Kierunki charakterystyczne dla Młodej Polski oraz ich realizacja w liryce tego okresu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 5.07.2024 o 6:26

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 5.07.2024 o 5:45

I. Wstęp

Młoda Polska, okres literacki obejmujący przełom XIX i XX wieku, cechuje się fascynującą różnorodnością kierunków artystycznych i filozoficznych. Po zdominowanej przez pozytywizm praktyczności, nastał czas intensywnego poszukiwania duchowego i artystycznego. Literaci zapożyczali myśli filozofów, starając się odkrywać nowe znaczenia, reinterpretować świat i jego codzienność poprzez pryzmat głębszych wartości i emocji. Był to czas, w którym literatura łączyła się z filozofią, a artyści tworzyli dzieła o głębokim, symbolicznym charakterze. Zasadnicze prądy filozoficzne tego okresu – nietzscheanizm, schopenhaueryzm i bergsonizm – wywarły duży wpływ na literaturę, kształtując jej formę i treść.

2. Określenie głównych filozofii epoki

Friedrich Nietzsche, Artur Schopenhauer i Henri Bergson to trzech filozofowie, których myśli przeniknęły do literatury Młodej Polski. Nietzsche odrzucał chrześcijańskie ideały moralne i powoływał do życia kult nadczłowieka, pragnienie doskonałości fizycznej i psychicznej. Schopenhauer widział życie ludzkie jako pełne cierpienia, dążące do nirwany, stanu ostatecznego spokoju. Bergson występował przeciwko intelektualnemu racjonalizmowi, podkreślając znaczenie intuicji w poznaniu świata, który jest w ciągłym ruchu. Te filozofie znajdowały swoje odbicie w licznych dziełach literackich, które nie tylko oddawały ich ducha, ale także rozwijały je na własne sposoby.

3. Wprowadzenie do głównych kierunków artystycznych epoki

Młoda Polska to również czas wielu kierunków artystycznych. Symbolizm, impresjonizm, ekspresjonizm, dekadentyzm, naturalizm i katastrofizm to nurty, które odbijały różne aspekty tego okresu. Symbolizm dążył do odkrywania głębszych znaczeń poprzez użycie symboli. Impresjonizm uwypuklał wrażenia chwili, ulotność momentu. Ekspresjonizm koncentrował się na emocjach i intensywnych przeżyciach. Dekadentyzm był pesymistyczną reakcją na kryzys wartości. Naturalizm starał się przedstawiać rzeczywistość w jej najdokładniejszych szczegółach. Katastrofizm mówił o nieuchronnym upadku kultury ludzkiej. To w tych nurty liryka Młodej Polski znalazła swoje pełne wyrazu formy.

II. Nietzscheanizm w Młodej Polsce

Nietzscheanizm, jako prąd filozoficzny, zyskał na popularności w Młodej Polsce dzięki dziełom Friedricha Nietzschego. Jego krytyka chrześcijańskich wartości moralnych była radykalna i wyzywająca. Odrzucał on ideały takie jak pokora, cierpliwość i miłość, zamiast tego propagując kult nadczłowieka – jednostki dążącej do doskonałości psychicznej i fizycznej, która sama dla siebie jest najwyższym autorytetem.

2. Analiza utworu "Kowal" Leopolda Staffa

W utworze „Kowal” Leopolda Staffa, podmiot liryczny jest zdeterminowany do stworzenia ideału. Kowal symbolizuje tu tego, kto pragnie nadać swojemu życiu formę i sens poprzez własne działania, rpzekształcając się w coś doskonałego. Wiersz jest wyrazem egocentryzmu i radości tworzenia własnej doskonałości. Rozbicie serca jako symbol zniszczenia niedoskonałości pokazuje, że nie ma miejsca na słabości. Wszystko, co jest ułomne, musi zostać zastąpione czymś idealnym.

