Czy właśnie taka jest szkoła, jaką przedstawia Gombrowicz w „Ferdydurke”?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.01.2026 o 12:44

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 27.04.2025 o 22:42

Witold Gombrowicz w swojej powieści "Ferdydurke" przedstawia satyryczny obraz szkoły, który do dziś budzi wiele kontrowersji i skłania do refleksji nad funkcjonowaniem systemu edukacji. W tej literackiej wizji szkoła jest miejscem pełnym absurdów, gdzie nadrzędną rolę odgrywają formy i stereotypy, co prowadzi do zmechanizowania całego procesu nauczania. Czy rzeczywiście ten obraz szkoły jest prawdziwy, czy to jedynie artystyczna przesada?

Gombrowicz kreuje szkołę jako instytucję opartą na hierarchii i wręcz wojskowym porządku, gdzie uczniowie są pozbawiani indywidualności na rzecz zunifikowanego myślenia. Główny bohater, Józio, doświadcza tego na własnej skórze, gdy zostaje "wciągnięty" do szkoły i zmuszony do podporządkowania się narzuconym mu rolom i formom. Nauczyciele u Gombrowicza to postaci groteskowe, często przerysowane, które reprezentują różne podejścia do nauczania — od ślepego formalizmu po nieudolną symulację postępowości. Przykładem może być postać profesora Pimki, który reprezentuje przestarzałe metody nauczania i traktowanie uczniów jak bezwolne tabliczki do zapisania wiedzą.

Problemem, jaki porusza Gombrowicz, jest brak rzeczywistego dialogu między nauczycielem a uczniem. W tej szkole idea odbierana jest jako coś zewnętrznego, narzuconego, a sam proces nauczania jako mechaniczny i odhumanizowany. To obnażenie systemu, który nie tyle rozwija, co raczej ścina wszystkie jednostki do jednego poziomu, wytwarzając swoisty „produkt końcowy” w postaci podporządkowanego ucznia. Gombrowicz z ironią opisuje, jak młodzież zamiast zdobywać wiedzę i inspirować się do samodzielnego myślenia, ulega tresurze intelektualnej.

Jedną z bardziej pamiętnych scen jest lekcja języka polskiego, prowadzona w sposób automatyczny, nie uwzględniający indywidualnych zdolności czy potrzeb uczniów. Nauczyciel skupia się na recytowaniu regułek i wymuszaniu bezmyślnej akceptacji, co prowadzi do tego, że uczniowie gubią się w treści, nie rozumiejąc jej sensu. Tu właśnie Gombrowicz pokazuje, jak system edukacyjny formuje ludzi w sposób sztuczny i odrealniony, nie przywiązuje wagi do prawdziwego zrozumienia materiału.

W szkole z "Ferdydurke" dominuje konformizm i fałsz, gdzie nawet najmniejsze odchylenie od normy jest karane. Ilustruje to scena, w której każdy przypadek indywidualizmu jest traktowany jako zagrożenie dla stabilności systemu szkolnego. Uczniowie są zmuszeni do nieustannego dostosowywania się do oczekiwań innych, w wyniku czego tracą autentyczność i zdolność do krytycznego myślenia. Gombrowicz krytykuje tutaj społeczeństwo, które w imię fałszywego komfortu zbiorowego przyjmuje takie normy, utrudniającł rozwój samodzielnych jednostek.

Warto jednak zadać sobie pytanie, czy obraz szkoły przedstawiony w "Ferdydurke" to rzeczywistość z czasów Gombrowicza, czy też odnajdziemy tam uniwersalne prawdy, aktualne i dzisiaj. Choć możemy zauważyć, że edukacja przeszła wiele reform, niektóre problemy pozostają nadal aktualne. Konformizm, nadmierna biurokracja, brak dialogu między nauczycielem a uczniem czy schematyczność nauczania to kwestie, które można dostrzec i w obecnym systemie edukacji.

Jednak współczesna szkoła coraz częściej stawia na kreatywność, rozwijanie umiejętności miękkich i dialog. Nauczyciele są bardziej świadomi indywidualnych potrzeb uczniów, a nowoczesne metody dydaktyczne starają się wyjść naprzeciw wyzwaniom postawionym przez Gombrowicza. Wielu pedagogów odchodzi od skostniałych formuł w nauczaniu i szuka sposobów, aby inspirować uczniów do samodzielnego myślenia i działania.

Podsumowując, szkoła przedstawiona w "Ferdydurke" jest przerysowaniem pewnych realiów czasów przedwojennych, ale także przenikliwym spojrzeniem na problemy edukacji, które są aktualne i dziś. Gombrowicz, poprzez swój groteskowy styl, stawia pytania o wartość wolności myśli i autentyczności jednostki w obliczu narzucanych form. Dlatego mimo zmieniających się czasów, jego wizja wciąż skłania do refleksji nad kierunkiem, w którym zmierza współczesna edukacja, a także nad tym, co możemy zrobić, by była bardziej otwarta, ludzka i inspirująca.