„Czucie i wiara silniej mówi do mnie mędrca szkiełko i oko” – estetyka i etyka romantyzmu wobec oświecenia.
Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 17.07.2024 o 10:01
Rodzaj zadania: Wypracowanie
Dodane: 16.07.2024 o 5:58
Streszczenie:
Porównano oświecenie z romantyzmem jako dwie różne epoki literackie i filozoficzne, zwracając uwagę na ich kontrastujące wartości estetyczne i etyczne. Oświecenie kładło nacisk na rozum i naukę, podczas gdy romantyzm na emocje, intuicję i duchowość.
I. Wprowadzenie
Epoki literackie, takie jak oświecenie i romantyzm, kształtowały się w odpowiedzi na zmieniające się realia społeczno-kulturowe oraz intelektualne. Oświecenie, przypadające głównie na XVIII wiek, to czas triumfu rozumu, nauki i empiryzmu, który stawiał człowieka jako istotę rozumną, zdolną do poznania świata za pomocą naukowych metod. W literaturze oświecenie dominowało klasycyzmem, sentymentalizmem i rokoko, które nadawały jej formie i treści uporządkowany i dydaktyczny charakter.Romantyzm, będący reakcją na racjonalizm oświecenia, przyniósł przewartościowanie zasad etycznych i estetycznych w literaturze. W miejscu rozumu romantycy podkreślili emocje, intuicję i duchowość. Estetyczne i etyczne podejście romantyków wyróżniało się także indywidualizmem, wyobraźnią i metafizyką, co stało w sprzeczności z materialistycznymi ideami oświecenia.
II. Oświecenie – główne wartości i założenia
Oświecenie, zwane wiekiem rozumu, czerpało swoje podstawy z racjonalizmu René Descartesa, który twierdził, że jedyną pewną drogą do wiedzy jest rozum. Empiryzm Johna Locke'a, który postulował, że wiedzę zdobywa się przez doświadczenie, także miał ogromny wpływ na tę epokę.Ważnym aspektem oświecenia była edukacja, która stała się bardziej dostępna dla szerokich mas, w tym kobiet. Rozwój nauk, zwłaszcza przyrodniczych i ścisłych, przyniósł liczne odkrycia i wynalazki. Społecznie epoka ta była czasem rewitalizacji myśli patriotycznej i reformatorskiej. Konstytucja 3 maja z 1791 roku symbolizowała dążenie do państwa nowoczesnego i sprawiedliwego.
W literaturze klasycyzm dominował, kładąc nacisk na harmonię, porządek i klarowność. Miał on za zadanie nie tylko bawić, ale i nauczać, czego przykładem są utwory Ignacego Krasickiego, który w swoich bajkach i satyrach piętnował ludzkie wady. Rokoko, z kolei, skupiało się na estetyce i pięknie, co przejawiało się w eleganckiej, subtelnej formie. Sentymentalizm wprowadzał introspekcję i eksponował emocjonalne życie człowieka. Samuel Richardson w „Pameli” czy Jean-Jacques Rousseau w „Nowej Heloizie” oddają ducha tej odmiany literackiej oświecenia.
Społeczeństwo epoki oświecenia było kierowane ideami postępu, reform i tolerancji. Patrioci tacy jak Stanisław Staszic, Hugo Kołłątaj dążyli do poprawy losu mieszczaństwa i chłopstwa, promując również filozoficzną tolerancję i otwartość na różnorodność kulturową i religijną.
III. Narodziny romantyzmu
Romantyzm, który narodził się na przełomie XVIII i XIX wieku, był reakcją na materialistyczny i racjonalistyczny światopogląd oświecenia. Była to epoka kontrastów, gdzie intuicja, emocje i duchowość zyskały na znaczeniu. W miejsce naukowego oglądu rzeczywistości, romantycy stawiali rozważania metafizyczne i duchowe, co przejawiało się w literaturze, sztuce i filozofii.Podstawowe założenia romantyzmu opierały się na duchowości i metafizyce jako narzędziach poznania świata. Romantycy twierdzili, że duch jest ważniejszy od materii i tylko przez wyobraźnię oraz natchnienie można dotrzeć do istoty rzeczy. W literaturze romantycy odrzucali klasyczne reguły kompozycji, na rzecz subiektywizmu, swobodnej formy i indywidualności. W ten sposób powstały takie dzieła jak „Dziady” Adama Mickiewicza, w których poezja stała się medium do wyrażenia najgłębszych duchowych i narodowych doświadczeń.
