Hasła epoki pozytywizmu i ich odbicie w literaturze.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.04.2024 o 12:20

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Epoka pozytywizmu, obejmująca lata 1863-1891, była okresem wyjątkowym w historii Polski, ze względu na głębokie przemiany społeczne, w których literatura pełniła ważną rolę edukacyjną i moralną. Przez ten czas wykształtowały się hasła takie jak praca u podstaw, organiczna oraz walka o równouprawnienie kobiet i asymilacja narodowościowa.

Pojęcie scjentyzmu oznaczało wiarę w poznanie i rozwiązywanie problemów za pomocą nauki i doświadczenia. Badacz i pisarz historyczny Hipolit Taine przekonany był o determinizmie środowiskowym, który traktował jako czynnik kształtujący człowieka. Utylitaryzm J.S. Milla przyświecał natomiast idei poszukiwania szczęścia dla jak największej liczby osób. Upadek powstania styczniowego i brak perspektyw na skuteczną zbrojną walkę o niepodległość spowodowały, że polscy myśliciele i pisarze zaczęli szukać nowych dróg rozwoju dla narodu, promując idee realistyczne.

Praca organiczna stała się słowem kluczowym dla wielu działaczy i pisarzy epoki. Emancypacja kobiet, asymilacja Żydów w społeczeństwie stanowiły ważne motywy w twórczości takich pisarzy jak Eliza Orzeszkowa czy Maria Konopnicka. Wśród publicystów natomiast Aleksander Świętochowski, Adam Wiślicki i Piotr Chmielowski wywierali wpływ na kształtowanie postaw postępowych poprzez ich teksty w prasie warszawskiej.

W literaturze pozytywistycznej narzędziem głoszenie postulatów stała się powieść. Twórcy epoki, tacy jak Bolesław Prus, wykorzystywali powieści tendencyjne, by za ich pośrednictwem prezentować postulaty epoki. "Lalka" Prusa to zarazem krytyka arystokracji, jak i obrona pracy jako wartości. Postacie takie jak Stanisław Wokulski, czy Ignacy Rzecki prezentują różne sposoby angażowania się w życie społeczne. Historyczne i dydaktyczne powieści Henryka Sienkiewicza ukazywały przeszłość, ale pełniły też rolę pouczającą. Postaci wzorcowe– przemysłowcy, inteligenci, rolnicy – stały się bohaterami literatury, ukazując konieczność pracy dla dobra ogółu.

Poezja parnasistyczka odeszła od modelu romantycznej poezji wieszczej i skłaniała się ku kunsztowi literackiemu i formie. Powstawały wiersze sylabotoniczne, których autorami byli Adam Asnyk, Maria Konopnicka czy Władysław Gomulicki. Polski parnasizm to próba połączenia tradycji z nowoczesnością, co odzwierciedlało poszukiwanie własnej drogi przez polską kulturę w warunkach zaborów.

Schyłek pozytywizmu charakteryzowały tendencje pesymistyczne. Pod wpływem naturalizmu pisarze tacy jak Prus zaczęli wykazywać mechanizmy degradacji społecznej i ekonomicznej, ukazując problematykę na przykład w "Płomykach".

Oceniając efekty programu pozytywizmu, ówcześni pisarze niejednokrotnie wyrażali rozczarowanie, zdając sobie sprawę, że rzeczywistość polska znacznie odbiega od ideowych założeń. W literaturze końca epoki pojawiała się krytyka niewystarczających rezultatów "pracy u podstaw".

Europejski pozytywizm ze swoim naciskiem na naukę, rozwój przemysłu i handlu nasuwał przekonanie o konieczności reformy edukacji, które miały być przeprowadzone zgodnie z potrzebami praktycznymi.

Podsumowując, literatura pozytywistyczna stała się nie tylko odzwierciedleniem myśli epoki, ale również narzędziem, które w znaczący sposób wpłynęło na ówczesne społeczeństwo. Dzieła Orzeszkowej, Prusa, Konopnickiej i innych z epoki pozytywistycznej prezentowały wzorce osobowe dostosowane do ówczesnej rzeczywistości oraz propagowały ideę pracy u podstaw jako sposób na cywilizacyjny rozwój. Współcześnie hasła te wciąż mogą stanowić inspirację do dyskusji na temat patriotyzmu, odpowiedzialności społecznej i etyki pracy.