3. Analiza utworu "Evviva l'Arte" Kazimierza Przerwy-Tetmajera

„Evviva l’Arte” Kazimierza Przerwy-Tetmajera to manifest miłości do sztuki, stawiający ją ponad materialne korzyści. Artysta staje się nadczłowiekiem – kimś, kto pragnie życia pełnego twórczości, niezależnie od zewnętrznych okoliczności. Tetmajer eksponuje dumę z artystycznej kreatywności i pogardę dla przeciętności. Wiersz jest apoteozą artystycznego geniuszu, który sam siebie stawia na piedestale.

III. Schopenhaueryzm w liryce Młodej Polski

Artur Schopenhauer, znany filozof pesymista, widział życie ludzkie jako niekończący się ciąg bólu i cierpienia. Jego filozofia skupiła się na koncepcji „woli życia” – pierwotnego napędu, który prowadzi ludzi do nieustannej walki, cierpienia i frustracji. Jedyną ucieczką od tego cyklu miał być stan nirwany – abnegacja pragnień, co prowadziło do osiągnięcia prawdziwego spokoju ducha.

2. Analiza utworu "Hymn do Nirvany" Kazimierza Przerwy-Tetmajera

Kazimierz Przerwa-Tetmajer w „Hymnie do Nirvany” przedstawia świat pełen bólu, cierpienia i nieuniknionego nieszczęścia. Nirwana jawi się jako jedyny ratunek, miejsce wiecznego spokoju bez bólu i trosk. Poeta tworzy wizję Królestwa Nirvany, które kontrastuje z rzeczywistością pełną cierpienia. Wiersz jest pełen tęsknoty za ucieczką od bólu i osiągnięciem absolutnego spokoju.

IV. Bergsonizm w poezji Młodej Polski

Henri Bergson, francuski filozof, postawił intuicję jako kluczowe narzędzie poznania. W odróżnieniu od intelektualnych ważeń, intuicja pochwyca istotę rzeczy w jej całokształcie, a nie tylko jej konkretne, obserwowalne aspekty. Rzeczywistość, według Bergsona, jest w ciągłym ruchu i zmianie, a jej uchwycenie wymaga intuicji, która dostrzega płynność życia.

2. Analiza wiersza "Przemiany" Bolesława Leśmiana

„Przemiany” Bolesława Leśmiana oddają esencję bergsonizmu. To obraz życia jako serii przejść i zmian, nieuchwytnych przez intelekt, ale wyraźnie dostrzegalnych dzięki intuicji. Wiersz ukazuje rolę natury i intuicji jako głównych sił napędowych życia człowieka. Przejścia, symbolizowane przez przemiany, podkreślają ulotność ludzkich doświadczeń i konieczność intuicyjnego poznania.

V. Symbolizm w Młodej Polsce

Symbolizm, jako kierunek artystyczny i literacki, poszukiwał głębszych znaczeń ukrytych za literackimi obrazami. Elementy świata przedstawionego stawały się symbolami, które niosły wieloznaczne, głębsze przesłania. W symbolizmie dąży się odkrycia ukrytej prawdy poprzez personifikacje, symbole i metafory.

2. Analiza utworu "Krzak dzikiej róży w ciemnych smreczynach" Jana Kasprowicza

W „Krzyżaku dzikiej róży w ciemnych smreczynach” Jana Kasprowicza zmieniający się obraz limby i róży staje się symbolem przemijania życia. Róża, symbol piękna i delikatności, kontrastuje z surowością limby, która symbolizuje trwałość i siłę. Symbolizm wody, zwierząt, burzy, starości i śmierci wskazuje na cykliczność życia i nieuchronność zmian.

3. Analiza utworu "Deszcz jesienny" Leopolda Staffa

„Deszcz jesienny” Leopolda Staffa to utwór pełen ponurego nastroju, który jest odbiciem psychiki podmiotu lirycznego. Symbolika deszczu, samotności i upadku tworzy obraz smutku i melancholii. Staff używa symboli do wyrażenia głębokiej introspekcji i emocjonalnych stanów, które oddają atmosferę upadku i beznadziei.