Romantycy postrzegali poetę jako jednostkę ponadprzeciętną, która poprzez intuicję i wyobraźnię ma dostęp do prawd niedostępnych dla innych. Byli buntownikami przeciwko uporządkowanemu społeczeństwu oświecenia, z czym wiązało się także odrzucenie materializmu i racjonalizmu. Romantycy fascynowali się przeszłością, średniowiecznym rycerstwem, ludowymi wierzeniami i mitologią północną. Uważali, że prawdziwe piękno i mądrość tkwią w naturze, która była dla nich źródłem inspiracji i duchowego odrodzenia.
IV. Konflikt estetyczny
W literaturze konflikt między oświeceniem a romantyzmem uwidaczniał się w różnych podejściach do formy i treści. Oświeceniowy klasycyzm, reprezentowany przez takich twórców jak Wojciech Bogusławski, opierał się na ścisłych regułach formy i tematyki. Literaturę traktowano jako użytkowe narzędzie, mające konkretne cele dydaktyczne i moralizatorskie.Romantyzm, w przeciwieństwie, wspierał swobodę twórczą i subiektywizm. Twórczość romantyczna, reprezentowana przez Adama Mickiewicza, była pełna emocji, indywidualnych doświadczeń i wewnętrznych konfliktów. Romantycy szukali głębszych znaczeń i duchowych przeżyć, co odróżniało ich od oświeceniowego utylitaryzmu.
Patriotyczne idee również ewoluowały od oświecenia do romantyzmu. Oświeceniowi patrioci dążyli do poprawy i modernizacji państwa poprzez reformy. Romantycy, z kolei, widzieli patriotyzm jako duchowy obowiązek i mistyczne doświadczenie, czego przykładem są utwory Mickiewicza i Słowackiego, które wplatają wątek narodowy i historyczny w kontekst duchowy i metafizyczny.
Postawy wobec społeczeństwa i historii także różniły się między obiema epokami. Oświeceniowe założenie harmonii społecznej i postępu kontrastowało z romantycznym widzeniem świata jako miejsca konfliktu i nieustannych zmagań duchowych. Romantycy widzieli w historii nie tylko sekwencję zdarzeń, ale także pole bitwy, gdzie walczą duchowe siły dobra i zła.
V. Podsumowanie
Podsumowując, różnice między oświeceniem a romantyzmem były znaczące zarówno na płaszczyźnie estetycznej, jak i etycznej. Oświecenie wniosło racjonalizm i empiryzm, które przyczyniły się do postępu naukowego i społecznego. Romantyzm z kolei wzbogacił kulturę o poszukiwania duchowe, metafizyczne i emocjonalne, które były odpowiedzią na ograniczenia racjonalizmu.Dziedzictwo obu epok jest widoczne i aktualne do dziś. Oświecenie ukształtowało współczesne podejście do nauki i edukacji, podczas gdy romantyczne wartości intuicji, wyobraźni i duchowości wpływają na współczesną kulturę i sztukę. Konflikt racjonalizmu i irracjonalizmu wciąż obecny jest w debatach filozoficznych i artystycznych, co pokazuje, że spór ten ma charakter permanentny i niezmiennie angażuje kolejne pokolenia.
Ocena nauczyciela:
Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 17.07.2024 o 10:01
O nauczycielu: Nauczyciel - Agnieszka R.
Mam 11‑letnie doświadczenie w pracy w szkole średniej i w przygotowaniu do egzaminów. Uczę, jak czytać teksty ze zrozumieniem, budować argumenty i pisać spójne, logiczne prace pod wymagania matury i egzaminu ósmoklasisty. Na zajęciach łączę ćwiczenia warsztatowe z krótkimi, klarownymi wskazówkami, by każdy wiedział, od czego zacząć i jak kończyć wypowiedź. Uczniowie często mówią, że dzięki temu łatwiej im „usłyszeć własny głos” w tekście i uporządkować myśli.
Wypracowanie jest bardzo wnikliwe i szczegółowe w analizie epok literackich: oświecenia i romantyzmu.
Komentarze naszych użytkowników:
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się