Lata 1846 – 1890 tylko epoką pozytywizmu?
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.07.2024 o 9:15
Rodzaj zadania: Wypracowanie
Dodane: 23.07.2024 o 8:46
Streszczenie:
Era pozytywizmu (1846-1890) to czas rozwoju racjonalności i nauki, ale także echa romantyzmu. Integracja tych nurtów w literaturze miała istotne znaczenie. ❤️
"Lata 1846 – 1890 tylko epoką pozytywizmu?"
Okres od 1846 do 1890 roku przypada na czas intensywnego rozwoju pozytywizmu w literaturze i filozofii. Mimo że te daty są ściśle związane z dominacją tego nurtu, to jednak stanowią również punkt przejściowy pomiędzy różnymi ideologiami literackimi. Pozytywizm, wywodzący się z tradycji oświeceniowych, kładł nacisk na empiryczną analizę rzeczywistości i optymistyczną wiarę w postęp naukowy i społeczny. To podejście zapoczątkowało czas, gdy literatura i sztuka zaczęły odchodzić od romantycznych marzeń i wzniecającej patriotycznej retoryki, na rzecz konkretnej pracy organicznej i codziennego realizmu.
Jednakże, czy lata 1846–1890 można nazwać jedynie epoką pozytywizmu? W tej pracy spróbuję odpowiedzieć na to pytanie, pokazując, że okres ten, chociaż zdecydowanie pozytywistyczny, zawiera również wyraźne echa innych ideologii, w tym przede wszystkim wpływy poprzedzającego go romantyzmu.
Korzenie i wpływy pozytywizmu
Pochodzenie pozytywizmu nie jest trudne do zidentyfikowania, gdyż filozofia ta ma swoje korzenie głęboko zakorzenione w doktrynach oświecenia XVIII wieku. Oświeceniowe wartości, takie jak racjonalizm, empiryzm, a przede wszystkim wiara w postęp człowieka przez edukację i naukę, stanowiły fundamenty późniejszego rozwoju pozytywizmu. W odróżnieniu od romantyzmu, który podkreślał duchowe i emocjonalne aspekty ludzkiego istnienia, pozytywizm kładł nacisk na konkretne i mierzalne osiągnięcia nauki i technologii.Kluczową ideą pozytywizmu, która wyróżniała się szczególnie mocno, był scjentyzm – przekonanie, że tylko metody naukowe są w stanie dać nam pewne i obiektywne wiedzę na temat świata i społeczeństwa. W tej perspektywie, odkrycia naukowe z różnych dziedzin, takich jak technika, medycyna, biologia, archeologia czy historia, stanowiły milowe kroki na drodze do zrozumienia i poprawy ludzkiej kondycji. Pozytywiści wierzyli, że dzięki postępowi naukowemu możliwe jest nie tylko teoretyczne poznanie świata, ale także praktyczne rozwiązywanie problemów społecznych i ekonomicznych.
Najważniejsi filozofowie pozytywizmu i ich idee
Najbardziej znaczącym filozofem pozytywizmu był niewątpliwie Auguste Comte, którego "Wykłady filozofii pozytywnej" stanowią kamień węgielny tego nurtu. Comte dążył do poprawy warunków bytowych ludzi, odrzucając wszelkie spekulacje metafizyczne na rzecz badań empirycznych i praktycznych zastosowań nauki. Jego teoria trzech etapów rozwoju ludzkiego myślenia – teologicznego, metafizycznego i pozytywnego – ilustruje przejście od irracjonalnych i duchowych form świadomości do racjonalnych i naukowych.Herbert Spencer, uczeń Darwina, przyczynił się do pozytywizmu swoją teorią ewolucjonizmu, którą przedstawił w pracy "Wstęp do socjologii". Spencer widział społeczeństwo jako organizm, który ewoluuje w sposób naturalny i stopniowo przystosowuje się do zmieniających się warunków. Uważał, że procesy społeczne są analogiczne do procesów biologicznych.
Hippolyte Taine wprowadził do pozytywizmu idee deterministyczne, twierdząc, że człowieka kształtują trzy czynniki: rasa, środowisko i moment historyczny. Jego teoria, nazywana teorią trzech determinantów, miała szerokie zastosowanie w analizie literatury i historii, ukazując, jak te czynniki kształtują rozwój jednostki i społeczeństwa.
John Stuart Mill, autor słynnej pracy "Co to jest utylitaryzm?", rozwijał ideę utylitaryzmu jako podstawy pozytywistycznego myślenia. Utylitaryzm, który skupia się na maksymalizacji szczęścia i minimalizacji cierpienia, stał się fundamentem wielu pozytywistycznych działań społecznych, takich jak "praca u podstaw" i "praca organiczna".
