Motyw tańca w polskiej literaturze. Ukaż na wybranych przykładach

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.08.2024 o 16:43

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 2.08.2024 o 16:13

Motyw tańca jest jednym z najciekawszych i wielowymiarowych elementów w literaturze, który może przybierać różne formy i znaczenia w zależności od kontekstu kulturowego i epoki literackiej. Taniec w literaturze to nie tylko ruch i muzyka, ale przede wszystkim symbolika, która odzwierciedla złożone relacje między ludźmi, społeczeństwo, a nawet całe nacje. Poniżej przedstawiam kilka przykładów, które ukazują, jak różnorodnie może być wykorzystany ten motyw w polskiej literaturze.

W literaturze średniowiecznej, jednym z najbardziej powszechnych motywów był motyw tańca śmierci, znany jako "dance macabre". W utworze "Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią", taniec ten jest symbolizowany przez postać śmierci w formie szkieletu, który zabiera ze sobą każdego człowieka, niezależnie od jego statusu społecznego, bogactwa czy władzy. Śmierć jako szkielet w tańcu przypomina o nieuchronności końca każdego życia oraz o tym, że wszyscy jesteśmy równi w obliczu ostateczności. Sama rozmowa Polikarpa z personifikacją śmierci ma charakter dydaktyczny i moralizatorski, pełniąc funkcję przypomnienia o konieczności bycia gotowym na śmierć - "Memento mori". W kontekście społecznym średniowiecza, gdzie śmierć była nieodłącznym towarzyszem życia codziennego, taki motyw miał szczególne znaczenie, podkreślając przemijanie i marność doczesnych wartości.

W epoce romantyzmu, taniec nabiera innego znaczenia, stając się częścią narodowej tradycji i wyrazem tożsamości kulturowej. W "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza, taniec poloneza w dwunastej księdze jest nie tylko elementem szlacheckiej obyczajowości, ale także symbolem narodowej jedności, dumy i tęsknoty za minioną epoką. Wybór poloneza, tańca dostojnego i uroczystego, podkreśla znaczenie ceremonii oraz pamięć o szlacheckiej Polsce, której śladem pozostają już tylko wspomnienia. Mickiewicz w pełni wykorzystuje symbolikę tańca, aby przekazać uczucia nie tylko nostalgii, ale również nadziei na odzyskanie narodowej tożsamości i wolności. Fragment "I tak o wschodzie i języku rozmawiali,/Pomieszane temi, co Waleczni rządzili kraje,/I w obcych językach chętnie słuchali,/Siłą poloneza Sędzia rozpoczął taniec" jest doskonałym przykładem tego, jak mocno taniec jest związany z narodową świadomością.

W literaturze realistycznej, taniec może odgrywać rolę portretu społecznego. W "Chłopach" Władysława Reymonta taniec staje się ważnym elementem wiejskiego życia, wpisującym się w codzienne rytuały i obrzędy. Opis wesela Jagny i Boryny obfituje w szczegóły, które pokazują witalność, żywiołowość i radość społeczności wiejskiej. Popularne na wsi tańce takie jak oberki, mazurki, krakowiaki, są nie tylko formą rozrywki, ale także sposobem na zacieśnianie więzi społecznych i wyrażanie radości życia. "Wszystko się tańcowało, bo nieborak Boryna, choć stary, także się brał do oberka, a Maciej z dwuletniego Józka wołał, żeby mu to samo również robili." – to wyraz pełnej energii i witalności sceny, która ukazuje taniec jako integralną część wiejskiej obyczajowości.

Przechodząc do modernizmu, w "Weselu" Stanisława Wyspiańskiego, taniec nabiera wymiaru symbolicznego, stając się metaforą społecznego marazmu i nieudolności. Słynny "chocholi taniec" jest wyrazem uśpienia narodowej świadomości i bierności w obliczu konieczności działania na rzecz wolności. Chochoł, osłaniający uśpione rośliny, staje się symbolem tymczasowego zastoju i niezdolności społeczeństwa do podjęcia skutecznych działań, które mogłyby odwrócić losy narodu. W dramacie, postać Chochoła i taniec wokół niego akcentują moment, w którym zamiast współdziałać i dążyć do osiągnięcia wspólnego celu, bohaterowie tracą energię na bezużyteczne gesty i symboliczne działania. "Taniec nasz polski,/wór", opisuje Wyspiański, stając się ostatecznie metaforą stagnacji i społecznego letargu.

W literaturze współczesnej, motyw tańca często odwołuje się do bardziej abstrakcyjnych koncepcji i symboli. W "Tangu" Sławomira Mrożka, taniec staje się symbolem cykliczności historii i rewolucyjnych zmian. Finałowy taniec Edka i Eugeniusza, w którym tytułowy tango zastępuje dotychczasowe, elitarne wartości, podkreśla triumf prymitywnej siły nad kulturą intelektualną i wartościami wyższymi. Postać Edka, prymitywna i brutalna, personifikuje siłę, która z podziemi wzrasta, brutalnie przejmując kontrolę. Tango kończące dramat to symbol klęski intelektualistów i elity kulturalnej w starciu z prymitywizmem, reprezentując niekończący się cykl rewolucji, gdzie ideały ustępują miejsca brutalnej rzeczywistości.

Podsumowując, motyw tańca w polskiej literaturze jest niezwykle różnorodny i bogaty w znaczenie. Od średniowiecznego "dance macabre", przez romantyczne polonezy, realistyczne tańce wiejskie, po modernistyczne chochole tańce i współczesne rewolucyjne tango, taniec pełni wiele funkcji, odzwierciedlając zmieniające się wartości kulturowe i społeczne. W każdej z epok taniec staje się nośnikiem głębszych znaczeń, które pomagają zrozumieć kontekst historyczny i społeczny danego okresu. Przyszłość literatury z pewnością dostarczy nowych, fascynujących interpretacji tego motywu, który jako element uniwersalny i ponadczasowy, będzie nadal inspirować kolejne pokolenia twórców i czytelników.