VI. Impresjonizm w liryce Młodej Polski

Impresjonizm, zafascynowany ulotnymi wrażeniami chwili, przeniósł swoje założenia z malarstwa do literatury. Skupiał się na odbiorze chwili, gry światła, cienia i koloru. To literatura uchwytująca to, co wrażliwe, emocjonalne i nietrwałe. Była to sztuka pełna subtelnych, nieuchwytnych momentów.

2. Analiza utworu "Melodia mgieł nocnych" Kazimierza Przerwy-Tetmajera

„Melodia mgieł nocnych” Kazimierza Przerwy-Tetmajera to kwintesencja impresjonizmu w poezji. Opis tańca mgieł i refleksy księżycowego światła tworzą obraz pełen tajemniczego uroku i ulotnego piękna. Tetmajer używa synestezji, łącząc wrażenia wzrokowe i słuchowe, by w pełni oddać atmosferę mistyczności i efemeryczności chwili.

VII. Ekspresjonizm, dekadentyzm, naturalizm i katastrofizm w liryce Młodej Polski

Ekspresjonizm w Młodej Polsce był ruchem, który zrywał z realistycznym opisywaniem rzeczywistości. W literaturze ten kierunek koncentrował się na intensywnych emocjach i wewnętrznych przeżyciach jednostki.

2. Dekadentyzm

Dekadentyzm to nurt szukający piękna w dekadencji, pesymizm skupił się na indywidualistycznej postawie wobec świata. Wiersz „Koniec XIX wieku” Kazimierza Przerwy-Tetmajera pełen jest pesymizmu, poszukiwania sensu i rozczarowania epoką. Dekadencki poeta ukazuje sylwetki bohaterów z literatury i sztuk pięknych evocując duchowe i kulturowe znużenie.

3. Naturalizm

Naturalizm starał się przedstawiać rzeczywistość w jej brutalnym, dokumentalnym realizmie. W sonetach „Z chałupy” Jana Kasprowicza znajdziemy realistyczne, a niekiedy wręcz naturalistyczne opisy życia na wsi. Obrazy biedy, cierpienia i codziennych trudności wiejskiej ludności przypominają, że życie jest pełne brutalnej rzeczywistości, której nie sposób uciec.

4. Katastrofizm

Katastrofizm to nur philosophicznych i literackich przekonań o nieuchronnej zagładzie cywilizacji. Utwór „Dies irae” Jana Kasprowicza jest tego pełnym wyrazem, przedstawiając apokaliptyczną wizję końca świata. Poeta sięga po obrazy mroczne, fatalistyczne, wskazując na nieuchronność końca i beznadziejność ludzkich wysiłków wobec kulminacji dziejów.

VIII. Zakończenie

Młoda Polska była okresem, w którym filozofia przenikała literaturę, nadając jej niezwykłą głębię i różnorodność. Kierunki takie jak nietzscheanizm, schopenhaueryzm i bergsonizm znalazły swoje odbicie w wielu utworach literackich, a poeci czerpali z nich inspirację, tworząc pełne emocji i refleksji dzieła.

2. Refleksja nad bogactwem i różnorodnością liryki Młodej Polski

Liryka Młodej Polski jest wyjątkowa z powodu bogactwa i różnorodności tematów i form, które obejmuje. Dzięki różnorodnym kierunkom artystycznym i filozoficznym, tworzone w tym okresie utwory stanowią wielowymiarowe studium ludzkiej egzystencji, jej najciemniejszych zakamarków i najjaśniejszych momentów. Różnorodność ta pozostawiła trwały ślad na literaturze przyszłych pokoleń, pozwalając na ciągłe odkrywanie nowych znaczeń i zachwycanie się mistrzostwem słowa.