szczególnie groteskowej sytuacji: zostaje zmuszony do powrotu do dzieciństwa. To Gombrowiczowski sposób na ukazanie, że jednostka nigdy nie jest wolna od narzuconych schematów. Józio, pomimo swojego wieku, doświadczenia i pewnej dojrzałości, zostaje wpędzony w formę dziecka szkolnego. Choć jest świadomy fałszu tej sytuacji, nie potrafi się jej skutecznie sprzeciwić.

2. Sytuacja w szkole

Profesor Pimko jest tutaj symbolicznym narzędziem wprowadzającym Józia z powrotem w świat dzieciństwa. Dodaje uczniowi 15 lat, co absurdalnie ukazuje, jak łatwo forma może deformować rzeczywistość. Szkoła, do której trafia Józio, jest miejscem, gdzie wzory myślenia są narzucane i krzywdzące. Nauczyciele nie zachęcają do myślenia, lecz do powielania gotowych formułek. Uczniowie są zmuszeni demonstrować niedojrzałość, a każda próba samodzielnego myślenia jest karana.

Józio stara się sprzeciwić systemowi szkolnemu, jednak każda jego próba kończy się niepowodzeniem. System nauczył uczniów, że każde odstępstwo od narzuconych form jest niebezpieczne. Józio, choć świadomy swojego zniewolenia, nie potrafi się wyzwolić, ponieważ społeczeństwo i kultura wciąż narzucają nowe formy.

3. Pobyt u Młodziaków

Pobyt Józia w domu Młodziaków jest kolejnym etapem jego walki z formą. Zostaje tam storpedowany przez nowoczesne wzorce obyczajowe, które są innego rodzaju formą niż te, które spotkał w szkole, ale równie zniewalające. Rodzina Młodziaków narzuca mu rolę staromodnego kawalera, mimo że Józio próbuje pokazać swoją "nowoczesność". Co więcej, ich "nowoczesność" okazuje się również formą, głęboko zakorzenioną w określonych normach i oczekiwaniach społecznych.

Józio próbuje burzyć formę, ale za każdym razem, kiedy wydaje się, że odnosi sukces, szybko popada w kolejną, jeszcze bardziej narzucającą schematy. Nie jest w stanie wyjść poza gry i konwencje, co staje się jeszcze bardziej jaskrawe, kiedy próbuje wejść w bliskie relacje z mieszkańcami tego domu. Każdy jego krok jest determinowany przez oczekiwania innych, co czyni jego bunt daremnym.

4. Podsumowanie losów Józia

Losy Józia w "Ferdydurke" doskonale ilustrują tezę Gombrowicza o niemożliwości ucieczki przed formą. Józio, mimo swoich prób uwolnienia się, wciąż wpada w kolejne schematy. Każda nowa forma wydaje się bardziej zniewalająca od poprzedniej, i każda próba ucieczki kończy się niepowodzeniem. To pokazuje, że człowiek nigdy nie będzie sobą; zawsze będzie grał przypisaną rolę, która zostanie mu narzucona przez społeczeństwo.

II. Koncert Fryderyka Chopina jako przykład dominacji formy w sztuce

Rozdział poświęcony koncertowi Fryderyka Chopina w "Ferdydurke" jest znakomitym przykładem analizy problemu formy w kontekście sztuki, zarówno procesu twórczego, jak i odbioru dzieła. Gombrowicz wykorzystuje postać muzycznego geniusza, aby ukazać, jak forma jest nieodłącznym elementem każdej formy twórczości oraz jej percepcji przez odbiorców.

2. Zniewolenie artysty przez formę

Proces twórczy już na samym początku zostaje zdeterminowany przez formę. Pierwsze zdanie powieści, pierwsze nuty symfonii, dotyk pędzla na płótnie - wszystko to określa dalszy kształt dzieła. Artysta, nawet jeśli jest świadomy formy, nie może od niej uciec. Każde kolejne dzieło staje się wypadkową wcześniejszych wyborów i narzuconych form. Pisarz musi zdecydować, czy jego dzieło będzie komedią, dramatem czy też dziełem heroicznym, co w pewnym sensie predestynuje je do określonego odbioru i funkcjonowania w ramach kultury.

3. Powielanie wielkich geniuszy

W "Ferdydurke" pojawia się również motyw artystów, którzy powielają styl wielkich twórców. Gombrowicz krytykuje artystów-masy, którzy nie mają odwagi, by stworzyć coś naprawdę nowego. W literaturze, muzyce, malarstwie jesteśmy świadkami nieustannego naśladowania, gdzie twórcy boją się wyłamać z narzuconych ram. Powielają style, techniki i formy swoich poprzedników, nie wnosząc nic nowatorskiego. Kopiowanie staje się dominującą formą twórczości, a oryginalność jest marginalizowana.

