Autorów sądzą ich dzieła. Myśl C.K. Norwida na podstawie literatury polskiego oświecenia.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.07.2024 o 15:34

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 17.07.2024 o 15:16

Wstęp

Cytat „Autorów sądzą ich dzieła” pochodzi od Cypriana Kamila Norwida. Ta myśl podkreśla, że to, co twórcy pozostawiają po sobie w formie swoich prac, staje się świadectwem i sądem nad nimi samymi. W kontekście polskiego Oświecenia, epoki pełnej rewizji tradycji, społecznych reform i nowoczesnych idei, twórczość wybitnych autorów takich jak Ignacy Krasicki, Julian Ursyn Niemcewicz oraz Voltaire, budziła wiele kontrowersji i była przedmiotem krytyki ze względu na swoje moralizatorskie oraz satyryczne podejście. Celem wypracowania jest analiza twórczości tych autorów w celu obrony ich dzieł, które często były traktowane jako kontrowersyjne lub trudne do zrozumienia.

Tło historyczne i literackie

Oświecenie w Polsce, podobnie jak w innych krajach Europy, było czasem przełomu kulturalnego i intelektualnego. Początek tego okresu przypada na drugą połowę XVIII wieku. Ideologia oświeceniowa, promująca racjonalizm, empiricism, oraz ideę postępu, przejawiała się we wszystkich aspektach życia społecznego – od nauki po literaturę i sztukę. Na tej scenie literackiej dominowali pisarze tacy jak Ignacy Krasicki, autor „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadków”, „Monachomachii” oraz wielu bajek; Julian Ursyn Niemcewicz, autor „Powrotu posła” oraz Voltaire, którego „Kandyd” jest jednym z najbardziej znanych utworów tego okresu.

Wprowadzenie do narracyjnej formy rozprawy sądowej

W celu analizowania wartości oraz kontrowersji związanych z twórczością tych autorów, zastosowana zostanie forma narracyjna przypominająca rozprawę sądową, gdzie poszczególne dzieła przenalizowane zostaną pod kątem oskarżeń i obrony. Taka struktura pozwoli na bardziej przejrzyste i systematyczne podejście do analizy oraz umożliwi ukazanie, jak ich dzieła sądzą i bronią ich samych.

Główna część

Ignacy Krasicki na ławie oskarżonych

Oskarżenie: Krytyka króla w utworze „Do króla”

Pierwszym zarzutem wobec Krasickiego jest krytyka króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, zawarta w utworze „Do króla”. Utwór ten, będący listem do monarchy, na pierwszy rzut oka może wydawać się sarkastyczną krytyką. Treść wiersza zawiera szereg zarzutów wobec polityki króla oraz stanu polskiego społeczeństwa. Krytyka sarmatyzmu, systemu myślenia i stylu życia szlachty, była głównym tematem utworu.

Obrona: Skrytykowanie głupoty społeczeństwa sarmackiego

Jednakże interpretacja tego utworu jako bezpośredniego ataku na króla jest spłycona. Krasicki w rzeczywistości krytykuje bardziej sam system niż osobę Poniatowskiego. W wierszu można dostrzec, że Krasicki analizuje, jak destrukcyjny wpływ na kraj miało tzw. „złota wolność” szlachecka. Krasicki, będąc blisko związany z kręgiem króla i oświeceniowych reformatorów, wykorzystał satyrę, aby skrytykować i edukować społeczeństwo.

Oskarżenie: Bajki jako utwory bez wartości

Drugim zarzutem wobec Krasickiego jest twierdzenie, że jego bajki są utworami powierzchownymi, bez głębszej wartości.

Obrona: Edukacyjne i moralizatorskie cele bajek

Bajki Krasickiego, takie jak „Lis i winogrona” czy „Kruk i lis”, są pełne moralizatorskich przesłań. Poprzez prostą, często humorystyczną formę, Krasicki przemycał wartości edukacyjne i dydaktyczne. Każda bajka kończy się morałem, który miał wpływać na czytelnika, ucząc go właściwego zachowania oraz krytycznego myślenia.

Oskarżenie: „Monachomachia” – atak na Kościół

Kolejnym zarzutem jest utwór „Monachomachia”, który niektórzy interpretowali jako atak na Kościół Katolicki. W poemacie Krasicki drwi z obłudy, próżności i lenistwa zakonnic, co wywołało oburzenie wśród duchowieństwa.

Obrona: Potrzeba krytyki nieprawidłowości w Kościele

Jednakże krasiccy w „Monachomachii” atakuje nie Kościół jako całość, ale jego moralne skorupy i zdegenerowanych przedstawicieli. Przez satyrę ukazuje, jak daleko od ideałów znajdują się niektóre elementy kościelnej struktury. Potrzeba reform w Kościele była dostrzegana przez wielu, a Krasicki, jako duchowny, miał prawo do krytyki, która mogła tylko pomóc w oczyszczeniu instytucji.