Kontrast z romantyzmem
Przejście od romantyzmu do pozytywizmu było wyraźnym zwrotem w literaturze i kulturze. Podczas gdy romantyzm kładł nacisk na emocje, intuicję i indywidualizm, pozytywizm preferował racjonalność, empirię i kolektywizm. Romantyczne hasła, promowane przez takich poetów jak Adam Mickiewicz, były zakorzenione w ideałach wolności, patriotyzmie, a często również w mesjanizmie narodowym. Jednakże po klęskach powstań listopadowego i styczniowego, wielu intelektualistów zaczęło dostrzegać nieskuteczność romantycznych metod i zwróciło się ku bardziej pragmatycznym rozwiązaniom.Literatura epoki pozytywizmu miała zupełnie inny charakter niż ta, którą tworzono w okresie romantyzmu. Autorzy pozytywistyczni skupiali się na problemach codziennych ludzi, analizując zjawiska społeczne, ekonomiczne i edukacyjne z perspektywy empirycznej. Starcia z artystami starszej generacji były nieuniknione. Jednakże, nawet w tej nowej literaturze można dostrzec echa romantyzmu, jak na przykład w twórczości Adama Asnyka czy Marii Konopnickiej.
Odwołania do bohaterów literackich
Literatura, nawet ta pisana w myśl założeń pozytywizmu, nie zdołała całkowicie oderwać się od romantycznych koncepcji. Przykładem mogą tu być dzieła Iwana Turgieniewa. Jego "Andrzej Kołosow" jest protestem wobec idei romantycznych, przedstawiając konflikt między romantycznymi i pozytywistycznymi wartościami. "Ojcowie i dzieci" Turgieniewa eksplorują konflikt pokoleniowy i ideę demokratyzmu, ukazując zderzenie starych, romantycznych ideałów z nową, bardziej racjonalną postawą młodego pokolenia.Nie tylko rosyjska literatura czerpała z romantyzmu. W literaturze angielskiej, Emily Bronte w swojej powieści "Wichrowe Wzgórza" tworzy dzieło, które, choć formalnie można zaliczyć do literatury gotyckiej, nosi w sobie silne motywy romantyczne. Postacie w tej powieści są nasycone emocjonalnością i duchowym niepokojem, charakterystycznym dla romantyzmu.
Poeci i ich odwołania do romantyzmu
Również poezja tego okresu nosiła wyraźne ślady romantyzmu. Maria Konopnicka w swoim wierszu „Contra spem spero” promuje nadzieję na wolność i lepszy czas, co jest romantycznym nawiązaniem do walki o niepodległość. Wiersz „Rota” stanowi apel do rodaków o obronę kultury narodowej, co również wpisuje się w patriotyczne ideały romantyzmu.Adam Asnyk, choć często uznawany za poetę pozytywistycznego, w swoim słynnym wierszu „Do młodych” apeluje do młodego pokolenia o szacunek dla osiągnięć przeszłości, co jest swoistym pomostem między romantycznym szacunkiem dla tradycji a pozytywistycznym optymizmem w stosunku do przyszłości. Jego sonety "Nad głębiami" zawierają głębokie refleksje nad przemijalnością, pokazując, że duch romantyzmu nadal wpływa na jego twórczość.
Literatura prozatorska - nawiązania do romantyzmu
Nawet w literaturze prozatorskiej, często uznawanej za stricte pozytywistyczną, pojawiają się elementy romantyczne. Eliza Orzeszkowa, autorka "Nad Niemnem", wprowadza w swojej powieści nie tylko pozytywistyczną strukturę, której celem jest ukazanie współczesnych problemów społecznych, ale także romantyczne elementy, takie jak styl opisów przyrody czy fascynacja naturą.Bolesław Prus w "Lalce" przedstawia postacie romantycznych idealistów – Stanisława Wokulskiego, Ignacego Rzeckiego, Juliusza Ochockiego – które, mimo że osadzone w pozytywistycznym kontekście, noszą w sobie cechy charakterystyczne dla romantyzmu. Ich marzenia, rozterki i niepowodzenia oddają tęsknoty i nadzieje, które jeszcze kilka dekad wcześniej były główną domeną romantycznych poetów i pisarzy.
Podsumowanie
W podsumowaniu, lata 1846-1890 są okresem, w którym dominuje pozytywizm, jednakże czas ten nosi również wyraźne ślady wcześniejszych epok, zwłaszcza romantyzmu. Te dwa nurty, choć na pierwszy rzut oka przeciwstawne, współistniały w literaturze, wzajemnie się przenikając i uzupełniając.Integracja wartości romantycznych z pozytywistycznymi ideałami miała ogromne znaczenie dla kulturowego i literackiego dziedzictwa tamtego okresu. Dzięki temu, dzisiaj możemy czerpać z bogactwa obu tych epok, wzmacniając szacunek dla dorobku przeszłości i otwierając się na nowe, przyszłościowe idee.
Ocena nauczyciela:
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.07.2024 o 9:15
O nauczycielu: Nauczyciel - Joanna A.
Od 9 lat pracuję w liceum i pomagam uczniom uwierzyć, że można pisać dobrze bez „weny”. Przygotowuję do matury i ćwiczę z ósmoklasistami czytanie ze zrozumieniem oraz krótkie formy. Na zajęciach panuje spokój i uważność, a feedback jest jasny i konkretny. Uczniowie mówią, że dzięki temu wiedzą, co poprawić i jak to zrobić.
Doskonałe wypracowanie, które szczegółowo analizuje okres 1846-1890 pod kątem dominacji pozytywizmu, ale także ukazuje wyraźne echa romantyzmu.
Komentarze naszych użytkowników:
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się