4. Zniewolenie odbiorcy przez formę

Odbiorcy sztuki są również zniewoleni przez formę. Przykład koncertu Chopina w powieści ukazuje, jak odbiorca jest kierowany przez stereotypy i opinie krytyków klasycznych. Słuchacze na koncercie nie oddają się swobodnej percepcji muzyki, ale raczej klaskają z potrzeby dostosowania się do społecznych norm i oczekiwań. Sama ocena dzieła sztuki jest określona przez formy zewnętrzne, takie jak krytyczne recenzje, prestiż sal koncertowych czy nawet długa tradycja doskonałości, jaką przypisuje się Chopinowi.

Gombrowicz w tym rozdziale niezwykle trafnie pokazuje, jak forma nie tylko determinuje proces twórczy, ale również sposób jego odbioru. Odbiorcy nie są w stanie spontanicznie ocenić dzieła; muszą się odnosić do określonych kryteriów i formuł, które z góry zdecydowują o wartości i percepcji dzieła. Klaskanie po koncercie, choć wydaje się odruchem, jest w rzeczywistości wynikiem presji społecznej.

5. Podsumowanie dominacji formy w sztuce

Forma w sztuce jest nieodłącznym elementem jej funkcjonowania. Determinuje zarówno proces twórczy, jak i percepcję odbiorcy. Każde odstępstwo od przyjętych formuł spotyka się zazwyczaj z odrzuceniem lub niezrozumieniem. Z takiego punktu widzenia, twórczość artystyczna i jej odbiór są poddane nieustannemu zniewoleniu przez formy kulturowo-społeczne.

III. Uniwersalność formy w codziennym życiu

Codzienne życie jest pełne form, które kształtują nasze zachowania i interakcje społeczne. Jednym z historycznych przykładów może być życie w PRL, kiedy to pytanie o Lenina sugerowało z góry poprawną odpowiedź. Jakiekolwiek odstępstwo od oficjalnej linii partyjnej mogło skutkować poważnymi konsekwencjami. Ludzie byli zmuszani do powielania formułek, niezależnie od własnych przekonań. Zniewolenie formą było tutaj ewidentne, pokazując, jak bardzo społeczeństwo może zmuszać jednostkę do określonego sposobu myślenia i działania.

2. Przykład z lekcji Badaczki

Na gruncie edukacyjnym mamy do czynienia z jednowymiarowym nauczaniem, które narzuca uczniom określone poglądy i brak tolerancji dla odmiennego zdania. Badaczka na swojej lekcji nie pozwala na kreatywność i indywidualne myślenie uczniów. Nauczanie staje się monologiem, w którym wszechobecna jest forma przekazywania wiedzy, nie zostawiając miejsca na kontrowersje czy dialog. Każdy, kto próbuje wyjść poza narzucony schemat, jest marginalizowany.

3. Forma w codziennej etykiecie

Społeczne zwyczaje i etykieta są kolejnym przykładem form, które rządzą naszym życiem na co dzień. Mówienie „dzień dobry”, przepuszczanie kobiet w drzwiach, zachowania przy stole - to wszystko są formy, których przestrzeganie jest społecznym obowiązkiem. Każde odstępstwo jest natychmiast piętnowane. Ktoś, kto spróbuje żyć wbrew tym normom, szybko zostanie uznany za "niewychowanego chama" i zostanie wykluczony z społeczności. W ten sposób forma kształtuje naszą codzienność, narzucając na nas określone ramy zachowań.

4. Podsumowanie sekcji o codziennej formie

Forma jest wszechobecna w naszym codziennym życiu, determinując nasze zachowania i interakcje społeczne. Każda próba sprzeciwu wobec formy spotyka się z negatywnymi konsekwencjami. Akceptacja form jako nieodłącznego elementu naszego życia może prowadzić do głębszego zrozumienia społecznych mechanizmów. Niezależnie od tego, jak bardzo staramy się być oryginalni czy niekonwencjonalni, zawsze wpadamy w kolejne formy, które kształtują nasze życie.

Zakończenie

Dlatego akceptacja form jako naturalnego elementu naszego istnienia może prowadzić do lepszego zrozumienia świata i samego siebie. Jest to jednocześnie przestrzeń do refleksji nad rolą formy i jej wpływem na nasze życie. Uzmysłowienie sobie, że nie ma ucieczki przed formą, może być pierwszym krokiem do świadomego i bardziej krytycznego podejścia do otaczających nas norm i schematów. Litera Gombrowicza ukazuje nie tylko dramatyczne, ale i groteskowe aspekty naszej rzeczywistości, w której wszyscy jesteśmy aktorami grającymi przypisane nam role według narzuconych scenariuszy.