Oskarżenie: „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” jako utwór bez wartości

Zarzut, że „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki” jest utworem bez wartości należy odpowiedzieć jego fabułą i przesłaniami. Opowieść o młodym szlachcicu, który po zagranicznych podróżach powraca do ojczyzny, zawiera liczne treści edukacyjne.

Obrona: Wartość dydaktyczna utworu

Przewodnia ideologia utworu to edukacja oraz zmiana moralna bohatera, która stanowi odzwierciedlenie postulatów oświeceniowych na temat kształcenia i reformy wewnętrznej jednostki. Powieść ma na celu przedstawienie modelu nowoczesnego obywatela, uczciwego oraz świadomego swoich obowiązków i wartości.

Julian Ursyn Niemcewicz na ławie oskarżonych

Oskarżenie: „Powrót posła” jako tandetna historia miłosna

Pierwszym zarzutem wobec Juliána Niemcewicza jest oskarżenie o to, że jego utwór „Powrót posła” to jedynie tania, miłosna intryga bez głębszych wartości.

Obrona: Wartość polityczno-obrazowa

Analizując głębiej „Powrót posła”, można dostrzec, że Niemcewicz poprzez postaci gazety, kreśli obraz polskiego życia politycznego w kontekście Sejmu Czteroletniego (1788-1792). Poprzez postać młodego posła, Niemcewicz wyraża pochwałę dla reform i krytykuje konserwatyzm oraz niechęć do zmian, które zdawały się prowadzić Polskę do zguby. Dzieło to nie jest pozbawione głębszych polityczno-moralizatorskich wątków, a uwydatnia potrzebę reform oraz aktywności obywatelskiej.

Oskarżenie: Brak wpływu na powstrzymanie rozbiorów Polski

Kolejny zarzut sugeruje, że twórczość Niemcewicza nie miała wpływu na powstrzymanie tragicznych wydarzeń, takich jak rozbiory Polski.

Obrona: Wpływ na świadomość narodową

Wprawdzie ani Niemcewicz, ani inni pisarze tamtego okresu nie byli w stanie powstrzymać rozbiorów, ale ich prace miały ogromny wpływ na budowanie świadomości i tożsamości narodowej. „Powrót posła” oraz inne jego utwory stanowiły apel do Polaków o jedność i reformy, które mogłyby ocalić ojczyznę. Niemcewicz, podobnie jak inni pisarze oświecenia, wykorzystał swoją twórczość jako narzędzie kształtowania opinion publicznej oraz budowania świadomości narodowej, co miało długotrwałe konsekwencje nawet po rozbiorach.

Voltaire na ławie oskarżonych

Oskarżenie: „Kandyd” jako utwór podważający autorytety i moralność

Wolter jest oskarżany o to, że jego „Kandyd” podważa autorytety oraz moralność, przynależy mu zarzut o cynizm i nihilizm.

Obrona: Krytyka optymizmu Leibniza

Jednakże „Kandyd” nie jest dziełem destruktywnego nihilizmu, lecz krytyką bezkrytycznego optymizmu reprezentowanego przez filozofię Leibniza. Poprzez ukazanie serii absurdalnych i okrutnych wydarzeń, Voltaire ostrzega przed naiwnym postrzeganiem świata jako „najlepszego z możliwych światów”. Jego utwór przynosi ostrzeżenie przed brakiem krytycznego myślenia oraz ukazuje potrzebę realistycznej oceny rzeczywistości.

Podsumowanie

Podsumowanie rozprawy sądowej

Literatura polskiego Oświecenia pełna jest dzieł, które mimo kontrowersji i krytyki odniosły edukacyjną oraz moralizatorską wartość, której nie można pominąć. Twórczość Krasickiego, Niemcewicza i Voltaire'a, mimo początkowych oskarżeń, ukazuje głębokie zaangażowanie w poprawę stanu społeczeństwa, reformę i krytykę nieprawidłowości.

Wnioski

Myśl C.K. Norwida znajduje pełne odzwierciedlenie w analizowanych przypadkach. Autorzy sądzeni są poprzez swoje dzieła, które nawet w obliczu krytyki bronią się same przez swoje wartości moralizatorskie, edukacyjne oraz krytyczne.

Zakończenie

Mam nadzieję, że współczesne i przyszłe pokolenia będą doceniać i studiować wartościowe dzieła literackie przeszłości, dostrzegając ich wkład w kształtowanie moralności, świadomości i krytycznego myślenia. Kończy się to również refleksją, którą podkreśla sam Norwid – wagę obrony wartościowych dzieł na podstawie ich zgodności z historycznym i kulturowym kontekstem.